Dołącz do czytelników
Brak wyników

METODY TERAPII LOGOPEDYCZNEJ

25 marca 2020

NR 36 (Marzec 2020)

Wsparcie gestem w terapii jąkania

116

Wśród strategii stosowanych w terapii jąkania wyróżnić można te, które służą upłynnianiu mówienia. Ich elementem są tak zwane gesty wsparcia. Mają one wspomóc proces mówienia osób jąkających się i ułatwić im osiąganie płynności.

Metody terapii jąkania

Terapia jąkania, ujęta jako celowe działanie zmierzające w kierunku rozwiązania problemów osób jąkających się, uwzględnia nie tylko trening płynności mówienia, ale i psychoterapię. Trenowanie płynności mówienia polega na wykorzystywaniu różnych metod, technik oraz ćwiczeń celem zniwelowania objawów, które zakłócają mówienie. Nie istnieją strategie, które w równym stopniu byłyby odpowiednie dla wszystkich osób, które się jąkają. Ich dobór powinien być zindywidualizowany i dopasowany m.in. do możliwości osoby z dysfluencją mowy.
Metod terapii jąkania jest wiele. Ogólny ich podział wyróżnia:

POLECAMY

  • metody bezpośrednie, do których należą techniki płynnego mówienia,
  • metody pośrednie, których celem jest poprawa płynności mówienia, ale wskutek oddziaływań na środowisko domowe i (lub) szkolne oraz poprawa sprawności ruchowej bądź językowej,
  • metody kompleksowe, które łączą obie powyższe formy (Tarkowski 2003).

Metody bezpośrednie to różnego rodzaju ćwiczenia ukierunkowane na niwelowanie objawów niepłynności mówienia. W tym zakresie istnieje wiele zróżnicowanych strategii możliwych do wykorzystania terapeutycznego. Metody bezpośrednie można podzielić na takie, które:

  • kierują uwagę jąkającego się na akt mówienia,
  • odwracają uwagę jąkającego się od aktu mówienia.

Metod skoncentrowanych na formie wypowiadania się wydaje się znacznie więcej niż metod odwracających uwagę od aktu mówienia. Prawdopodobnie dzieje się tak wskutek funkcjonowania dwóch, pozornie przeciwstawnych zasad (Byrne 1989). Pierwsza zakłada „mówienie bardziej płynne”, natomiast druga – „bardziej płynne jąkanie się”. Metody prowadzone zgodnie z pierwszą zasadą są skoncentrowane głównie na redukcji objawów niepłynnego mówienia. Chodzi o zmniejszenie niepłynności patologicznej do minimum lub jej całkowite wyeliminowanie. Metody podporządkowane drugiej zasadzie polegają na łagodniejszym jąkaniu i zwróceniu uwagi na postawy, emocje i zachowania towarzyszące jąkaniu.

Ruchy dłoni w psychofizjologicznej terapii jąkania

Koncentrując się na strategiach upłynniających mówienie, należy wspomnieć o gestach wsparcia, które mają za zadanie wspomóc ten proces i ułatwić osiąganie trenowanej płynności. Gesty te nie stanowią odrębnej metody – są składową poszczególnych programów terapeutycznych.
Mieczysław Chęciek (2007) jest jednym z badaczy i praktyków przedmiotu, który wykorzystuje wsparcie gestem w opracowanym przez siebie zmodyfikowanym programie psychofizjologicznej terapii jąkających się. Program ten zawarty jest w czterech etapach. Pierwszy etap terapii ukierunkowany jest na diagnozę, ćwiczenia oddechowe, głosowe i artykulacyjne. Drugi etap koncentruje się na ćwiczeniach delikatnego ustawienia narządów artykulacyjnych przy rozpoczynaniu mówienia. Trzeci etap to ćwiczenia miękkiego, przydechowego nastawienia głosu. Ostatni, czwarty etap ma na celu utrwalenie opanowanych zasad mówienia. Podczas trwania terapii obowiązują następujące zasady mówienia:

  • tempo mówienia pacjenta powinno być zwolnione poprzez przeciąganie samogłosek (technika przedłużonego mówienia),
  • mówienie pacjenta powinno być śpiewne (nie monotonne i nie skandowane),
  • oddychanie w wypowiedziach pacjenta powinno być odpowiednio uregulowane (krótki wdech, realizacja dłuższych sekwencji słownych na jednym wydechu, bez częstych, niepotrzebnych wdechów, oddech przeponowo-brzuszny),
  • wypowiedzi pacjenta powinny być pełne, tzn. powinny zawierać pełne zdania z zastosowaniem odpowiedniego procesu oddychania i techniką przeciąganego mówienia,
  • mówienia pacjenta powinno być wyraziste, tzn. z miękkim i szerokim układem narządów artykulacyjnych,
  • pacjent rytmizuje i upłynnia mowę za pomocą parabolicznych ruchów dłonią (potem palcem wskazującym wiodącej dłoni), przy czym mówienie jest śpiewne i rozciągnięte, a na jednym ruchu dłonią (palcem) wymawia się zarówno wyraz jednosylabowy, kilkusylabowy, frazę, jak i całe zdanie,
  • początek mówienia powinien przebiegać równocześnie z początkiem wydechu i parabolicznych ruchów dłonią (palcem),
  • narządy mowne powinny być wolne od nadmiernego napięcia mięśniowego,
  • należy stosować krótkie pauzy pomiędzy wypowiedzeniami w celu zebrania myśli i przygotowania aparatu mowy do dalszej wypowiedzi,
  • wskazane jest utrzymywanie kontaktu wzrokowego ze współrozmówcą.

Ruchy palców w metodyce trwałej normalizacji mowy jąkających się Lilia Arutiunian (1997) również stosuje metodę wsparcia gestem. Autorka opracowała „kompleksową metodykę trwałej normalizacji mowy jąkających się”. Zaczyna się ją od destabilizacji stanu patologicznego i zacierania patologicznej pamięci. Pozbawia się pacjentów blokady psychicznej i – poprzez ćwiczenia oddechowe, rozluźniające i ogólny spokój – uczy się ich wiary w siebie i własne możliwości. Dąży się do utworzenia, na tym nowym tle, właściwych związków funkcjonalnych, które doprowadzą zaburzone procesy do stanu normy. Zasadniczym celem terapii, oprócz korekcji osobowości, podniesienia samooceny i uporządkowania kontaktów ze współrozmówcami, jest nauczenie pacjenta nowej, płynnej mowy. Uczy się jej, zaczynając od milczenia i stanu ogólnego wyciszenia. Potem przyswaja nowo powstałe samogłoski, sylaby, wyrazy, a dopiero na końcu – zdania. W celu uzyskania płynności stosuje się tu sposób korekcji jąkania, który polega na zsynchronizowaniu mowy z ruchami palców wiodącej ręki. Dyktują one rytmiczno-intonacyjny schemat frazy. Sposób ten pozwala uzyskać płynną mowę już na pierwszych zajęciach. Wyćwiczona ręka staje się czymś na wzór pamięci nowego stereotypu mówienia, a w późniejszym okresie – automatyczną kontrolą mowy i nowego stanu psychicznego pacjenta. Należy jednak pamiętać, aby nowy nawyk motoryczny był ściśle związany z intonacją wypowiedzi, ponieważ istnieje bardzo silny związek między mową a ruchami ciała (mimika, gest itp.). Ruchy te warunkują kształtowanie się intonacji, a bezruch zaburza ją i zakłóca komunikatywną funkcję mowy. Z czasem jednak nawyk płynnej i swobodnej mowy przechodzi do podświadomości i pomoc ręki staje się zbyteczna.

Technika wystukiwania sylab

Zdając sobie sprawę zarówno z ograniczeń metod rytmizacji, takich jak: realizacja mówienia w takt, skandowanie i monotoniczny charakter mowy, jak i ich zalet (szybkie pozbycie się objawów jąkania), Krzysztof Szamburski (2009) opracował technikę wystukiwania sylab przy zachowaniu cech prozodycznych wypowiedzi. Wystukiwanie sylab składa się z trzech faz ruchu dłonią (wdech, start, kontynuacja). Ich kolejność jest niezmienna. W ten sposób pacjent jest bardziej świadomy tego, w jaki sposób gospodarować oddechem. Mówienie wsparte wystukiwaniem sylab ulega automatycznemu zwolnieniu, które jest uzależnione od amplitudy wystukiwania dłonią o obraną powierzchnię.
Technika wystukiwania sylab składa się z kilku etapów:

  • etap wstępny, który ma na celu nauc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy