Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

2 października 2017

NR 14 (Lipiec 2016)

Dyslalia w teorii i praktyce

0 56

Dyslalia (dys – zaburzenie; lalia – mowa) to pojęcie stosowane w literaturze i praktyce logopedycznej na określanie różnych postaci zaburzeń artykulacji. Termin wywodzi się z foniatrii. Mimo że po raz pierwszy   został użyty już w 1827 r., to do dziś jest różnorodnie interpretowany, określa się nim bowiem wszystkie nieprawidłowości wymowy wywołane najrozmaitszymi czynnikami lub tylko zaburzenia wymowy pochodzenia obwodowego, a także jedynie zaburzenia artykulacji pochodzenia korowego.

Dyslalia przyjmuje różne określenia i opisywana jest jako: wady artykulacyjne, zaburzenia segmentalne, wadliwa wymowa głosek, zaburzenia wymowy charakteryzujące się wadliwą realizacją fonemów, zaburzona artykulacja, a także nieprawidłowa wymowa. Pomimo podejmowania prób ujednolicenia terminologii, niestety, nie ma jednego spójnego, jednolitego i precyzyjnego opisu, chociaż próby podejmowali m.in. Ołtuszewski W. (1905), Mitrinowicz-Modrzejewska A. (1982), Kaczmarek L. (1966, 1975, 1977, 1988), Styczek I. (1979, 1982), Sawa B. (1990), Pruszewicz A. (1992), Mierzejewska H., Emiluta-Rozya D. (1994), Grabias (1994, 1996, 2002), A. Sołyts-Chmielowicz (1994, 1996, 1998).

Dyslalia i wszystkie zamiennie stosowane terminy określają kategorię zaburzeń, których istotą jest nieprawidłowa artykulacja dźwięków mowy.

Wśród badaczy istnieje względna zgodność co do kwestii,     że dyslalia to zaburzenie objawiające się nieprawidłowościami w zakresie artykulacji.

Niejednolity jest jednak stosunek do tego, czy wszystkie zaburzenia ujawniające się w płaszczyźnie segmentalnej powinno się określać mianem dyslalii. Wynika to zapewne z faktu, że nieprawidłowości wymowy mogą mieć różną etiopatogenezę. Uzgodnienie tego, które z obserwowanych zjawisk o tym samym obrazie klinicznym, lecz różnym pod względem etiologii, powinno nazywać się dyslalią, ma zasadnicze znaczenie. Od rodzaju czynnika patogennego i piętra uszkodzenia mechanizmu mowy zależy, czy powstające zaburzenia będą miały formę jednoobjawową (występowanie tylko zaburzenia artykulacji), czy też będą tylko jednym z wielu objawów i to niekoniecznie najważniejszym. Wszystko bowiem zależy od przyczyny zaburzenia i tego, czy nieprawidłowa artykulacja jest problemem pierwszoplanowym, czy drugorzędnym. W tej sytuacji przyczyna, a w konsekwencji charakter objawów decyduje o diagnozie logopedycznej i przebiegu postępowania logopedycznego.

Zakres znaczeniowy pojęcia

Trudności w uzgodnieniu zakresu znaczeniowego terminu dyslalia powodują, iż wiele definicji tego pojęcia wskazywało na objawy zaburzenia, pomijając przyczyny ich powstawania. Odzwierciedlają to następujące definicje, w których dyslalia określana jest jako:

  • nieprawidłowość w realizacji jednej głoski, wielu głosek, a nawet wszystkich lub niemal wszystkich głosek od razu (bełkot) (Demelowa 1978),
  • zaburzenie mowy polegające na niemożności prawidłowego wymawiania określonych dźwięków (Spionek 1969),
  • wadliwa realizacja fonemów, odbiegająca od ustalonej przez tradycję normy (Kaczmarek 1966; termin ten podobnie wyjaśniają M. Fuhring, O. Lettmayer, H. Weinert, J.T. Kania),
  • symptom zaburzenia rozwoju mowy, dotyczący tylko jednego aspektu języka – aspektu artykulacyjnego (Rodak 1992).

Istnieją też takie definicje, które podkreślają znaczenie przyczyny zaburzeń, czego przykładem jest sformułowanie H. Mierzejewskiej i D. Emiluty-Rozya (1997). Dyslalia to zaburzenie charakteryzujące się zakłóceniami dźwięków mowy na różnym poziomie (dyslalia obwodowa, podkorowa, korowa, środowiskowa) (Mierzejewska, Emiluta-Rozya 1997).

Grażyna Jastrzębowska (1999, 2003) określa dyslalię jako zaburzenia realizacji fonemów o ściśle określonej etiologii (tj. pochodzenia obwodowego). Zaburzenia te mogą się przejawiać zniekształcaniem (deformacją) dźwięków mowy, ich zastępowaniem (substytucją) bądź opuszczaniem (elizją), co powoduje, że w efekcie brzmienie odbiega od ogólnie przyjętej normy wymawianiowej.

Natomiast Irena Styczek (1980), posługując się terminologią stosowaną wcześniej przez Władysława Ołtuszewsk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy