Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

23 stycznia 2020

NR 35 (Styczeń 2020)

Diagnoza z pomysłem. Studia przypadku dzieci diagnozowanych za pomocą ADOS-2

41

Chłopiec w wieku 3 lat i 10 miesięcy


Chłopiec został zdiagnozowany w kierunku całościowych zaburzeń rozwoju z wykorzystaniem ustrukturyzowanego wywiadu diagnostycznego, narzędzi: ASRS – wersja dla rodzica oraz ADOS-2 Moduł 2. Diagnoza była wieloetapowa i uwzględniała wykorzystanie narzędzi diagnostycznych ADOS-2 Moduł 2 i ASRS.

ASRS jest przeznaczony do pomiaru zachowań związanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Kwestionariusz wypełniają rodzice, oceniając zachowanie dziecka w ostatnich 4 tygodniach poprzedzających wypełnienie arkusza. Odpowiadają na 70 pytań, zaznaczając jedną z 5 możliwości (nigdy, rzadko, czasami, często, bardzo często). ASRS obejmuje szeroki zakres zachowań powiązanych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, takich jak problemy w zakresie umiejętności komunikacyjnych, deficyty uwagi, trudności w kontaktach z rówieśnikami i z dorosłymi. Uwzględnia również kryteria diagnostyczne ASD z DSM-IV-TR. Kwestionariusz ASRS pozwala dodatkowo diagnozować deficyty w zakresie uwagi, czego nie obejmują główne osie diagnostyczne klasyfikacji zaburzeń DSM. W klasyfikacji im wyższy wynik, tym więcej objawów z kryteriów diagnostycznych ASD.

W kwestionariuszu wypełnionym przez rodziców chłopiec uzyskał wyniki bardzo wysokie w skali relacje społeczne (komunikacja). Niski wynik w skali nietypowych zachowań. W skalach terapeutycznych chłopiec uzyskał bardzo wysokie wyniki w skalach: relacje z rówieśnikami, relacje z dorosłymi, wzajemność społeczna i emocjonalna oraz sztywność w zachowaniu. Wyniki niskie w obszarze: stereotypie, wrażliwość sensoryczna. Obszar uwaga (samoregulacja), nietypowy język rodzice postrzegali jako przeciętne.

Wykonano również badanie z wykorzystaniem narzędzia ADOS-2 Moduł 2.


A. Język i komunikacja 


W obszarze języka i komunikacji u chłopca obserwuje się wysoki poziom języka nieecholalicznego – dziecko używa pełnych zdań w adekwatnym kontekście. Mowę zaburzają jednak liczne agramatyzmy. W obszarze częstości spontanicznej wokalizacji kierowanej do innych chłopiec rzadko spontanicznie zwraca się do innych osób. Kontaktem jest zainteresowany tylko w konkretnym celu, np. do diagnosty lub matki w nielicznych kontekstach pragmatycznych (np. chęć wyjścia z pokoju, chęć uzyskania dostępu do rzeczy). Oceniając intonację i wokalizację (werbalizację) u chłopca, obserwuje się w większości płaskie, mechaniczne werbalizacje, które czasami są nietypowo szybkie. W mowie chłopca brak jest echolalii zarówno bezpośrednich, jak i odroczonych. W trakcie badania chłopiec nie udziela spontanicznie informacji, za wyjątkiem związanych z zainteresowaniami lub tematami, którymi był zaabsorbowany. W obszarze wskazywania występuje u dziecka brak spontanicznego wskazywania w celu współdzielenia uwagi. Wskazywanie lub proszenie występuje tylko w odniesieniu do przedmiotów i jest skoordynowane z mową. W trakcie oceny gestów zwraca uwagę brak spontanicznego użycia gestów deskryptywnych, konwencjonalnych czy instrumentalnych. Gesty emocjonalne zdają się być nieadekwatne. Dziecko nie okazuje zainteresowania myślami, odczuciami lub doświadczeniami diagnosty.
B. W obszarze wzajemność w interakcjach społecznych oceniano:

  1. Kontakt wzrokowy: chłopiec do nawiązywania, zakończenia lub regulowania interakcji używa średnio modulowanego kontaktu wzrokowego.
  2. Odwzajemnianie uśmiechu społecznego: chłopiec uśmiechał się, gdy kontakt zawierał komponentę fizyczną (dotyk, łaskotki, rzucanie przedmiotem), dodatkowo reagował śmiechem na wydawane przez terapeutę dziwne dźwięki, proponowane zabawy.
  3. Ekspresja mimiczna kierowana do innych: rzadko kierował adekwatną ekspresję mimiczną, często uśmiech był nieadekwatny do sytuacji, szczególnie pojawiający się z zachowaniami trudnymi.
  4. Integracja kontaktu wzrokowego oraz innych zachowań podczas inicjowania kontaktów społecznych: chłopiec rzadko integruje spontanicznie kontakt wzrokowy z innymi zachowaniami.
  5. Współdzielenie radości podczas interakcji: chłopiec okazywał adekwatną do sytuacji przyjemność w czasie interakcji z diagnostą (wydawane przez diagnostę śmieszne dźwięki, pomoc w zabawie), okazuje radość w trakcie własnych czynności (zabawa konkretną zabawką).
  6. Reakcja na imię jest niespójna, nie zawsze chłopiec reaguje na imię za pierwszym razem.
  7. Proszenie: chłopiec nawiązuje kontakt wzrokowy, integrując go z wyraźnymi zachowaniami, takimi jak gestykulowanie czy werbalizowanie, niemniej częściej próbuje sięgać po dany przedmiot, w momencie przypomnienia zasady (o proszeniu) dostosowuje się, ale bardziej powtarza zwrot po diagnoście aniżeli używa go spontanicznie.
  8. Pokazywanie odbywa się w niekonwencjonalny sposób (rzadka integracja z kontaktem wzrokowym).
  9. Brak zachowań zbliżonych do spontanicznego inicjowania wspólnej uwagi w celu odniesienia się do przedmiotu będącego poza zasięgiem ręki.
  10. Chłopiec zwraca uwagę w kierunku obiektu, czasami potrzebne jest kilka prób podejmowanych przez diagnostę. W niespójny sposób wykorzystuje kierunek patrzenia czy wskazywania.
  11. Inicjowanie kontaktu (z diagnostą) często jest niezintegrowane z bezpośrednim kontekstem lub sytuacją, pozbawione jakości społecznej, najczęściej w celu uzyskania dostępu do rzeczy.
  12. Chłopiec nawiązuje kontakt wzrokowy sprawiający wrażenie intencjonalnego – sprawdzenie reakcji diagnosty – na postawioną granicę sprawiał wrażenie, jakby oczekiwał na moją reakcję w momencie przekraczania granicy czy emitowania zachowań trudnych (niszczenie zabawek).
  13. Minimalne reakcje społeczne na próby zaangażowania ze strony badającego.
  14. Chłopiec pozostawał niezaangażowany nawet w momencie podejmowanych przez terapeutę prób wywołania zainteresowania dziecka.
  15. Jakość inicjowania kontaktów społecznych: czasem nietypowa, ograniczona do osobistych żądań lub zainteresowań, niemniej obejmuje próby włączenia diagnosty w obszar zainteresowań.
  16. Ogólna jakość kontaktu: chłopiec zwracał uwagę na diagnostę, najczęściej w celu uzyskania dostępu do rzeczy, nietypowa relacja względnie komfortowa, ale nieciągła.

C. Zabawa:

 

  1. Ubogie zabawy spontaniczne, obecna zabawa funkcjonalna w trakcie spotkania.
  2. Niewiele spontanicznej, kreatywnej zabawy, brak zabawy z udawaniem, najczęściej powtarzająca się lub stereotypowa zabawa.
  3. W trakcie wizyty do zabawy należało używać samochodów, inaczej chłopiec nie wykazywał zainteresowania proponowanymi aktywnościami.

D. Zachowania stereotypowe i sztywne zainteresowania:

 

  1. W trakcie spotkania zachowania stereotypowe – zabawa określonymi zabawkami (z wywiadu: chłopiec potrzebuje sztywnej struktury, powtarzalności).
  2. Brak manieryzmów.


Podsumowanie oceny


Na podstawie przeprowadzonych badań, obserwacji oraz danych z wywiadu stwierdza się występowanie jakościowych nieprawidłowości w zakresie wzajemnych interakcji społecznych, werbalnego i niewerbalnego komunikowania się oraz obecność ograniczonych, powtarzających się wzorców zachowań, zainteresowań i aktywności. Chłopiec przejawia skłonność do dosłownego rozumienia komunikatu. Charakteryzuje go brak umiejętności elastycznego przyjmowania wielu perspektyw. Stwierdza się jakościowe nieprawidłowości w zakresie wzajemnych interakcji społecznych i upośledzenie komunikacji werbalnej i niewerbalnej w postaci trudności w rozumieniu istoty związków międzyludzkich i reguł rządzących konwenansami społecznymi. W trakcie badania widoczne były ograniczone umiejętność modulowania swojego zachowania odpowiednio do sytuacji społecznej, co może przejawiać się zachowaniami interpretowanymi przez innych jako nieadekwatne. U dziecka obserwuje się trudności w rozumieniu języka metaforycznego. Chłopiec preferuje komunikaty konkretne, dosłowne. Ma trudności z podtrzymywaniem dialogu wzajemnego, jego wypowiedzi często przybierają formę monologu, zwłaszcza gdy dotyczą obszarów jego zainteresowań, sztywnego wzorca zachowań lub w momentach pobudzenia emocjonalnego.


Chłopiec w wieku 1 roku i 11 miesięcy


Chłopiec diagnozowany w kierunku całościowych zaburzeń rozwoju z wykorzystaniem ustrukturyzowanego wywiadu diagnostycznego oraz ADOS-2 Moduł T /okres przedwerbalny z rekomendowanym wiekiem 12‒30 miesięcy/.

Chłopiec 23-miesięczny zgłoszony na diagnozę z powodu opóźnień w rozwoju ruchowym – dziecko zaczęło chodzić na szerokiej podstawie w 20. miesiącu życia, nadruchliwy, niezgrabny ruchowo /w trakcie diagnozy chłopiec z ortezą na prawej nodze, mięśnie brzucha wzmacniane plastrami rehabilitacyjnymi/. Chłopiec bardzo mało samodzielny – karmiony, bez orientacji w schemacie ciała, mówi pojedyncze sylaby, bez słów znaczeniowych, bez gestów komunikacyjnych. Zabawa krótkotrwała, tylko ruchowe /lubi jeździć samochodem/, bez zabaw naprzemiennych, zabaw na niby i zabaw naśladowczych. Rodziców niepokoi trzepota...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy