Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

16 października 2017

NR 20 (Lipiec 2017)

Wspomaganie rozwoju mowy dziecka z niepełnosprawnością intelektualną w sali Terapeutycznej z wykorzystaniem metody Integracji Sensorycznej

0 105

W przypadku dzieci z niepełnosprawnością intelektualną niezwykle ważne są kompleksowa diagnoza zaburzeń rozwojowych, a następnie opracowanie programu terapii oraz zaleceń dla rodziców. Najbardziej komfortowe rozwiązanie polega na objęciu dziecka opieką zespołu specjalistów w obrębie jednej placówki. Do zespołu terapeutycznego powinni należeć: fizjoterapeuta, logopeda, terapeuta integracji sensorycznej i inne osoby prowadzące zajęcia z dzieckiem. Wymiana doświadczeń i wzajemne wsparcie stanową o sukcesie terapeutycznym.

Zarówno dla rodziców, jak i dla specjalistów ważnym i wymiernym wskaźnikiem postępów w terapii jest gotowość do komunikacji i usprawnianie mowy czynnej, w zależności od indywidualnych możliwości dziecka. Dla zapewnienia kompleksowego charakteru terapii należy podkreślić wpływ przetwarzania sensorycznego na rozwój mowy. Proces ten jest niezwykle złożony i zależny od wielu czynników. Wpływa na prawidłowe kształtowanie i funkcjonowanie różnych obszarów rozwojowych. Jednym z nich jest umiejętność komunikowania się – zarówno werbalna, jak i pozawerbalna. Prawidłowy rozwój procesów SI warunkuje prawidłowy rozwój mowy. Aby przybliżyć związek między procesami przetwarzania sensorycznego a rozwojem mowy, warto przeanalizować poziomy rozwoju integracji sensorycznej (tabela).

Prawidłowy przebieg procesów SI na danym poziomie rozwoju warunkuje rozwój kolejnych. Na każdym z nich może dojść do zaburzeń i nieprawidłowości, co wpłynie na rozwój poszczególnych umiejętności, w tym również mowy i komunikacji słowno-językowej.

Mowa czynna jest ostatecznym efektem prawidłowo działających i współpracujących ze sobą układów sensorycznych. Należy podkreślić istotny związek między wszystkimi systemami zmysłowymi i ich wpływ na poziom rozwoju mowy. Przede wszystkim układ przedsionkowy bardzo blisko współpracuje z układem słuchowym poprzez anatomiczne sąsiedztwo i unerwienie przez ten sam VIII nerw czaszkowy (Ayers 2016). Prawidłowe mówienie wymaga planowania motorycznego w obrębie aparatu artykulacyjnego. Aby rozwijała się mowa czynna, dziecko musi prawidłowo planować ruch w obrębie całego ciała. Umiejętność ta jest uwarunkowana przez właściwe odbieranie i przetwarzanie bodźców z układów przedsionkowo- -proprioceptywnego, dotykowego, wzrokowego, słuchowego oraz węchowego.

Badania pokazują również, że ruch, czyli zadania wymagające zaangażowania dużej motoryki, prowokują częstsze wydawanie dźwięków i wokalizowanie (Ayers 2016).

Ważnym aspektem problemów z rozwojem mowy dziecka z niepełnosprawnością jest nadreaktywność lub podreaktywność na bodźce dotykowe w obrębie ustno-twarzowej. Dziecko z nadreaktywnością nie toleruje (w zależności od indywidualnych preferencji) potraw o określonej konsystencji, mycia twarzy, mycia zębów. W związku z małą liczbą doświadczeń sensorycznych aparat artykulacyjny otrzymuje mało „okazji” do ćwiczeń w naturalnych, codziennych sytuacjach podczas jedzenia oraz przy wykonywaniu czynności higienicznych. Po szczegółowym wywiadzie i diagnozie bardzo często okazuje się, iż nadreaktywność dotyczy nie tylko sfery oralnej, ale również innych obszarów ciała. Praca terapeutyczna powinna rozpocząć się od tych najdalej oddalonych od jamy ustnej. Niezbędne jest „odwrażliwianie” całego ciała i stopniowe zbliżanie się do sfery oralnej.

W przypadku nadreaktywności na bodźce dotykowe dziecko często wkłada do ust przedmioty i ręce, z trudem różnicując strukturę pokarmów. W przypadku dziecka z niepełnosprawnością intelektualną dysfunkcja ta może przerodzić się w autostymulację w obrębie sfery oralnej, co powoduje słabsze połykanie śliny. Wpływa to również na czucie położenia narządów mowy, tj. kinestezję artykulacyjną. Jeśli problem dotyczy obszaru całego ciała, w czasie terapii integracji sensorycznej powinniśmy poprawić funkcjonowanie przetwarzania bodźców dotykowych nie tylko w obrębie całego ciała, ale także w obszarze kompleksu orofacjalnego.

Poziomy rozwoju integracji sensorycznej

Poziom IV (7–9 r.ż.)

Lateralizacja, złożone umiejętności ruchowe, wymagające umiejętności planowania, dojrzałość artykulacyjna, doskonalenie funkcji grafomotorycznych, dojrzałość emocjonalna i społeczna, opanowywanie  i doskonalenie umiejętności czytania, pisania i liczenia, opanowanie systemu językowego, koordynacja słuchowo-wzrokowo-ruchowa, dojrzałość artykulacyjna.

Poziom III
(5–7 r.ż.)

 Intensywne współdziałanie systemów zmysłowych. Koordynacja ruchowa, orientacja w schemacie ciała i przestrzeni, doskonalenie percepcji wzrokowej i słuchowej, rozwój małej motoryki, precyzyjne ruchy dłoni, rozwój i doskonalenie kinestezji artykulacyjnej.

Poziom II
(3.–5. r.ż.)

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy