Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy , Otwarty dostęp

13 października 2017

NR 20 (Lipiec 2017)

Wybiórczość pokarmowa w ujęciu sensoryczno-motorycznym

0 59

Do gabinetów logopedycznych coraz częściej trafiają dzieci, które z różnych powodów nie chcą jeść. Czy wizyta u logopedy to słuszna decyzja rodziców? Biorąc pod uwagę różnorodność czynników wpływających na rozwój funkcji pokarmowych, logopeda jest jednym z tych specjalistów, którzy faktycznie mogą pomóc rozwiązać problem dziecka i całej rodziny.

„Nie będę tego jeść”

Wybiórczość pokarmowa to specyficzny i trwały wzorzec zachowania, polegający na odmawianiu spożywania pokarmów, które nie należą do grupy preferowanej przez dziecko. Może ono preferować te produkty, które mają charakterystyczną konsystencję (np. płynną), które reprezentują określoną markę handlową lub występują wyłącznie w jednym smaku czy kolorze.

Wybiórczości pokarmowej towarzyszą zwykle specyficzne zachowania, np. opór przed samodzielnym jedzeniem, dławienie się, reagowanie odruchem wymiotnym, wypluwanie jedzenia, trudności z żuciem pokarmów oraz ich połykaniem, zabawa jedzeniem, podwyższony niepokój i poziom pobudzenia czy też zaburzenia obsesyjno-kompulsywne nie tylko związane z jedzeniem. Dzieci prezentujące wzorzec wybiórczego jedzenia miewają utrudnione relacje społeczne i czują się wykluczane z grupy. Nadmierne skupianie uwagi otoczenia na niejedzeniu dziecka często doprowadza do przymuszania i komentowania problemu przez otoczenie, co – niestety – wzmaga niechęć i strach.

Dziecko z wybiórczością pokarmową zazwyczaj bez zastrzeżeń je produkty z grup preferowanych, z niechęcią odnosi się do tych, których nie akceptuje, natomiast nowe produkty wywołują u niego niepokój.

Przyczyny wybiórczości pokarmowej

Przyczyny zaburzeń procesów związanych z karmieniem i jedzeniem mogą być różne: organiczne, motoryczne, behawioralne, sensoryczne oraz środowiskowe. Niekiedy są one spowodowane błędami w kształtowaniu zdrowych nawyków żywieniowych lub negatywnymi doświadczeniami (o charakterze traumatycznym). W niniejszym artykule poddano analizie czynniki sensoryczne i motoryczne, które współwystępują ze sobą i wzajemnie na siebie oddziaływają. Lori Overland w sensoryczno-motorycznym podejściu do karmienia zaznacza, że doświadczenia sensoryczne wyzwalają odpowiedź motoryczną. Prostym przykładem tej zależności jest odgryzienie kawałka twardej skóry chleba lub sucharka. Informacja sensoryczna sprawia, że nie połykamy go natychmiast, ale zaczynamy gryźć lub żuć (w zależności od konsystencji). Dziecko, które nie ma warunków motorycznych, aby sprawnie przechodzić przez poszczególne, coraz wyższe poziomy rozwoju funkcji pokarmowych, będzie przyjmowało takie, które mają konsystencję płynną lub papkowatą i na odwrót. Przykładowo dziecko z nadwrażliwością dotykową wnętrza jamy ustnej, czyli z problemem sensorycznym, będzie preferowało wyłącznie produkty płynne, bez grudek, co też ograniczy trening umiejętności motorycznych w obrębie jamy ustnej. Jak widać, tych dwóch obszarów nie da się od siebie odseparować, każdy ruch przynosi sensoryczną informację zwrotną, a każdy bodziec zmysłowy wpływa na rozwój ruchu.

Każdy z nas ma swój własny profil sensoryczny, który decyduje o naszych wyborach czy preferencjach, sprawiając, że pewnych rzeczy będziemy się domagać, a innych – unikać. Czym innym są zaburzenia przetwarzania sensorycznego. To one właśnie sprawiają, że to, co dla nas jest przyjemne i wręcz naturalne, innym sprawia ból lub powoduje przeciążenie sensoryczne.

Sensoryczne awersje pokarmowe

W klasyfikacji zaburzeń przetwarzania sensorycznego (SPD) wg Lucy Jane Miller wyróżniamy trzy podstawowe wzorce SPD: zaburzenia modulacji sensorycznej (SMD), zaburzenia dyskryminacji sensorycznej (SDD) oraz zaburzenia motoryczne na bazie sensorycznej (SBMD). Komponenty modulacji sensorycznej to: nadreaktywność sensoryczna, podreaktywność sensoryczna i poszukiwanie sensoryczne. Zaburzenia ruchowe o podłożu sensorycznym dzielimy na zaburzenia posturalne i dyspraksję.

Sensoryczne awersje pokarmowe manifestują się niekiedy u dziecka od samego początku (problem z karmieniem piersią, nieprawidłowy wzorzec ssania, niechęć do przyjęcia konkretnej pozycji w trakcie karmienia lub niechęć do bliskości z rodzicem również w trakcie karmienia). W wywiadach mamy wielokrotnie przyznają, że problemy pojawiały się już na etapie zmiany mleka, przejścia z karmienia piersią na mleko modyfikowane lub w momencie przejścia z mleka podstawowego na kolejne, co skutkowało odmową picia mleka nowego, natomiast przyjmowaniem bez problemu poprzedniego rodzaju mleka.

Dziecko z nadwrażliwością dotykową wnętrza jamy ustnej, czyli z problemem sensorycznym, będzie preferowało wyłącznie produkty płynne, bez grudek, co też ograniczy trening umiejętności motorycznych w obrębie jamy ustnej

Nadreaktywność jako przyczyna wybiórczości pokarmowej

Grupą zaburzeń SPD, która najczęściej kojarzy się z awersją pokarmową, jest modulacja sensoryczna, a zwłaszcza podtyp nadreaktywność, znany w innych klasyfikacjach jako nadwrażliwość. To, co dla nas jest miłe, codzienne, na co czasami nie zwracamy zupełnie uwagi, dla osób nadreakwtynych może być nieprzyjemne, bolesne i przeciążające. I tak osoby nadwrażliwe na dotyk niechętnie dotykają jedzenia, nie lubią mieszanych faktur, mają wyraźne preferencje co do temperatury, konsystencji, faktury, a nawet sposobu podania jedzenia, np. makaron nie może być polany sosem; bułka nie może być posmarowana masłem, natomiast ser czy wędlina zjadane są osobno, bez bułki. Dzieci z nadwrażliwością dotykową wykazują trudności z przejściem z konsystencji płynnych na papki i z papek gładkich na te z grudkami. Mogą akceptować tylko jedną butelkę, łyżeczkę lub kubek. Niekiedy pokarm nie jest tolerowany, jest wręcz odbierany jako zagrożenie, w związku z tym dziecko reaguje odruchem wymiotnym już na sam jego widok.

W przypadku nadreaktywności na zapachy pojawiają się awersyjne reakcje na pokarmy, które dziecku oferujemy, lub na pokarmy, które są spożywane przez otoczenie. Dziecko jest wyczulone na zapach; może to komentować, a nawet reagować odruchem wymiotnym lub wręcz wymiotować, gdy poczuje nietolerowaną woń.

Nadwrażliwość słuchowa sprawia, że dana osoba unika produktów chrupkich, wydających w trakcie gryzienia intensywne dźwięki, ale może też omijać takie miejsca jak stołówka szkolna czy restauracja. Hałas i gwar w tych miejscach są mocno przeciążające sensorycznie. Powodują dyskomfort u dzieci przesadnie reagujących na dźwięki, sprawiają, że nie mogą się one skupić na czynności, jaką jest przyjmowanie pokarmów.

Osoby z nadwrażliwością na smaki preferują potrawy mdłe, dlatego chętniej jedzą pokarmy przetworzone i gotowe, np. ze słoiczków, niż przygotowane przez rodzica. Nadwrażliwość smakowa może też wywołać negatywną reakcję na podanie pokarmu metalową łyżką, która pozostawia charakterystyczn...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy