Wspomaganie rozwoju mowy werbalnej u dziecka ze spektrum autyzmu i obustronnym niedosłuchem czuciowo-nerwowym w procesie budowania kompetencji komunikacyjnej – analiza oddziaływań opartych na Modelu Aktywnym

Mit „hamowania mowy” a rzeczywistość terapeutyczna

Decyzja o wprowadzeniu alternatywnych i wspomagających metod porozumiewania się (AAC) u dziecka z autyzmem często budzi u rodziców oraz części specjalistów sprzeczne emocje. Największą barierą we wdrożeniu systemu nie są trudności poznawcze dziecka, lecz głęboko zakorzeniony mit, że stosowanie symboli czy syntezatorów mowy miałoby hamować naturalny rozwój mowy werbalnej. Współczesna literatura przedmiotu oraz praktyka kliniczna oparta na Modelu Aktywnym dostarczają jednak dowodów na tezę zgoła przeciwną: AAC stanowi fundament, na którym mowa werbalna może bezpiecznie się rozwijać (Grycman, Krempla 2024).
W przypadku dzieci ze spektrum autyzmu (ASD) mowa werbalna jest często bodźcem ulotnym, zbyt szybkim i trudnym do przetworzenia w sytuacjach stresu komunikacyjnego. Brak skutecznego narzędzia wyrażania potrzeb i myśli prowadzi do narastającej frustracji, wycofania społecznego, a niekiedy do utrwalania zachowań trudnych, które stają się jedyną dostępną dla dziecka formą wywierania wpływu na otoczenie. Model Aktywny zakłada, że priorytetem interwencji jest budowanie sprawczości oraz kompetencji komunikacyjnej, czyli zdolności do skutecznego porozumiewania się w relacji z partnerem, niezależnie od formy przekazu (Grycman, Jerzyk, Bucyk 2020).
Przemyślane wprowadzenie indywidualnych strategii komunikacyjnych nie tylko nie opóźnia wystąpienia słów wypowiadanych, ale wręcz stymuluje ich pojawienie się. Przez redukcję lęku, dostarczenie stałego wzorca wizualnego oraz naukę naprzemienności w interakcji tworzymy środowisko, w którym dziecko odzyskuje poczucie kontroli. Jak podkreślają Grycman i Krempla (2024), budowanie AAC to proces „zanurzania w języku”, który dla wielu dzieci staje się bezpośrednim pomostem do komunikacji werbalnej.

Charakterystyka funkcjonowania dziecka przed wprowadzeniem indywidualnych strategii komunikacyjnych opartych na Modelu Aktywnym

Punktem wyjścia stworzenia indywidualnego systemu AAC jest rzetelny opis profilu komunikacyjnego użytkownika. Analizowany przypadek dotyczy sześcioletniej dziewczynki z niepełnosprawnością sprzężoną: spektrum autyzmu oraz obustronnym niedosłuchem czuciowo-nerwowym stopnia um...