Dołącz do czytelników
Brak wyników

Proteza głosowa
Metoda rehabilitacji głosu po laryngektomii całkowitej

Artykuły z czasopisma | 26 września 2017 | NR 10
497

Głos przetokowy to jedna z trzech podstawowych metod rehabilitacji mowy u chorych po laryngektomii całkowitej, poza głosem przełykowym i używaniem krtani elektronicznej. Proteza głosowa stwarza pacjentowi szansę na komunikowanie się zaraz po wygojeniu rany po zabiegu, jeszcze przed powrotem do domu. Jak każda z metod rehabilitacji, ma jednak zarówno zalety, jak i wady, wskazania i przeciwwskazania.

Podstawowa zaleta protezy głosowej

Laryngektomia całkowita stanowi dla chorego duże okaleczenie fizyczne, psychiczne oraz społeczne. Niesamowity strach i niepewność, jakie towarzyszą chorym zaraz po rozpoznaniu nowotworu złośliwego, jest tylko początkiem całego procesu leczniczego, który stopniowo potęguje stres na każdym etapie: leczenia chirurgicznego, gojenia rany, rehabilitacji połykania, uzupełniającego leczenia onkologicznego (radioterapii) i w końcu – rehabilitacji mowy. Bardzo często ten ostatni etap, kiedy pacjent jest po przejściu długiej i bolesnej drogi od rozpoznania poprzez leczenie, do wygojenia i wypisu ze szpitala do domu, okazuje się najtrudniejszy dla chorego. Pozostaje on sam ze swoim kalectwem, staje przed rodziną bez możliwości komunikacji werbalnej.

Chirurgiczne wytworzenie przetoki tchawiczo-przełykowej i implantacja protezy głosowej stwarzają szansę na powrót głosu i możliwości komunikowania się zaraz po wygojeniu rany po zabiegu, jeszcze przed powrotem chorego do domu.

Dla pacjenta, który przed operacją dowiedział się, że zostanie na zawsze, do końca życia pozbawiony narządu głosu, moment uruchomienia protezy i przeprowadzenia pierwszych prób tworzenia głosu przetokowego stanowi niesamowitą radość, przywraca wiarę we własne siły, stanowi pierwszy, niejednokrotnie największy i spektakularny sukces leczenia. Bardzo często dla chorych nie jest tak ważna ocena onkologiczna wyników leczenia jak właśnie powrót głosu i możliwości mówienia.

Co to jest proteza głosowa?

Proteza głosowa to metoda chirurgiczna rehabilitacji głosu polegająca na wytworzeniu małej przetoki pomiędzy światłem tchawicy na wysokości tracheostomy a światłem przełyku. Aby zabezpieczyć drogi oddechowe przed zalaniem treścią pokarmową lub cofającą się treścią żołądkową, implantuje się do przetoki protezę głosową.

Największą niewygodą dla chorego stosującego protezę głosową jest konieczność zamykania palcem otworu tracheostomijnego. Jest to duża wada tego typu metody rehabilitacji mowy.

Nazwa „proteza głosowa” nie opisuje rzeczywistej funkcji, jaką sprawuje ona po implantacji w obrębie przetoki tchawiczo-przełykowej. Proteza głosowa to nic innego jak zawór, wentyl, którego zadaniem jest z jednej strony doprowadzanie podczas wydechu powietrza z tchawicy do przełyku, gardła i jamy ustnej, a z drugiej strony – blokowanie pokarmów i płynów od światła przełyku, aby uniemożliwiać zachłystywanie się. Sama proteza nie wytwarza dźwięków, nie wprowadza w drgania cząsteczek powietrza, ale umożliwia transfer powietrza z tchawicy do górnych dróg oddechowych, aby tam wprowadzić je w wibracje, umożliwić powstanie i modulację głosu. Wykorzystywane w ten sposób powietrze wydechowe z płuc pozwala na uzyskanie znacznie dłuższego czasu fonacji i znacznie szybszego tempa mowy. Tworzone dźwięki są głośne, utrzymywany jest naturalny, zgodny z oddychaniem tor mówienia. Największą niewygodą dla chorego stosującego protezę głosową jest konieczność zamykania palcem otworu tracheostomijnego. Jest to duża wada tego typu metody rehabilitacji mowy. Po zamknięciu tracheostomy powietrze wydechowe kieruje się do protezy głosowej, gdzie jego napór i ciśnienie powoduje otwarcie się zastawki i w ten sposób dostaje się ono do przełyku i gardła. Ponieważ sama proteza jest czymś sztucznym, zbudowanym z plastiku lub silikonu, wymaga w ciągu dnia kilkukrotnego oczyszczania, stosowania środków przeciwgrzybicznych oraz okresowej wymiany.

Tak jak w każdej formie rehabilitacji, najważniejsza dla powodzenia tej metody jest motywacja chorego. Czynnikami anatomicznymi, które stwarzają korzystne warunki do stosowania protezy głosowej są prawidłowe ukształtowanie tracheostomy (nie może być ona położona zbyt głęboko) oraz niezbyt wydatne i napięte mięśnie mostkowo-obojczykowo-sutkowe (podczas implantacji pierwotnej można podciąć przyczepy mostkowe mięśni i w ten sposób uzyskać bardziej „płaską” szyję oraz dowolnie modelować kształt i ułożenie tracheostomy).

Rodzaje protez głosowych

Na rynku medycznym dostępnych jest kilka typów protez głosowych. Pod względem budowy przypominają stary typ szpulki do nici. Zasadniczo proteza każdego rodzaju ma korpus z kanałem powietrznym oraz dwa kołnierze – mankiety. Jeden z nich znajduje się od strony tchawicy i uniemożliwia wpadniecie protezy do przełyku. Drugi mocuje protezę od strony przełyku i zapobiega jej wysunięciu do tchawicy. Sama ruchoma zastawka, umożliwiająca przepływ powietrza i blokująca pokarm, jest zlokalizowana w kanale powietrznym – w korpusie łączącym oba mankiety – lub w obrębie kołnierza od strony przełyku.

Implantacja pierwotna protezy głosowej

Istnieją dwa sposoby założenia protezy głosowej:

  • implantacja pierwotna – przetokę tchawiczo-przełykową tworzy się już podczas laryngektomii całkowitej,
  • implantacja wtórna – przetokę tchawiczo-przełykową wytwarza się podczas osobnego zabiegu u chorego w późniejszym czasie (kilka miesięcy lub lat) po laryngektomii całkowitej.

Każda z tych metod ma swoje wady, zalety, wskazania i przeciwwskazania.

Implantacja pierwotna odbywa się podczas zabiegu laryngektomii całkowitej. Po usunięciu krtani, odcięciu jej od tchawicy, gardła i przełyku,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy