Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

16 października 2017

NR 20 (Lipiec 2017)

Znaczenie terapii integracji sensorycznej w budowaniu kontroli posturalnej i reakcji równoważnych oraz kontroli motorycznej

0 425

Terapia integracji sensorycznej (SI) jest obecnie szeroko stosowaną metodą postępowania w usprawnianiu funkcjonowania dzieci z różnymi zaburzeniami rozwojowymi. Dzięki umiejętnie podawanym bodźcom uczymy OUN segregacji, rozpoznawania, interpretowania i integrowania informacji sensorycznych. Integracja odbieranych bodźców zmysłowych pozwala dziecku na efektywne i adekwatne reakcje psychomotoryczne.

W wyniku oddziaływania terapii poprawie ulega nie tylko umiejętność wykonania prób obserwacji klinicznej i testów południowo-kalifornijskich, ale te pozytywne wyniki przekładają się na lepsze funkcjonowanie emocjonalne, posturalne, artykulacyjne, co w konsekwencji podnosi poziom umiejętności szkolnych.

Do terapii integracji sensorycznej kwalifikowane są dzieci z różnymi diagnozami podstawowymi. Duży odsetek pacjentów charakteryzuje się zaburzeniami kontroli postawy, wynikającymi ze słabej kontroli tułowia. Często współwystępuje u nich opóźniony rozwój mowy. Taka sytuacja powoduje także pojawianie się kompensacji w postaci zaburzeń w rozkładzie napięcia mięśniowego. Przykładem może być cofanie ramion podczas podskoków lub ich usztywnianie czy też zaciskanie dłoni. W ten sposób dzieci próbują poradzić sobie z osłabieniem napięcia osiowego, szukając stabilizacji na obwodzie. Analizując rozwój sensoryczny dziecka, dostrzegamy ogromną rolę układu przedsionkowego w budowaniu procesów integracji sensorycznej. Odbiera on informacje z ruchu liniowego i rotacyjnego i ściśle współpracuje z układem proprioceptywnym (czucia głębokiego). Prawidłowo pracujący przedsionek opracowuje bodźce, jest punktem wstępnej oceny, od której zależy dalsza analiza na wyższych poziomach układu nerwowego. Optymalne działanie tego układu odpowiada za kontrolowanie postawy, równowagę, napięcie mięśniowe, postrzeganie i uwagę. Właściwie funkcjonujący układ przedsionkowy wpływa także na stabilizację pola widzenia, planowanie ruchowe oraz prawidłową artykulację i umiejętność uczenia się. Bardzo liczną grupę naszych podopiecznych stanowią dzieci z zaburzeniami organizacji napięcia mięśniowego i reakcji równoważnych. Konsekwencją są wady postawy, którym często towarzyszą przeprosty, asymetryczne ustawianie głowy w przestrzeni, przemieszczanie się środka ciężkości na jedną za stron ciała oraz nieprawidłowe ustawienie klatki piersiowej, co skutkuje zaburzeniami toru oddychania. W organizacji napięcia mięśniowego zasadnicze znaczenie ma czynność odruchowa, a napięcie mięśnia jest jego cechą charakterystyczną oraz warunkiem niezbędnym do funkcjonowania układu nerwowo-mięśniowego. Reakcja mięśnia na obciążenie nie jest standardowa, ale dostosowuje się do stale zmieniających warunków. Takie prawidłowe, odruchowe reakcje staramy się uzyskać i utrwalić podczas zajęć SI, dostarczając bodźców proprioceptywnych i przedsionkowych. Wszystkie aktywności związane z przemieszczaniem się mocno angażują przedsionek i czucie głębokie. W zależności od potrzeb możemy proponować takie zabawy, które szczególnie mocno będą aktywizować tzw. odruchy głębokie związane z funkcjonowaniem propriocepcji. Mają one ogromny wpływ na kształtowanie napięcia mięśniowego. W organizacji napięcia mięśniowego decydujące znaczenie ma czynność odruchowa na poziomie rdzenia kręgowego. Kształtując prawidłowe napięcie mięśniowe, wykorzystujemy wszystkie kanały sensoryczne, bazując na czuciu głębokim i układzie przedsionkowym. W czasie terapii oddziaływania manualne, kontakt wzrokowy, komendy słowne, trakcja lub docisk powierzchni stawowych poprawiają napięcie mięśniowe, przyczyniając się do postępów w nauczaniu ruchu.

Kontrola postawy i równowagi

Ogromne znaczenie dla kontroli postawy i równowagi ma tzw. stabilność strukturalna i funkcjonalna. Pierwsza dotyczy powierzchni stawowych i ich zdolności do przenoszenia obciążeń, a druga informacji sensorycznych oraz ich przetwarzania przez układ nerwowy. Stabilność strukturalna stanowi podstawę zachowania równowagi, ale to stabilność funkcjonalna jest gwarantem jej regulacji. Zrozumienie tych zależności i skomplikowanych powiązań rozwoju odruchowego, posturalnego z kontrolą nerwowo-mięśniową daje możliwość doboru adekwatnych aktywności ruchowych do poziomu rozwoju kontroli motorycznej. Wynikiem terapii SI powinna być możliwość wykonywania wyuczonych zadań ruchowych przy stabilizacji posturalnej i z przewidywaniem zaburzeń równowagi, dzięki czemu czynność mięśni posturalnych jest modyfikowana jeszcze przed rozpoczęciem ruchu. Uzyskanie takich wyników terapii prowadzi do rozwoju koordynacji ruchowej, zapobiega „pomyłkom” podczas ruchu, a tym samym ułatwia planowanie ruchowe. W postępowaniu terapeutycznym niezwykle ważna jest prawidłowa ocena poziomu rozwoju kontroli motorycznej, dzięki czemu odpowiedni stopień trudności zadań ruchowych będzie rozwijał i utrwalał umiejętności pacjenta.

Etapy kontroli motorycznej

  • Mobilność – uczymy przyjmowania pozycji wyjściowej.
  • Stabilność – pacjent potrafi utrzymywać pozycję wyjściową przeciwko siłom grawitacji.
  • Kontrolowana mobilność na stabilności – umiejętność kontrolowania ruchu w każdym zakresie z zachowaniem stabilnej postawy.
  • Wprawa – umiejętność wykonywania wszystkich ruchów z dowolnym przemieszczaniem się części ciała w różnych kierunkach z ich kontrolowaniem.

Koncepcja Taśm Anatomicznych

Analiza wpływu stymulacji sensorycznej na kontrolę postawy i równowagę z punktu widzenia fizjoterapeutycznego zawsze będzie się opierać na globalnym spojrzeniu na funkcję ruchową i oddziaływaniu dysfunkcji na odległe rejony ciała. Przykładem holistycznego podejścia jest koncepcja Taśm Anatomicznych, która wyróżnia dziewięć taśm ściśle współpracujących ze sobą. Szczególne zn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy