Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

24 września 2018

NR 27 (Wrzesień 2018)

Rola profilaktyki głosu u pacjentów z rozszczepem podniebienia

0 47

W pracy z pacjentem z rozszczepem logopeda nie może realizować tylko głównych celów terapii mowy rozszczepowej. Powinien też zadbać o higienę i emisję głosu tych pacjentów w celu zminimalizowania ryzyka wystąpienia czynnościowych zaburzeń głosu.

W publikacjach poświęconych higienie i emisji głosu rzadko można spotkać informację, że pacjent z mową rozszczepową należy do osób, które powinny zostać objęte szczególną dbałością o głos. Natomiast w literaturze poświęconej leczeniu pacjentów z rozszczepem podniebienia takie wzmianki można odnaleźć (Hortis-Dzierzbicka 2005), ale brakuje rzeczowych wytycznych. Przyjrzyjmy się zatem bliżej wypowiedzi Anny Walencik-Tropiłko:
„O zdrowy głos powinien dbać każdy. Dodatkową troskę powinno się wykazać wobec osób, u których narząd głosu dopiero się kształtuje i jest narażony na nieprawidłowości w rozwoju oraz wobec osób dorosłych, które zawodowo eksploatują głos jako narzędzie pracy” (Walencik-Topiłko 2009, s. 22).
Co oznaczają słowa „wobec osób, u których narząd głosu dopiero się kształtuje i jest narażony na nieprawidłowości w rozwoju”? Czy w grupie tej znajdują się pacjenci z mową rozszczepową? Czy powinniśmy umieścić ich w grupie ryzyka zaburzeń głosu?

Pacjent z rozszczepem podniebienia a problemy głosowe

Wielospecjalistyczne leczenie pacjenta z rozszczepem podniebienia trwa do momentu zakończenia pełnego wzrostu twarzoczaszki, a zatem do 7–18 lat (Zdunkiewicz-Jedynak, Hortis-Dzierzbicka 2005).

Terapia logopedyczna pacjenta z rozszczepem podniebienia ze względu na specyficzne warunki anatomiczne, m. in. wadę zgryzu, ubytki podniebienia, skrzywienie przegrody nosa, trwa bardzo długo, nieraz do okresu adolescencji. Trudności z poprawnym artykułowaniem nierzadko wiążą się ze współwystępowaniem nadmiernego napięcia mięśniowego podczas mówienia. U moich pacjentów, których przedstawiam poniżej, często dostrzegam napięcie w okolicy szyi. To może świadczyć o wysiłkowym tworzeniu głosu (Pruszewicz 1992), co z kolei może przyczyniać się do powstawania chorób głosu.

Także nieprawidłowy kształt podniebienia może być przyczyną niepełnej wartości głosu śpiewaczego oraz jego zaburzeń (Pruszewicz 1992). Przy czym warto pamiętać, że jakość artykulacji i stopień nosowania właściwie wykluczają pacjentów z rozszczepem z grupy osób zainteresowanych śpiewem. Nierzadko oceniając warunki głosowe tych osób, odradzam im kształcenie zawodowe w kierunku pracy głosem. Do głównych przeciwwskazań należą: nasilone zaburzenia artykulacji, nosowanie, obciążony głos, zbyt szybkie lub zbyt wolne tempo mówienia.

Wśród bezpośrednich przyczyn dysfunkcji i schorzeń głosu na skutek niewłaściwej emisji głosu wymienia się zaburzenia oddychania, hipotonię, niewydolność narządu głosowego, niewłaściwą koordynację narządu mowy (Pruszewicz 1992), a także „nieumiejętne wykorzystywanie narządu fonacyjnego podczas jego pracy” (Walencik-Topiłko 2009).

Czynnościowe zaburzenia głosu charakteryzują się zmianami w obrębie aparatu nerwowo-mięśniowego krtani oraz dyskoordynacją oddychania, fonacji i artykulacji. Skutkiem czynnościowych zaburzeń głosu mogą być zmiany organiczne, takie jak guzki lub przerost fałdów przedsionka (Pruszewicz 1992). Wśród objawów wystąpią: niewłaściwa praca rezonatorów, chrypka nasilająca się przy wysiłku głosowym i dłuższym mówieniu, dyskomfort związany z odczuwaniem zawadzania, zalegania czegoś w gardle, a nawet ból i kłucie oraz głos załamujący się (Walencik-Topiłko 2009).

Ponadto u osób z rozszczepem podniebienia często diagnozuje się niedosłuch, warto więc przypomnieć, że u pacjentów, u których stwierdzono zmiany w narządzie słuchowym, dochodzi do utrudnienia prawidłowego sprzężenia zwrotnego (autokontroli słuchowej), a także występują choroby narządu fonacyjnego, takie jak upośledzenie oddychania przez nos, niewydolność podniebienno-gardłowa, wadliwa artykulacja (Pruszewicz 1992).

Analizując głos ludzki, bierze się pod uwagę wiele czynników wpływających na jego jakość. Wylicza je Anna Walencik-Topiłko:

  • charakter głosu – czy jest dźwięczny, czysty, czy matowy, szorstki, obłożony; czy występuje bezgłos, czy występuje element szumu krtaniowego,
  • barwa głosu – bogata czy ograniczona,
  • nastawienie głosowe – czy jest miękkie, twarde (z towarzyszącymi mu napięciami mięśni szyi, mięśni mimicznych), czy też chuchające (z komponentą szumową),
  • męczliwość głosu – czy głos nie wykazuje tendencji do nadmiernej męczliwości,
  • plastyczność głosu – czy głos jest w stanie płynnie zmieniać donośność i wysokość,
  • rejestr głosu – czy jest odpowiedni dla płci i wieku, czy jest stosowana różna wysokość głosu,
  • tor oddechowy – czy jest piersiowy, brzuszny, czy całościowy,
  • sposób wdechu – przy oddechu statycznym czy jest realizowany nosem, przy oddechu dynamicznym natomiast – ustami, nosem czy ustami i jedn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy