Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

9 lipca 2019

NR 32 (Lipiec 2019)

Terapia dziecka z zespołem Treachera Collinsa – studium przypadku

0 61

Na począgku pracy z dzieckiem z zespołem Treachera Collinsa pojawiły się pytania: „Od czego zacząć? Jak zapewnić pacjentowi najlepsze warunki rozwoju mowy i komunikacji? ”. W literaturze na temat tego syndromu brakowało informacji dotyczącej terapii logopedycznej.

Charakterystyka dziecka


Chłopiec (M.) wychowuje się w pełnej rodzinie. Kiedy trafił do gabinetu logopedy skończył 15 miesięcy. Jest dzieckiem urodzonym w 33 t.c. Zespół Treachera Collinsa u chłopca objawia się brakiem kości policzkowych i niedokształceniem kości łuków brwiowych. Małżowiny uszne są zdeformowane, szczątkowe, przewód słuchowy zewnętrzny zrośnięty. U dziecka zdiagnozowano obustronną głuchotę typu przewodzeniowego (przewodnictwo powietrzne: UP – 80 dB, UL – 75 dB, przewodnictwo kostne: UP – 40 dB, UL – 30 dB). Od 10 m.ż. chłopiec korzysta z aparatów słuchowych na przewodnictwo kostne. W udostępnionej dokumentacji medycznej nie było informacji na temat budowy ucha środkowego (ostatnie badania wykazały anomalie w tym zakresie). U dziecka obserwujemy też: gotyckie podniebienie, rozszczep podniebienia miękkiego (zoperowany w 17. m.ż.), małą żuchwę, tyłozgryz, nadmierne stłoczenie zębów w żuchwie, niedokształcenie powiek dolnych. Tuż po urodzeniu dziecko przez krótki okres oddychało z pomocą respiratora oraz karmione było przez sondę, później nie obserwowano żadnych problemów z oddychaniem i karmieniem. Od chwili zaaparatowania chłopiec był pod opieką terapeutów słuchu i mowy.

Rozwój ruchowy dziecka przebiegał prawidłowo. M. jest bardzo żywym i ruchliwym chłopcem, jednak przy stosownym doborze ćwiczeń jego koncentracja uwagi podczas zajęć od początku kształtowała się na bardzo wysokim poziomie. W trakcie spotkań przestrzegał ustalonych zasad. Uwielbiał piosenki i zabawy logorytmiczne, zajęcia z wykorzystaniem plasteliny i farb. Nie miał problemów z naśladowaniem w obrębie motoryki małej i dużej. Był stosunkowo samodzielny.


Rozpoznanie


Diagnozy logopedycznej dokonałam na podstawie obserwacji dziecka, wywiadu z mamą i analizy udostępnionej dokumentacji. Ocenę umiejętności poszczególnych funkcji (mowa, percepcja słuchowa, sprawność motoryczna, spostrzeganie wzrokowe itd.) przeprowadziłam z wykorzystaniem tabel zawierających zestawienie umiejętności oczekiwanych rozwojowo dla poszczególnych miesięcy życia dziecka (Cieszyńska, Korendo 2007).
•    Percepcja słuchowa – w wieku 15. miesięcy chłopiec reagował na dźwięki z otoczenia, szczególnie głośne i pojawiające się nagle, poszukiwał źródła dźwięku, podejmował próby jego lokalizacji, słuchał głosów wydawanych przez różne przedmioty, manipulował nimi, aby wydobyć dźwięk, rozpoznawał niektóre wyrażenia dźwiękonaśladowcze i słowa, rozumiał polecenia poparte gestem, poruszał się w rytm muzyki. Według terapeutów dziecko funkcjonowało na poziomie 10 kroku programu K. Bieńkowskiej (Bieńkowska 2011).
•    Mowa – chłopiec intensywnie gaworzył, używał kilku słów, właściwie reagował na słowa i gesty, wykonywał proste polecenia, wyrażał życzenia, wskazując na konkretny przedmiot, podejmował próby naśladowania dźwięków z otoczenia.
•    Ocena aparatu artykulacyjnego – obniżone napięcie mięśni twarzy, obniżona sprawność mięśnia okrężnego warg i ruchomość języka, tyłozgryz, rozszczep podniebienia miękkiego, tor oddechowy nieprawidłowy, nosowe zabarwienie głosu, nadmierne ślinienie się.
•    Spostrzeganie wzrokowe – chłopiec chętnie uczestniczył w proponowanych zabawach, naśladował ruchy i czynności terapeuty, oglądał książeczki, odwracał twarde kartki, wskazywał obrazki, wyjmował przedmioty z pudełka, wkładał małe przedmioty do większych, otwierał pojemniki, manipulował zabawkami i przedmiotami, budował wieże z dwóch klocków.

Diagnoza:
Niedosłuch prelingwalny wrodzony znacznego stopnia o charakterze przewodzeniowym; dysglosja rozszczepowa.

Prognozy


Miałam świadomość istnienia ryzyka, że ze względu na głębokość i czas wystąpienia niedosłuchu oraz wady anatomiczne aparatu artykulacyjnego rozwój mowy dziecka może przebiegać nieprawidłowo. Problemy mogą się pojawić w sferze zarówno rozumienia – ze względu na utrudniony odbiór bodźców słuchowych – jak i ekspresji mowy. W zakresie nadawania mowy mogą one dotyczyć sfery artykulacyjnej, leksykalnej i stylistycznej.

Ze względu na niewłaściwy tor oddechowy i nosowe zabarwienie głosu, nieprawidłową budowę rezonatorów, zaburzenia pionizacji języka, małą ruchomość warg i wadę zgryzu rozumienie wypowiedzi dziecka przez osoby postronne może być utrudnione. Wziąwszy pod uwagę tak duży ubytek słuchu, można było przypuszczać, że w przyszłości mogą się pojawić ograniczenia w zakresie zasobu słownictwa uogólniającego i abstrakcyjnego, umiejętności budowania zdań złożonych, rozumienia i wyrażania zależności przyczynowo-skutkowych itp.

Przy prawidłowo prowadzonej terapii, dobrej współpracy z rodzicami oraz właściwej rehabilitacji i opiece medycznej rozwój mowy dziecka może być zbliżony do normy rozwojowej dzieci zdrowych, szczególnie w zakresie umiejętności leksykalnych, gramatycznych, składniowych i komunikacyjnych. Taka terapia wymaga łączenia elementów różnych metod. Stałym elementem zajęć muszą być ćwiczenia ogólnorozwojowe oraz strategie i techniki do kształtowania języka dzieci z wadą słuchu: pod kreślenia intonacyjne, akcentowanie, zaciekawienie, zawieszanie głosu, powtórzenia, a później: odmiana w ciągu, pytania odwrócone, kończenie zdań, zamiana ról i in. (Bieńkowska 2011). Założyłam, że działania te będą miały również znaczący wpływ na rozwój funkcji poznawczych. Ćwiczenia usprawniające pracę narządów mowy, kształtujące właściwy tor oddechowy oraz nawyk domykania ust i właściwego połykania, poprawią wyrazistość wymowy, co przełoży się na lepsze możliwości komunikacyjne dziecka oraz jego relacje z innymi osobami.


Wdrażanie oddziaływań


Aby mowa dziecka mogła się rozwijać, muszą zostać spełnione określone warunki. Determinantami prawidłowego rozwoju mowy, jej odbioru i nadawania są właściwie zbudowany i funkcjonujący narząd słuchu (Kozołub 2003), czynności mózgu oraz prawidłowo zbudowany aparat artykulacyjny i sprawnie funkcjonujące narządy mowne (Styczek 1981). Mając na uwadze wszystkie czynniki, trzeba było przygotować taki program terapii, aby zapewnić chłopcu wszechstronną stymulację. Konstruując pierwszy program, opierałam się m.in. na metodologii i standardach postępowania w przypadku zaburzeń słuchu (Kurkowski, Trochymiuk, Muzyka 2008) i wady rozszczepowej (Pluta-Wojciechowska 2008). Starałam się, aby zaplanowane działania były spójne z oddziaływaniami innych terapeutów, stąd m.in. wykorzystanie metody werbo-tonalnej i kontynuacja wczesnej nauki czytania. Nieocenionymi konsultantami i pośrednikami między specjalistami z różnych placówek byli rodzice, którzy mając świadomość wagi problemu, starali się zapewnić synowi wszechstronną pomoc medyczną i terapeutyczną.


Pierwszy etap terapii


Początkowa terapia obejmowała następujące cele i działania:

  1. Usprawnianie percepcji słuchowej (wg metody K. Bieńkowskiej):

    a.    doskonalenie umiejętności reagowania na pojawiające się dźwięki oczekiwane i nieoczekiwane:
    •    reagowanie gestem na dźwięk lub jego brak,
    •    świadome reagowanie na usłyszany dźwięk instrumentu poprzez określoną aktywność ruchową,

    b.    doskonalenie umiejętności poszukiwania i lokalizowania źródła dźwięku:
    •    reagowanie, z której strony dobiega dźwięk, poszukiwanie przedmiotu wydającego dźwięk, przerwanie zabawy lub innych działań po usłyszeniu dźwięku,

    c.    kształtowanie umiejętności reagowania na dźwięki mowy oraz wyrażenia dźwiękonaśladowcze:
    •    reakcja dziecka na dźwięki mowy, zainteresowanie dziecka nimi,
    •    słuchanie własnych produkcji i powtarzanie ich; wzmacnianie tych produkcji przez terapeutę, rodziców,
    •    słuchanie odgłosów wydawanych przez zwierzęta, ich naśladowanie,

    d.    kształtowanie umiejętności różnicowania cech dźwięków:
    •    ćwiczenia w rozróżnianiu dźwięków opozycyjnych: głośny – cichy, wysoki – niski, długi – krótki, ciągły – przerywany, szybki – wolny,

    e.    kształtowanie umiejętności różnicowania instrumentów:
    •    rozróżnianie i identyfikowanie instrumentu, który wydał dźwięk, zaczynając od pary instrumentów różniących się zakresem częstotliwości, np. bębenek – trójką...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy