Zastosowanie Facial Neuromuscular Retraining (fNMR) w rehabilitacji pacjentki po rekonstrukcji nerwu twarzowego – studium przypadku

Anatomia i funkcje nerwu twarzowego

Nerw twarzowy (nervus facialis, VII nerw czaszkowy) jest strukturą o złożonej budowie funkcjonalnej, zawierającą włókna ruchowe unerwiające mięśnie mimiczne, włókna przywspółczulne zaopatrujące gruczoły łzowe i ślinowe oraz włókna czuciowo‑smakowe dla przednich dwóch trzecich języka [10][21]. Jego przebieg anatomiczny obejmuje odcinek wewnątrzczaszkowy, przejście przez kąt mostowo-móżdżkowy (cerebellopontine angle), kanał słuchowy wewnętrzny oraz odgałęzienia w obrębie twarzy [23]. Długi i kręty przebieg nerwu oraz bliskie sąsiedztwo struktur czaszkowych predysponują go do uszkodzeń w przebiegu procesów zapalnych, zakaźnych, urazów oraz zabiegów neurochirurgicznych obejmujących rejon kąta mostowo-móżdżkowego [21].
Mięśnie mimiczne unerwiane przez nerw twarzowy pełnią funkcje zarówno biologiczne, jak i komunikacyjne. Do najważniejszych należą: mięsień okrężny oka (orbicularis oculi) – ochrona powierzchni oka i zamykanie powiek; mięsień okrężny ust (orbicularis oris) – domykanie warg, udział w artykulacji i połykaniu; mięśnie jarzmowe większy i mniejszy (zygomaticus major et minor) oraz mięsień śmiechowy (risorius) – unoszenie kącika ust i tworzenie uśmiechu; mięsień czołowy (frontalis) – ekspresja czoła; mięsień szeroki szyi (platysma) – wpływ na dolną część twarzy i szyję [23].
Prawidłowa koordynacja tych mięśni warunkuje symetrię twarzy, precyzję artykulacji oraz ochronę narządu wzroku [10][21].
Z klinicznego punktu widzenia uszkodzenie nerwu twarzowego prowadzi do utraty mimiki po stronie zajętej, zaburzeń artykulacji, trudności w utrzymaniu śliny, zaburzeń połykania oraz ryzyka ekspozycji rogówki [16][21]. Stopień i charakter deficytów zależą od miejsca i rozległości uszkodzenia, czasu trwania denerwacji oraz zastosowanych technik rekonstrukcyjnych. W praktyce rehabilitacyjnej znajomość szczegółowej anatomii i biomechaniki mięśni mimicznych jest niezbędna do planowania celowanych interwencji terapeutycznych, przewidywania możliwych synkinez oraz doboru strategii reedukacji ruchowej [21][23].

Etiologia porażenia nerwu twarzowego w wypadku wystąpienia guzów kąta mostowo‑móżdżkowego

Guzy kąta mostowo‑móżdżkowego (CPA), najczęściej nerwiaki osłonkowe (vestibular schwannoma), ze względu na swoje położenie często prowadzą do uszkodzenia nerwu twarzowego [3][20]. Zaburzenia funkcji nerwu twarzowego po operacyjnym usunięciu guza występują z różną częstością, zależną od jego wielkości, techniki operacyjnej oraz doświadczenia zespołu chirurgicznego [18][11].
Mechanizmy uszkodzenia obejmują przecięcie włókien, ich rozciągnięcie, kompresję oraz niedokrwienie wynikające z manipulacji chirurgicznej lub obrzęku okołonerwowego [3]. W praktyce klinicznej stopień i charakter uszkodzenia determinują dalsze rokowanie – od przejściowych niedowładów po trwałe porażenie [20].
Ocena prognostyczna funkcji n...