Dołącz do czytelników
Brak wyników

Rola hipoterapii w procesie usprawniania komunikacji dzieci z niepełnosprawnością intelektualną

Artykuły z czasopisma | 6 marca 2018 | NR 12
108

Hipoterapia to atrakcyjna i coraz bardziej popularna forma usprawniania osób z różnego rodzaju schorzeniami, także z zaburzeniami mowy i jej rozwoju. Dwie odmienne formy rehabilitacji, hipoterapię i logopedię, można połączyć i uzyskać wspaniałe rezultaty w usprawnianiu szeroko rozumianej komunikacji m.in. osób z orzeczeniem o niepełnosprawności intelektualnej.

 

Koncepcja połączenia logopedii i hipoterapii 

W zespole hipoterapeutów logopeda pracuje z pacjentami, u których komunikacja jest najsilniej zaburzoną sferą funkcjonowania, lub z osobami, dla których z różnych przyczyn usprawnianie procesu komunikacji jest priorytetem w terapii.
Należy pamiętać, że nie każde zaburzenie mowy może być poddane terapii na koniu. Zwykle jej rozpoczęcie powinno odbyć się w gabinecie. Wtedy można przeprowadzić szczegółową diagnozę logopedyczną oraz wywiad, a pacjent zyskuje komfortowe warunki do wdrożenia się w proces usprawniania mowy. Aby terapia mogła przynosić efekty, konieczna jest akceptacja konia przez małego pacjenta. Proponując dziecku lub osobie dorosłej terapeutyczną jazdę konną, trzeba uwzględnić wszystkie przeciwwskazania. Szczególnie uważnie należy przeprowadzić wywiad z rodzicami dzieci ze złożonymi formami niepełnosprawności, a takie występują często u osób z niepełnosprawnością intelektualną.

 

Zalety hipoterapii logopedycznej osób niepełnosprawnych intelektualnie 

Często u osób niepełnosprawnych intelektualnie występują złożone zaburzenia rozwoju emocjonalnego, sprawności ruchowej, umiejętności funkcjonowania społecznego, poziomu rozwoju komunikacji, integracji sensorycznej i inne. Dlatego osoby te mogą czerpać z hipoterapii korzyści nie tylko w ramach usprawniania jednej sfery, np. mowy, ale globalnie. Hipoterapia jest bowiem formą wieloprofilowej rehabilitacji osób niepełnosprawnych, która swoją specyfikę zawdzięcza obecności konia w roli współterapeuty oraz wykorzystaniu jego wielopłaszczyznowego oddziaływania na pacjenta.

Koń może być wyjątkowo praktycznym „stanowiskiem” terapeutycznym. Jego zad może zastępować materac. Kłoda (czyli tułów) zwierzęcia przypomina kształtem i właściwościami piłkę terapeutyczną, a sięganie do uszu po grzywie to zadanie podobne do wspinania się. Ruch konia idącego stępem wprowadza pacjenta leżącego na nim na brzuchu w ruchy zbliżone do pełzania. Gdy pacjent opiera się na rękach i kolanach – wykonuje ruchy zbliżone do czworakowania, natomiast pacjent siedzący – ruchy podobne do chodzenia (trójwymiarowe noszenie bioder). Trudno o inne tak wielofunkcyjne „narzędzie” terapii.

Rytmiczność chodu może być pomocna w pracy z osobami jąkającymi się i w pewnym stopniu zastąpić wystukiwanie sylab dłonią (wg metody K. Szamburskiego), wspomóc spowolnienie mowy.
Uczucie panowania nad wielkim i silnym zwierzęciem i przyjacielska relacja z nim dodają pacjentowi wiary w siebie i wzmacniają poczucie własnej wartości. To z kolei pomaga mu otworzyć się, dodaje śmiałości i motywuje do pracy. Szczególnie ważne jest poczucie sprawstwa, a przy tym nauka reakcji przyczynowo-skutkowych. Tu pacjent nie jest bierny: nie tylko wykonuje polecenia, ale też może je skutecznie wydawać. Ta sytuacja szczególnie sprzyja rozwojowi mowy. Pacjent chętniej podejmie próbę wypowiedzenia się, gdy jego słowa zostaną nagrodzone w sposób szczególny – reakcją zwierzęcia.

Koń daje poczucie bezpieczeństwa emocjonalnego. Osoby niepełnosprawne miewają problemy z nawiązaniem prawidłowego kontaktu z drugim człowiekiem. Są bardziej narażone na niezrozumienie, brak akceptacji, odrzucenie i ignorancję. Takich zachowań nie muszą się obawiać ze strony konia. Zwierzę nie ocenia, nie zwraca uwagi na ułomność fizyczną lub psychiczną, nie potraktuje niepełnosprawnego inaczej niż pełnosprawnych. Konie bardzo dobrze odczytują przede wszystkim komunikaty niewerbalne. Reagują w określony sposób na postawę ciała człowieka, na jego ruchy i napięcia mięśni. Trzeba pamiętać, że często podstawową formą komunikacji osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną są właśnie przekazy bezsłowne, a takimi właśnie w naturze posługują się zwierzęta.

Ogrom doznań zmysłowych, jakie zapewnia koń, z powodzeniem wykorzystuje się do pracy z osobami z autyzmem, które są nadwrażliwe lub podwrażliwe w odbiorze bodźców przez określone zmysły.
Koń daje wrażenie chodu ludzkiego, ciepło i drżenie jego ciała zmniejszają spastyczność mięśni, a łagodne, rytmiczne, równomierne kołysanie w stępie przywraca zaburzoną symetrię mięśni tułowia. To zalety szczególnie istotne w terapii osób z mózgowym porażeniem dziecięcym lub po udarze mózgu. Ci pacjenci prawie zawsze wymagają interwencji logopedycznej. Prawidłowy dosiad na koniu koryguje postawę ciała, zapobiega przykurczom i ograniczeniom ruchomości w stawach oraz stanowi źródło stymulacji równowagi. 

Dzieci ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, leżące, poruszające się na wózku lub o kulach, docenią w sposób szczególny jeszcze jedną właściwość jazdy konnej. Dla tych osób koń staje się „sprawnymi nogami”. 
Istnieje wiele przeciwwskazań do hipoterapii. Wśród najczęściej spotykanych występują: uczulenie, ostre choroby infekcyjne, stany zapalne, otwarte rany, wady kręgosłupa, wady stawów biodrowych, szpotawość kolan. W zależności od stopnia nasilenia przeciwwskazaniem mogą być takie schorzenia jak: padaczka, dystrofia mięśniowa, przepuklina oponowo-rdzeniowa.

 

Specyfika zajęć logopedycznych na koniu 

W odniesieniu do pracy logopedy z osobą z niepełnosprawnością intelektualną nadrzędny cel terapii w gabinecie i w stajni będzie ten sam – usprawnianie zdolności komunikacyjnych pacjenta. Inne będą jednak cele szczegółowe oraz metody i środki dydaktyczne.
 

Zajęcia logopedyczne na koniu mają na celu:

  • utrwalanie zdobytych umiejętności, głównie w mowie spontanicznej,
  • poszerzanie wiedzy o świecie, 
  • poszerzanie słownika czynnego i biernego,
  • stwarzanie okazji do komunikowania się werbalnego z prowadzącym i werbalno-gestowego z koniem (polecenia słowne do zwierzęcia, polecenia wydawane określonymi ruchami i zachowaniami na koniu),
  • pracę na konkretach, a nie tak, jak dzieje się to zazwyczaj w gabinecie, na obrazkach i zdjęciach.

Nie można powiedzieć, że cele zajęć z logopedą w stajni są mniej ważne. Trzeba jednak pamiętać, że przy koniu pracuje się nad mową globalnie, dlatego hipoterapia to zazwyczaj okazja do utrwalania i poszerzania podstawowych umiejętności już zdoby...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy