Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

6 marca 2018

NR 21 (Wrzesień 2017)

Nowe spojrzenie na wychowanie słuchowe

0 44

Każdy z nas uczy się słuchania. Proces ten jest związany z rozwojem funkcji słuchowych umożliwiających recepcję, lokalizację, różnicowanie i identyfikowanie sygnałów dźwiękowych oraz gromadzenie ich i magazynowanie pamięci słuchowej (Liwo 2015). Skutkuje to efektywnym poruszaniem się w otaczającym świecie dźwięków – rozpoznawaniem odgłosów otoczenia, komunikowaniem się za pomocą mowy dźwiękowej, doznawaniem przyjemności ze słuchania muzyki.

 

Dorastanie do słuchania 

Sprawności słuchowe nie stanowią zdolności wrodzonych, lecz są nabywane w ciągu pierwszych lat życia. Ma to związek z dwoma procesami: słyszeniem i słuchaniem. Pierwszy odnosi się do mimowolnej reakcji na bodziec akustyczny, będącej symptomem jego spostrzeżenia. Słyszenie dostarcza informacji jedynie o obecności sygnału akustycznego, co jest związane z jego parametrami fizycznymi. Te nieuświadomione reakcje na dźwięki, szczególnie o dużych natężeniach, pojawiają się już w życiu płodowym jako zmiany w rytmie serca czy oddychania, a także obserwowane są po urodzeniu w postaci prostych odruchów: uszno-powiekowego czy odruchu Moro, dając przybliżony obraz możliwości w zakresie percepcji słuchowej dziecka. W procesie słuchania natomiast następuje przypisanie znaczenia sygnałowi akustycznemu, dzięki czemu staje się on zidentyfikowany i kojarzony z odpowiadającym mu desygnatem.

Przyswajanie kolejnych umiejętności słuchowych jest procesem wieloetapowym, który porządkuje zdobyte doświadczenia akustyczne, umożliwiając celowe wykorzystanie dźwięków w doświadczaniu świata. Wśród dźwięków można wyróżnić trzy grupy informacji akustycznych, dzięki którym doświadcza się rzeczywistości. Są nimi: dźwięki otoczenia, dźwięki muzyczne i dźwięki mowy.

Z punktu widzenia rozwoju poznawczego, a także emocjonalnego i społecznego istotna jest wiedza zdobyta w procesie słyszenia na temat wszystkich rodzajów dźwięków obecnych w przestrzeni człowieka, jednak ze względu na aspekt komunikacyjny sygnałem najbardziej znaczącym jest sygnał mowy. Umiejętność rozpoznawania głosek jest bowiem niezbędna zarówno w uczeniu się języka, jak i w wykorzystaniu go w sytuacjach komunikacyjnych. Zdolność ta jest związana ze słuchem mownym, którego elementami są: słuch fonemowy, fonetyczny i prozodyczny.

Rozwój funkcji słuchowych następuje w określonej kolejności. Poszczególne etapy są determinowane zdobyciem określonych kompetencji słuchowych: recepcji dźwięku, jego lokalizacji, rozróżnienia i rozpoznawania (Pruszewicz 2010).

Recepcja dźwięku jest współzależna ze spostrzeżeniem bodźca akustycznego przez narząd słuchu oraz odpowiedzią na niego w drodze odruchu. Kolejna faza nabywania funkcji słuchowych dotyczy lokalizowania źródła dźwięku, co ma związek ze słyszeniem kierunkowym. Pełna funkcja lokalizacji, zapoczątkowana umiejętnością wskazania ruchem głowy lub całego ciała źródła dźwięku w płaszczyźnie wertykalnej, poprzez dystalną do wielokierunkowej, z mniejszej odległości do coraz większej, jest osiągana przez dziecko w 2. r.ż. Następne etapy rozwoju w zakresie funkcji słuchowych dotyczą rozróżniania i rozpoznawania dźwięków, a więc określenia ich rodzaju i zawartej w nich treści, co ma związek z nadaniem znaczenia poszczególnym bodźcom akustycznym. Inicjująca proces różnicowania dźwięku jego dyskryminacja dotyczy kwalifikacji sygnału akustycznego do danej grupy, którą są dźwięki otoczenia, dźwięki muzyczne i dźwięki mowy oraz przypisania im różnicujących je cech. Rozpoznawanie dźwięku jest z kolei jego precyzyjną identyfikacją. Różnicowanie i rozpoznawanie dźwięku ma ogromne znaczenie w przypadku sygnałów mowy, determinując jej właściwą interpretację w procesie komunikacji.

Zarówno funkcja dyskryminacji, jak i identyfikacji stanowią podstawę pamięci słuchowej, w której są przechowywane informacje na temat rodzaju i treści dźwięku oraz wykształconych przez niego wzorców. W momencie zaistnienia bodźca umożliwia to jego porównanie z istniejącym modelem i dokładne rozpoznanie.

Zdobywanie kolejnych umiejętności słuchowych jest więc zgodne z zasadą stopniowania trudności, następujące po sobie fazy, sukcesywnie angażując działanie wyższych pięter drogi słuchowej, dotyczą bowiem coraz bardziej skomplikowanych reakcji słuchowych. Każdy z etapów jest przygotowaniem do następnego i jednocześnie okazją do utrwalania zdobytych już funkcji. Dopiero znajomość wszystkich daje możliwość pełnego odbioru i rozumienia dźwięków (Liwo 2009 i 2015).
Zróżnicowane procesy, jakim podlega dźwięk w poszczególnych odcinkach narządu słuchu, są niezbędne do umiejętnego poruszania się w otaczającym człowieka środowisku akustycznym.

Wychowanie słuchowe jako standardowa procedura w pracy z dzieckiem niesłyszącym

W wykształcaniu się umiejętności słuchowych bierze aktywny udział narząd słuchu. To w jego części obwodowej i ośrodkowej realizowane są procesy przewodzenia, odbioru i przetwarzania bodźca słuchowego. Duże znaczenie mają w tym procesie wyższe piętra drogi słuchowej, gdzie dokonują się złożone procesy: rozdzielczości i integracji czasowej, słyszenia obuusznego i lokalizacji dźwięku, analizy przestrzenno-czasowej informacji akustycznych, kojarzenia i interpretacji wrażeń słuchowych oraz ich scalania w złożone wrażenia, niezbędne w prawidłowym rozumieniu i wykorzystaniu bodźców akustycznych (Boennighaus 1997). Prawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu staje się zatem bazowym warunkiem w naturalnym procesie uczenia się słuchania. Dysfunkcje tego organu, w zależności od ich nasilenia oraz momentu powstania, hamują ten proces w mniejszym lub większym stopniu. Sytuacją...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy