Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wczesna interwencja terapeutyczna w sytuacji dwujęzyczności

Artykuły z czasopisma | 6 marca 2018 | NR 22
60

Liczne kontakty językowo-kulturowe, związane przede wszystkim z globalizacją i ruchami migracyjnymi, powodują, że współcześnie wzrasta odsetek dzieci wychowujących się w środowisku dwujęzycznym (lub wielojęzycznym). Wśród dzieci dwujęzycznych (tak jak wśród jednojęzycznych) są takie, które mają zaburzenia rozwoju i wymagają jak najszybszych oddziaływań terapeutycznych.

Wczesna interwencja terapeutyczna w przypadku dzieci, których prawidłowy rozwój jest z różnych względów zagrożony, stała się w ostatnich latach polem działania wielu specjalistów, w tym logopedów. Szkoła krakowska skupia wokół siebie terapeutów, dla których terapia jest równoznaczna ze stymulacją rozwoju małego dziecka. Podstawowym założeniem jest osiąganie, dzięki terapii neurobiologicznej, kolejnych etapów w rozwoju wszystkich funkcji poznawczych. Stymulacja prowadzona przez terapeutów stosujących metodę krakowską opiera się na mechanizmach neuroplastyczności mózgu. A zatem głównym celem terapii jest organizowanie doświadczeń, w których wyniku następuje zmiana reprezentacji korowych w mózgu (Cieszyńska-Rożek 2013).

Dwujęzyczność a zaburzenia rozwoju

Sytuacja dziecka bilingwalnego, którego normatywny rozwój jest w pewnych sferach zagrożony, różni się od sytuacji dziecka monolingwalnego z tym samym zaburzeniem rozwoju ze względu na warunki socjolingwistyczne i kulturowe. Istnieją badania naukowe, które dokumentują różnice w sposobie myślenia w zależności od kontekstu kulturowego oraz to, że środowisko znacząco wpływa na genetykę (por. Bakermans-Kranenburg, van Ijzendoorn 2006; Kim-Cohen, Gold 2009). Badania z udziałem Koreańczyków oraz Amerykanów pozwoliły wysunąć badaczom tezę, że „predyspozycje genetyczne mogą prowadzić do różnych skutków psychologicznych w zależności od kontekstu kulturowego1 (Kim, Sherman, Taylor, Sasaki, Chu, Ryu, Suh, Xu 2010, s. 212).

Świadomość różnic jest kluczowa dla oddziaływań terapeutycznych. Czynniki językowe i kulturowe będą determinować odmienny kontekst. W sytuacji bilingwizmu pojawia się szereg problemów, które nie występują w sytuacji monolingwizmu. Pierwsza trudność dotyczy wyboru języka, w którym prowadzona będzie terapia. Przystępując do wczesnej diagnozy i terapii dziecka bilingwalnego oraz do wyboru języka do terapii, trzeba uwzględnić wiele czynników, m.in.: język (języki) rodziców, członków rodziny i osób sprawujących opiekę nad dzieckiem; język edukacji. Nie istnieją jedyne i stałe zalecenia co do wyboru języka, gdyż każdorazowo zależne to będzie od indywidualnych losów jednostki. Bez wnikliwego poznania kontekstu kulturowego i socjolingwistycznego dziecka łatwo można przeoczyć prawdziwe źródło problemu. Niezwykle ważna jest tu świadomość, w jakim stopniu kultura determinuje wczesny rozwój dziecka. Kolejne problemy dotyczą możliwości oceny opóźnień rozwoju mowy w języku, który nie jest językiem kraju osiedlenia oraz procedury postępowania logopedycznego w przypadku dzieci dwujęzycznych.

Nie istnieją jedyne i stale zalecenia co do wyboru języka, gdyż każdorazowo zależne to będzie od indywidualnych losów jednostki. Bez wnikliwego poznania kontekstu kulturowego i socjolingwistycznego dziecka łatwo można przeoczyć prawdziwe źródło problemu.

W literaturze przedmiotu pojawia się termin culturally and linguistically diverse (CLD) w odniesieniu do dzieci wykazujących zróżnicowanie kulturowe i językowe oraz przynależących z reguły do mniejszości etnicznych, dla których język kraju osiedlenia nie jest językiem nabywanym w pierwszej kolejności. Wielu rodziców, a także niektórzy specjaliści uważają, że dziecko, przychodząc na świat w środowisku dwujęzycznym, automatycznie staje się bilingwalne. Dwujęzyczność nie jest jednak sytuacją stałą, jest dynamicznym procesem, który zmienia się pod wpływem wielu różnych czynników. 
W związku z tym, że wśród dzieci bilingwalnych są takie, które wykazują opóźnienia w nabywaniu mowy, niezwykle ważna staje się odpowiedź na pytanie: jak przebiega prawidłowy rozwój mowy dziecka bilingwalnego? Znajomość prymarnych i sekundarnych etapów rozwoju dziecka bilingwalnego pozwoli skutecznie diagnozować oraz wcześnie rozpoczynać postępowanie terapeutyczne w sytuacji opóźnionego rozwoju mowy.

Charakterystyka dziecka bilingwalnego

Rozwój dwóch (i więcej) języków jest ściśle zależny i warunkowany rozwojem takich sfer poznawczych jak percepcja słuchowa, percepcja wzrokowa, motoryka, rozwój zabawy oraz zachowań społecznych i emocji. Zaburzenie rozwoju każdej wymienionej sfery wpłynie negatywnie na nabywanie języków przez dziecko bilingwalne. Jeśli w konsekwencji dziecko bilingwalne nie przyswoi prawidłowo przynajmniej jednego języka (całego systemu w mowie i piśmie), wpłynie to niekorzystnie na jego rozwój intelektualny oraz na rozwój kompetencji społecznych. 
Przy obecnym stanie wiedzy na temat rozwoju płodu, jego doświadczeń słuchowych i czuciowych w okresie prenatalnym możemy już śmiało mówić, że rozwój mowy rozpoczyna się dużo wcześniej niż w chwili przyjścia dziecka na świat. Dotyczy to również kształtowania się dwujęzyczności, wówczas kiedy dziecko w okresie płodowym słyszy dwa języki (np. matka jest dwujęzyczna lub ojciec posługuje się innym językiem niż matka). W sytuacji bilingwizmu dziecko musi odkryć i pojąć reguły dwóch systemów językowych jednocześnie. Wymaga to przede wszystkim umiejętności różnicowania dwóch kodów językowych. Niemowlę musi być w stanie odróżnić wzorce dźwiękowe dwóch języków, a następnie – tworzyć specyficzne dla każdego języka kategorie fonetyczne. Tym, co pozwala dzieciom różnicować języki, jest rytm i melodia każdego z nich. Umiejętność różnicowania kodów językowych jest fundamentalna dla rozwoju dwujęzyczności. Należy jednak pamiętać, że nie dotyczy to wyłącznie różnicowania fonetyczno-fonologicznego. Odnosi się to do każdego podsystemu języka: leksyki, morfologii oraz składni.

Mylny jest pogląd, ż...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy