Dołącz do czytelników
Brak wyników

Praca logopedy z pacjentem po laryngektomii całkowitej w Holandii

Artykuły z czasopisma | 27 września 2017 | NR 10
439

Na całym świecie rośnie zainteresowanie rehabilitacją chorych po leczeniu nowotworów głowy i szyi. Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) zakłada w przypadku tych chorób tworzenie zespołów multidyscyplinarnych, jednak w praktyce podejście takie jest dość rzadkie. Holenderski Instytut Raka im. A. van Leeuwenhoeka opracował multidyscyplinarny program rehabilitacji pacjentów z nowotworami głowy i szyi, który mieści się w podstawowym pakiecie ubezpieczenia zdrowotnego.

Rola ICF w tworzeniu standardów leczenia i rehabilitacji

Model rehabilitacji nie jest jednakowy w całej Europie, a między poszczególnymi krajami istnieją zasadnicze różnice, w kwestii zarówno podejścia, jak i infrastruktury. Przykładowo w Holandii, Szwajcarii, Skandynawii, a także w Wielkiej Brytanii leczenie oraz rehabilitacja charakteryzują się wysokim poziomem centralizacji w wyspecjalizowanych ośrodkach leczenia tego typu nowotworów.

POLECAMY

Na całym świecie obserwuje się rosnące zainteresowanie nowotworami głowy i szyi oraz rehabilitacją, co zostało też podkreślone w publikacjach na temat potencjalnej roli Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF1). Wykazano, że owa klasyfikacja, przynajmniej teoretycznie, może nie tylko zapewnić ramy koncepcyjne diagnozowania i leczenia pacjentów z zaburzeniami komunikacji związanymi z rakiem głowy i szyi, ale też w przeciwieństwie do wielu innych dyscyplin medycyny rehabilitacyjnej, których podstawą jest podejście holistyczne – zakłada istnienie zespołów, w których skład wchodzą: chirurg głowy i szyi (laryngolog onkolog), radiolog, foniatra, pielęgniarka, logopeda, dietetyk, fizjoterapeuta i terapeuta zajęciowy. W praktyce podejście zespołowe nadal jest dość rzadkie, a podejmujące taki model rehabilitacji ośrodki znajdują się w izolacji od ośrodków leczenia raka głowy i szyi (np. w Niemczech we Francji).

Program rehabilitacji pacjentów opracowany przez AvL

W 2010 r. Holenderski Instytut Raka im. A. van Leeuwenhoeka (AvL) w Amsterdamie w ścisłej współpracy ze specjalistami opracował multidyscyplinarny program rehabilitacji pacjentów z nowotworami głowy i szyi2. Program ten, obejmujący także rehabilitację po laryngektomii całkowitej, został uznany przez organy opieki zdrowotnej, co oznacza, że mieści się w podstawowym pakiecie ubezpieczenia zdrowotnego, może być realizowany w ośrodkach leczenia raka głowy i szyi należących do holenderskiego stowarzyszenia Dutch Head and Neck Society (www.nwhht.nl). Wszelkie koszty są choremu zwracane, m.in. za urządzenia medyczne stosowane w rehabilitacji po laryngektomii całkowitej: proteza głosowa, wymiennik ciepła i wilgoci – HME, automatyczny zawór tracheotomijny – AVS, plastry przylepne, rurki itp. Podobnie jest np. w Skandynawii, Chorwacji, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. W Polsce nie wszystkie urządzenia są refundowane: proteza głosowa – tak, HME – nie. W Niemczech i Belgii zwrot finansowy jest ograniczony rocznym pułapem związanym z budżetem.

W skład zespołu w AvL, obejmującego opiekę nad chorym, wchodzą: koordynator programu rehabilitacji i badań mowy pacjentów chorych na raka głowy i szyi (dr Lisette van der Molen – logopeda), chirurg, foniatra, fizjoterapeuta, dietetyk, terapeuta zajęciowy, psycholog i pracownik socjalny (wsparcie psychospołeczne). W kraju autorów referowanego artykułu (zobacz przypis 2) leczenie oraz rehabilitacja pacjentów z chorobą nowotworową obszaru głowy i szyi wykazuje wysoki poziom centralizacji. Odbywa się to głównie w szpitalach akademickich i w Holenderskim Instytucie Leczenia Chorób Nowotworowych – jedynym centrum rehabilitacji onkologicznej, przyjmującym ok. 600 przypadków rocznie (liczba zachorowań w Holandii w 2000 r. na raka krtani wynosiła 700, z czego całkowitych laryngektomii – 150). Po wykonaniu laryngektomii całkowitej obowiązkiem lekarza prowadzącego jest zapoznanie pacjenta z podstawowymi zasadami funkcjonowania w zmienionych warunkach anatomicznych po zabiegu, natomiast na logopedzie, foniatrze i personelu pielęgniarskim spoczywa odpowiedzialność za wszelkie inne aspekty rehabilitacji głosu i mowy, w tym nauczanie codziennej obsługi wszystkich urządzeń. Protetyczna odbudowa chirurgiczna głosu jest w Holandii normą, dlatego pacjenci pozostają pod kontrolą do końca życia (kontrolę tę zazwyczaj sprawuje ośrodek leczenia nowotworów głowy i szyi).

Zadania zespołu rehabilitacyjnego

Do zadań podejmowanych przez zespół multidyscyplinarny należą m.in.: program rzucania palenia, rehabilitacja dysfagii, smaku i węchu, głosu i mowy oraz rehabilitacja oddechowa.

  • Program rzucania palenia – w Holenderskim Instytucie Leczenia Chorób Nowotworowych tempo skutecznej walki z nałogiem wynosi 33% w skali roku. Niestety, program ten nie jest jeszcze wdrożony we wszystkich ośrodkach.
  • Rehabilitacja dysfagii – problemy z połykaniem u pacjentów laryngektomowanych nie stanowią najważniejszej kwestii, choć nie są rzadkie; zgłasza je 25–50% chorych; uważa się, że skoro dysfagia może być wynikiem zwężenia tchawiczo-przełykowego, występującego u ok. 20% pacjentów po laryngektomii zarówno pierwotnej, jak i ratunkowej, to ocena funkcji połykania i mowy za pomocą wideofluoroskopii ma kluczowe znaczenie w diagnostyce i leczeniu zburzeń połykania.

Regularna ocena konkretnych celów rehabilitacyjnych (np. standaryzowane nagrania głosu i mowy wykorzystywane do monitorowania postępów w czasie) wzbogaca wiedzę wszystkich członków zespołu rehabilitacyjnego na temat różnych aspektów rehabilitacji po laryngektomii całkowitej.

  • Rehabilitacja smaku i węchu – utrata tych zmysłów jest oczywistą konsekwencją odłączenia górnych i dolnych dróg oddechowych. Odkrycie w 2000 r. manewru wymuszającego ruch powietrza przez jamę nosową (NAIM), zwanego również „uprzejmym ziewaniem”, stało się skuteczną metodą przywracania zaburzonej funkcji po całkowitym usunięciu krtani, która powinna być włączona do każdego programu rehabilitacji po laryngektomii całkowitej (w Holandii zyskała powszechną akceptację i jest coraz częściej stosowana, także w innych krajach europejskich; w Polsce tylko w niektórych ośrodkach) – prowadzą ją logopedzi i foniatrzy.
  • Rehabilitacj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy