Mija jedenaście lat od momentu, gdy w 2015 r. dziesiąty numer „Forum Logopedy” został poświęcony osobom po laryngektomii całkowitej. Redaktorką merytoryczną tego numeru była dr n. biol. Anna Żebryk-Stopa, która już wówczas podkreślała, że „rak to nie wyrok i warto podejmować pracę w zespole interdyscyplinarnym, bo tylko taka współpraca różnych specjalistów może dać wymierne efekty w postaci znaczącej poprawy funkcjonowania i jakości życia osób po laryngektomii całkowitej”.
Autor: Agnieszka Hamerlińska
Zabiegi resekcyjno-rekonstrukcyjne stosowane w leczeniu nowotworów głowy i szyi prowadzą do powstawania blizn pooperacyjnych, będących naturalnym efektem procesu gojenia. Mimo że rana może zostać uznana za wygojoną, blizna często przez długi czas, a niekiedy trwale, wpływa na funkcjonowanie struktur odpowiedzialnych za mowę, połykanie, oddychanie i mimikę. W praktyce logopedycznej obserwuje się, że ograniczenia funkcjonalne wynikają nie tylko z samego zabiegu chirurgicznego, lecz także z wtórnych restrykcji powięziowych i tkankowych w obrębie blizny. Ponieważ blizny w obszarze głowy i szyi są zwykle widoczne i mogą obniżać poczucie atrakcyjności fizycznej, w procesie rehabilitacji logopedzi, we współpracy z fizjoterapeutami, powinni uwzględniać zarówno ich konsekwencje funkcjonalne, jak i wygląd oraz elastyczność, istotne dla sprawności orofacjalnej, komfortu i jakości życia pacjenta.
Logopedia w ostatnim czasie przechodzi wiele przemian. Zauważalny jest jej intensywny rozwój jako profesji zarówno w sektorze medycznym, jak i w szkolnictwie. Ponadto wciąż toczy się dyskusja wokół ustanowienia logopedii samodzielną nauką. Trwają również prace legislacyjne nad przyjęciem ustawy o zawodzie logopedy. Na tle tych wszystkich działań rozwijają się nowe kierunki logopedyczne. Zwracając uwagę na rozwój naukowy i empiryczny logopedii, kierunki te stają się nie tylko specjalnościami lub specjalizacjami (szczegółowym wykształceniem w jednym z działów), lecz również subdyscyplinami (wyodrębnionymi częściami większej dyscypliny naukowej skupiającej się na węższym obszarze).
Smak i węch to zmysły silnie ze sobą powiązane. Kiedy przygotowujemy pokarmy, czujemy zapachy, w następstwie ślinianki produkują ślinę, nabieramy apetytu i przygotowujemy się do spożywania jedzenia. Same w sobie czynności: gryzienie, żucie, połykanie wydają się mechaniczne, automatyczne. Jednakże z tymi umiejętnościami wiąże się sfera emocjonalna, społeczna. Nie jest to jedynie kwestia przetrwania w ujęciu fizjologicznym. Z procesem jedzenia wiąże się wiele innych aspektów, które należy wziąć pod uwagę.
Wprowadzając Czytelników i Czytelniczki w świat „węchu i zapachów”, na początek chciałabym, aby wyobrazili sobie oni zapach czegoś przyjemnego, np. chleba, kawy czy domu, lub wzięli do ręki coś, co wydziela zapach. Następnie proszę odpowiedzieć na pytania: Jaki zapach jest odczuwany? Jakie wspomnienia i „obrazy” pojawiają się w umyśle? Jakie emocje temu towarzyszą?
Nie trzeba nikogo przekonywać, jak ważną umiejętnością jest operowanie głosem. W sytuacji, gdy człowiek staje przed groźbą utraty możliwości mówienia, pojawia się lęk i trudności w odnalezieniu się w nowej sytuacji. Te oraz inne czynniki mogą utrudnić terapię głosu. Jak logopeda powinien się zachować wobec pacjenta? Jak go przekonać, że warto podjąć naukę mowy przełykowej? Co sprzyja terapii, a co jej przeszkadza? Jakie formy terapii stosować?