Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

25 marca 2020

NR 36 (Marzec 2020)

Rola prawidłowej emisji głosu w terapii osób jąkających się

69

Jąkanie jest zaburzeniem mowy spowodowanym nałożeniem się predyspozycji oraz przeżywaniem przez dziecko konfliktu emocjonalnego.

Jąkanie dotyczy automatyzacji procesów nadawania mowy i jest spowodowane przeżywaniem przez podmiot bardzo silnych emocji, głównie lęku. Prawdopodobnie wynika to z silnej stymulacji zwojów podstawy mózgu przez ciało migdałowate. Jąkanie ma charakter wyuczony. W pierwszej fazie chroni podmiot przed lękiem, którego redukcja utrwala objawy (Szamburski).
W literaturze przedmiotu znajdujemy opisywane przez różnych autorów objawy jąkania:

  • zaburzenia oddechowe: zaburzony, płytki, powierzchowny oddech,
  • zaburzenia fonacyjne: skrócenie czasu fonacji do kilku sekund, nadmierne ruchy krtani, toniczne zamknięcie głośni, nastawienie głosowe twarde, przerywanie fonacji samogłosek,
  • zaburzenia artykulacyjne: trudności z wymową spółgłosek p, t, k, b, d, g.

Prawidłowe wydobywanie i operowanie głosem wymaga pracy wielu narządów: oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, a także procesów mózgowego sterowania fonacją. Zadania związane z mową przejmuje dominująca półkula mózgu. Tak więc u osób leworęcznych mową kieruje prawa półkula, u praworęcznych – lewa. Procesy związane z mową obejmują wiele obszarów mózgu, 
m.in. ośrodek Broki odpowiedzialny za produkcję mowy; dzięki niemu jesteśmy w stanie przetwarzać wyrazy i wymawiać głoski. Ośrodek Wernickiego, najogólniej mówiąc, jest odpowiedzialny za rozumienie mowy, kora motoryczna, dzięki której możemy wprawiać w ruch narządy artykulacyjne. Kora słuchowa pomaga tworzyć wzorzec głoski i kontrolować wypowiadane dźwięki mowy. Dlatego dobrze prowadzony trening emisji głosu powinien angażować w trakcie wykonywania ćwiczeń różne części mózgu, aby stymulować zarówno słuch, mowę, jak i ruch ciała. Dźwięk głosu ludzkiego jest falą rozchodzącą się w powietrzu. Proces wytwarzania dźwięku przez człowieka zaczyna się od wdechu, następnie powietrze dostarczane jest do krtani i wprawia w drganie fałdy głosowe. Powstaje ton krtaniowy. Następnie dźwięki te zostają przetworzone w jamach rezonacyjnych w ciele. Od ilości pobieranego powietrza, umiejętności operowania oddechem (tworzenia ciśnienia podgłośniowego), kształtu i rozmiaru rezonatorów zależą siła, barwa i jakość głosu. Wysokość głosu natomiast zależna jest od długości więzadeł (fałdów) głosowych (tak jak w instrumentach muzycznych – im dłuższe struny, tym niższy dźwięk).
Można zauważyć, że zarówno ukształtowanie oddychania torem przeponowo-brzusznym, wyrobienie nawyku nabierania powietrza przed wypowiedzią i w trakcie wypowiedzi, jak i stosowanie miękkiego ataku w nagłosie absolutnym i w trakcie wypowiedzi czy skojarzenia wydechu z rozluźnieniem mięśni jest ściśle związane z emisją głosu. Dlatego wskazane jest prowadzenie treningu głosowo-artykulacyjnego z osobami jąkającymi się.
Każda osoba może poprawić brzmienie i nośność swojego głosu, wykonując odpowiednie ćwiczenia. Szczególnie dotyczy to osób jąkających się, które najczęściej oddychają nieprawidłowo, nie stosują tzw. podparcia oddechowego i posługują się tzw. twardym atakiem głosowym. Oczywiste jest, że posługiwanie się długimi frazami w wypowiedziach przez osoby jąkające się minimalizuje liczbę momentów, kiedy podczas rozpoczynania frazy pojawiają się skurcze w obrębie aparatu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Problemem może stać się nawykowe mówienie w innej części skali głosu niż średnica, a także nieprawidłowa, zbyt niska i przesunięta do tyłu pozycja głosu. Optymalne ułożenie narządów fonacyjnych i artykulacyjnych uzyskujemy, mówiąc właśnie w średnicy. Wtedy głos ma najwyższą jakość, a operowanie nim staje się łatwiejsze.
Osoby jąkające się oddychają torem piersiowym, płytko, nie dostarczając dostatecznej ilości powietrza do prawidłowej emisji. Ten sposób oddychan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy