Dołącz do czytelników
Brak wyników

Metody terapii

21 listopada 2018

NR 28 (Listopad 2018)

Metoda Padovan® – terapia miofunkcjonalna

0 339

Metoda Padovan® jest holistyczną metodą terapeutyczną. Prymarne ćwiczenia orofacjalne zgodnie z programem tej terapii mogą być indywidualnie stosowane w terapii zaburzeń mio­funkcjonalnych.

 

Zaburzenia miofunkcjonalne – ich objawy i skutki

Zaburzenia miofunkcjonalne w obszarze orofacjalnym, które można nazywać orofacjalną dysfunkcją albo orofacjalną dyskinezą, są to zaburzenia, które mogą powodować osłabione napięcie mięśniowe oraz zaburzać ruch w układzie stomatognatycznym (Furtenbach 2013, Panek 2004). Bardzo częstymi symptomami w zaburzeniach miofunkcjonalnych, zauważalnymi u pacjentów, są:

  • otwarte usta i brak zwarcia wargowego,
  • oddychanie torem ustnym,
  • ślinotok i obniżone napięcie sensomotoryczne,
  • ograniczona funkcja ruchu języka,
  • brak pionizacji języka,
  • brak prawidłowego napięcia mięśniowego w obrębie twarzy i szyi (Garliner 1982).

Nieprawidłowość neuromuskularna może wpływać niekorzystnie na prymarne i sekundarne funkcje systemu stomatognatycznego i prowadzić do zaburzenia procesu żucia, gryzienia i połykania (Garliner 1982) oraz ograniczenia funkcji ssania (Padovan 1994).

Mając przed oczyma sekundarne zaburzenia orofacjalne, można zauważyć nieprawidłowości dotyczące artykulacji, ale również fonacji i funkcji rezonatorów głowy. Prymarne funkcje orofacjalne mają wpływ na wzrost i formowanie się kości czaszki, stawu skroniowo-żuchwowego, przyzębia i zębów. Dlatego też w przypadku zaburzenia tych funkcji dochodzi do zmian morfologicznych i zmian w systemie stomatognatycznym. Zaobserwowanie tych zmian pozwala na rozpoczęcie właściwej terapii (Engel, Sauck 2001).

Symptomy i skutki dyskinezy orofacjalnej rzadko ograniczają się tylko do obszaru orofacjalnego. Najczęściej występują zaburzenia w całej statyce ciała pacjenta. I tak np. przejawami dyskinezy mogą być: nieproporcjonalny obwód głowy, wada postawy czy ograniczenie równowagi ciała, a także duża motoryka z zaburzeniem systemu westybularnego oraz zaburzenie koncentracji (Fischer-Voosholz 2002). Ruben i Wittich (2001) w artykule poświęconym typologii terapii miofunkcjonalnej wskazali na różną etiologię i wyróżnili organiczne i funkcjonalne przyczyny zaburzeń, które wyrażają się poprzez zaburzenia zachowania jednostki i potrzebę terapii ortodontycznej z zastosowaniem aparatów ortodontycznych.

Często przyczyna objawu i jej następstwa są w dużym stopniu zależne od siebie nawzajem i trudno wytłumaczyć, co było przyczyną pierwotną, a co jest symptomem. Może być tak, że jeden symptom wywołuje skutki, które się wyrażają w zaburzonej funkcji. Zaburzenia orofacjalne występują w każdej grupie wiekowej. Obserwując grupy pacjentów w różnym wieku, poddanych terapii Padovan i aktywnie współpracujących z terapeutą, zauważamy samoistne regulowanie się systemu i harmonizowanie neuromuskularnych struktur i funkcji.

Badania Beatriz Padovan i jej metoda

W przypadku pacjentów z zaburzeniem rozwoju (np. mózgowe porażenie dziecięce), u których zaburzenia orofacjalne są jednym z przejawów nieprawidłowego rozwoju, należy wprowadzić terapię orofacjalną bardzo szybko, aby nie dopuścić do pogłębienia się nieprawidłowości. Właściwie rozwinięte orofacjalne funkcje prymarne są dla tych pacjentów nieodzowne, aby przygotować ich orofacjalne struktury do opanowania komunikacji. Kompleksowość ich zaburzenia wymaga bardzo dokładnej diagnozy multidyscyplinarnego zespołu diagnostycznego (pediatra, neuropediatra, laryngolog, ortodonta, chirurg) i terapeutycznego (logopeda, fizjoterapeuta, osteopata) (Fischer-Voosholz 2002). Prowadzący terapię powinni widzieć obraz zaburzenia nie jako symptom, ale jako element funkcjonalności całego systemu jednostki. Te kryteria wzięła pod uwagę brazylijska pedagog i terapeutka mowy, Beatriz A.E. Padovan, tworząc i rozwijając swoją metodę terapeutyczną. Padovan, obserwując dzieci przy aktywnościach fizycznych, zauważyła, że na pacjenta i jego wadę należy spojrzeć całościowo.

Prymarne funkcje orofacjalne mają wpływ na wzrost i formowanie się kości czaszki, stawu skroniowo-żuchwowego, przyzębia i zębów. Dlatego też w przypadku zaburzenia tych funkcji dochodzi do zmian morfologicznych i zmian w systemie stomatognatycznym.

Założenia Metody Padovan

W toku kariery i badań naukowych Padovan pracowała 6 lat na uniwersytecie w Sao Paulo. Podczas pracy ze studentami stworzyła autorski program ćwiczeń do prymarnych funkcji wegetatywnych (oddychania, ssania, żucia i połykania). Obok specyficznych ćwiczeń artykulacyjnych stworzyła i zintegrowała dodatkowe ćwiczenia do terapii innych zaburzeń mowy, terapii głosu oraz dyskalkulii. W ramach metody Padovan® powstała również specjalizacja terapii dysfagii pourazowej, a w Brazylii metoda Padovan jest z powodzeniem wykorzystywana na szpitalnych oddziałach neonatologicznych w terapii wcześniaków.

Prace nad rozwojem metody kontynuuje dr Sonia Padovan Catenne, która wzbogaciła metodę o najnowsze odkrycia z dziedziny neurologii. Metoda Padovan® jest praktykowana na całym świecie. Wyrosła na gruncie terapii logopedycznej, zawiera w sobie całościowe widzenie ciała i jest postrzegana jako metoda holistyczna, po którą obok logopedów coraz częściej sięgają fizjoterapeuci, ergoterapeuci, ale także psychologowie i osteopaci. Jest ona również zalecana przez lekarzy różnych dyscyplin. Obok wieloletnich sukcesów klinicznych pojawiły się opracowania naukowe poświęcone metodzie Padovan (Rodenacker, Ivdal 2007).

Terapia metodą Padovan

Terapia według metody Padovan przy zaburzeniach miofunkcjonalnych z reguły jest prowadzona dwa razy w tygodniu (Padovan 1994). W razie potrzeby niektóre ćwiczenia orofacjalne i z programu artykulacyjnego są wykonywane w domu samodzielnie przez pacjenta, ale tylko wówczas, gdy terapeuta ma pewność, że ćwiczenia zostaną przeprowadzone prawidłowo.

Rytmiczne ruchy zorientowane na wielokrotność powtórzeń procesów ontogenetycznych i filogenetycznych są postrzegane jako instrumenty w Metodzie Padovan®. Tym sposobem programujemy wydajność i ergonomiczność ruchową systemu stomatognatycznego i całego ciała. Uczenie się poprawnego ruchu jest procesem, który poprzez zmiany osiągnięte w polaczeniach synaptycznych w korze mózgowej jest zapisywany w pamięci ruchu. Pamięć ta wyraża się w coraz lepszej organizacji ruchu ciała w przestrzeni. Wszelka celowość terapii jest oparta na możliwości korzystania z neuroplastyczności kory mózgowej, i to jest największym dobrem, które dała nam natura.

Ćwiczeniom towarzyszą wypowiadane przez terapeutę rytmiczne teksty wierszyków, historii i piosenek. Nadają one rytm prowadzonemu ruchowi, stanowią model poprawnej wymowy, a jednocześnie wspierają zdolności audytywne pacjenta. W zależności od zaburzenia dostosowujemy wiersze do jednostkowych potrzeb terapeutycznych pacjenta. Każda godzina terapii zawiera w sobie trzy elementy: ćwiczenia ciała, ćwiczenia orofacjalne funkcji prymarnych (oddychanie, ssanie, żucie, połykanie) oraz w przypadku zaburzeń artykulacyjnych odpowiednie ćwiczenia artykulacyjne, stosowane w każdej terapii logopedycznej.

Integracja odruchów wegetatywnych

Prymarne funkcje orofacjalne, nazywane wegetatywnymi, są funkcjami podtrzymującymi życie, obecnymi już w życiu płodowym. Zaraz po porodzie dziecko oddycha, ssie, posiada refleks gryzienia i połykania, po to, aby przeżyć, rosnąć i dojrzewać (Biber 2012). Te odruchy podlegają procesom integracji i rozwijają się tak samo jak proces chodzenia – do rytmicznie zautomatyzowanych wzorów ruchowych, które można częściowo świadomie kontrolować (Uebele, Wolf 2013). Za jakość rytmiki i jakość ruchu ciała odpowiadają kompleksowe sieci neuronalne, będące centralnymi generatorami wzorców ruchowych (Central Pattern Generators) (Uebele, Wolf, 2013).

W procesie żucia pokarm zostaje rozdrobniony. Z pomocą śliny tworzy się bolus, który dzięki procesowi ssania możemy umieścić na języku i przetransportować w kierunku krtani, dzięki czemu pokarm może zostać połknięty. W stanie czuwania połykamy ok. 1–2 razy na minutę. Natomiast podczas snu ta frekwencja ulega redukcji (Seidl, Nusser-Müller-Busch 2011). Proces połykania, obok procesu oddychania i bicia serca, należy do zautomatyzowanych ruchów organizmu. Przebieg połykania musi być bardzo dobrze skoordynowany z procesem oddychania, aby nie doszło do aspiracji. Proces ten musi być zachowany do późnej starości i powinien być w dobrej funkcji. To on bowiem przesyła informacje o stanie organicznym systemu orofacjalnego (von Treuenfels 2017).

Można powiedzieć, że cztery funkcje prymarne – oddychanie, ssanie, żucie i połykanie – są podstawą i przygotowują do komunikacji, dlatego zostały nazwane funkcjami prelingwistycznymi.

Mechanizmy zaburzeń funkcji prymarnych

Beatriz Padovan opisała możliwości funkcjonalnych zmian w obrębie tych czterech funkcji prymarnych. Przy zaburzonej funkcji oddychania zaczyna dominować oddychanie ustami. Można to zauważyć podczas ssania i żucia jako parafunkcję, np. jako nieodpowiednia do wieku potrzeba smoczka lub ssanie kciuka, a także bruksizm. Przy zaburzonym procesie połykania są obecne odstępstwa od fizjologii połykania (Padovan 1976). Obserwując proces żucia, zauważamy, że przebiega on w pewnych fazach, szczególnie w czasie wyrzynania się zębów widzimy wzmożoną potrzebę żucia i gryzienia. Ssanie piersi, które umożliwia doświadczanie procesu ssania, żucia oraz doświadczenie fazy oralnej eksploracji (Biber 2012), pozwala na przesuwanie się odruchu wymiotnego i przygotowuje drogę do zmiany konsystencji pokarmu (Biber 2012). U pacjentów z przetrwałym odruchem wymiotnym (nie tylko u dzieci), którzy mają zaburzenia neurologiczne, możemy podczas terapii żucia przesunąć ten odruch. Według Padovan, funkcje ssania i żucia należą do procesu dojrzewania (Padovan 1976). Systemy ciała i ich funkcji, które rozwijają się nieprawidłowo, w sytuacji stresowej pokazują swoje zaburzenie. Również struktury orofacjalnego systemu w momencie obciążenia wyrażają się bruksizmem i onychofagią czy nawykiem ssania kciuka itd. (Ridder 2014).

Najważniejsze jądra integracyjne nerwów czaszkowych znajdują się w pniu mózgu. Krótkie połączenie dróg aferentnych i eferentnych z systemem limbicznym śródmózgowia komunikują funkcje wegetatywne o naszych emocjach (Machado 2002). Przeżyte emocje zostają przetworzone w reakcje ciała, które są sterowane i przetłumaczone przez nerwy czaszkowe jako zmieniona funkcja rytmu oddychania, bicia serca, zmieniona mimika (Machado 2002). To tłumaczy, dlaczego stres może się wyrazić za pomocą nocnego zgrzytania zębami lub szczękościsku. Jeśli system orofacjalny jest nieprawidłowo zintegrowany, zachodzi prawdopodobieństwo, że zareaguje obciążeniem. Związek między nerwem trójdzielnym i systemem limb...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy