Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

25 marca 2020

NR 36 (Marzec 2020)

Rola prawidłowej emisji głosu w terapii osób jąkających się

202

Jąkanie jest zaburzeniem mowy spowodowanym nałożeniem się predyspozycji oraz przeżywaniem przez dziecko konfliktu emocjonalnego.

Jąkanie dotyczy automatyzacji procesów nadawania mowy i jest spowodowane przeżywaniem przez podmiot bardzo silnych emocji, głównie lęku. Prawdopodobnie wynika to z silnej stymulacji zwojów podstawy mózgu przez ciało migdałowate. Jąkanie ma charakter wyuczony. W pierwszej fazie chroni podmiot przed lękiem, którego redukcja utrwala objawy (Szamburski).
W literaturze przedmiotu znajdujemy opisywane przez różnych autorów objawy jąkania:

POLECAMY

  • zaburzenia oddechowe: zaburzony, płytki, powierzchowny oddech,
  • zaburzenia fonacyjne: skrócenie czasu fonacji do kilku sekund, nadmierne ruchy krtani, toniczne zamknięcie głośni, nastawienie głosowe twarde, przerywanie fonacji samogłosek,
  • zaburzenia artykulacyjne: trudności z wymową spółgłosek p, t, k, b, d, g.

Prawidłowe wydobywanie i operowanie głosem wymaga pracy wielu narządów: oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych, a także procesów mózgowego sterowania fonacją. Zadania związane z mową przejmuje dominująca półkula mózgu. Tak więc u osób leworęcznych mową kieruje prawa półkula, u praworęcznych – lewa. Procesy związane z mową obejmują wiele obszarów mózgu, 
m.in. ośrodek Broki odpowiedzialny za produkcję mowy; dzięki niemu jesteśmy w stanie przetwarzać wyrazy i wymawiać głoski. Ośrodek Wernickiego, najogólniej mówiąc, jest odpowiedzialny za rozumienie mowy, kora motoryczna, dzięki której możemy wprawiać w ruch narządy artykulacyjne. Kora słuchowa pomaga tworzyć wzorzec głoski i kontrolować wypowiadane dźwięki mowy. Dlatego dobrze prowadzony trening emisji głosu powinien angażować w trakcie wykonywania ćwiczeń różne części mózgu, aby stymulować zarówno słuch, mowę, jak i ruch ciała. Dźwięk głosu ludzkiego jest falą rozchodzącą się w powietrzu. Proces wytwarzania dźwięku przez człowieka zaczyna się od wdechu, następnie powietrze dostarczane jest do krtani i wprawia w drganie fałdy głosowe. Powstaje ton krtaniowy. Następnie dźwięki te zostają przetworzone w jamach rezonacyjnych w ciele. Od ilości pobieranego powietrza, umiejętności operowania oddechem (tworzenia ciśnienia podgłośniowego), kształtu i rozmiaru rezonatorów zależą siła, barwa i jakość głosu. Wysokość głosu natomiast zależna jest od długości więzadeł (fałdów) głosowych (tak jak w instrumentach muzycznych – im dłuższe struny, tym niższy dźwięk).
Można zauważyć, że zarówno ukształtowanie oddychania torem przeponowo-brzusznym, wyrobienie nawyku nabierania powietrza przed wypowiedzią i w trakcie wypowiedzi, jak i stosowanie miękkiego ataku w nagłosie absolutnym i w trakcie wypowiedzi czy skojarzenia wydechu z rozluźnieniem mięśni jest ściśle związane z emisją głosu. Dlatego wskazane jest prowadzenie treningu głosowo-artykulacyjnego z osobami jąkającymi się.
Każda osoba może poprawić brzmienie i nośność swojego głosu, wykonując odpowiednie ćwiczenia. Szczególnie dotyczy to osób jąkających się, które najczęściej oddychają nieprawidłowo, nie stosują tzw. podparcia oddechowego i posługują się tzw. twardym atakiem głosowym. Oczywiste jest, że posługiwanie się długimi frazami w wypowiedziach przez osoby jąkające się minimalizuje liczbę momentów, kiedy podczas rozpoczynania frazy pojawiają się skurcze w obrębie aparatu oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Problemem może stać się nawykowe mówienie w innej części skali głosu niż średnica, a także nieprawidłowa, zbyt niska i przesunięta do tyłu pozycja głosu. Optymalne ułożenie narządów fonacyjnych i artykulacyjnych uzyskujemy, mówiąc właśnie w średnicy. Wtedy głos ma najwyższą jakość, a operowanie nim staje się łatwiejsze.
Osoby jąkające się oddychają torem piersiowym, płytko, nie dostarczając dostatecznej ilości powietrza do prawidłowej emisji. Ten sposób oddychania uniemożliwia stosowanie podparcia oddechowego. Sprawia to, że nieekonomicznie operują oddechem, co z kolei powoduje częstsze nerwowe wdechy podczas mówienia. Należy pamiętać, że, co prawda, oddychanie jest procesem bezwarunkowym, ale świadome operowanie głosem wymaga odpowiedniej techniki oddychania, która jest odruchem warunkowym. Dodatkowym utrudnieniem dla osób jąkających się są charakterystyczne cechy ich mowy, takie jak:

  • zbyt szybkie tempo mówienia,
  • zbyt długie frazy (zdania wypowiadane na tzw. resztach wydechu),
  • zbyt słabe operowanie głosem (czasem nieprawidłowa intonacji w zdaniach czy monotonne mówienie),
  • słabe zaznac...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy