Dołącz do czytelników
Brak wyników

Wczesna interwencja terapeutyczna w sytuacji dwujęzyczności

Artykuły z czasopisma | 6 marca 2018 | NR 22
593

Liczne kontakty językowo-kulturowe, związane przede wszystkim z globalizacją i ruchami migracyjnymi, powodują, że współcześnie wzrasta odsetek dzieci wychowujących się w środowisku dwujęzycznym (lub wielojęzycznym). Wśród dzieci dwujęzycznych (tak jak wśród jednojęzycznych) są takie, które mają zaburzenia rozwoju i wymagają jak najszybszych oddziaływań terapeutycznych.

Wczesna interwencja terapeutyczna w przypadku dzieci, których prawidłowy rozwój jest z różnych względów zagrożony, stała się w ostatnich latach polem działania wielu specjalistów, w tym logopedów. Szkoła krakowska skupia wokół siebie terapeutów, dla których terapia jest równoznaczna ze stymulacją rozwoju małego dziecka. Podstawowym założeniem jest osiąganie, dzięki terapii neurobiologicznej, kolejnych etapów w rozwoju wszystkich funkcji poznawczych. Stymulacja prowadzona przez terapeutów stosujących metodę krakowską opiera się na mechanizmach neuroplastyczności mózgu. A zatem głównym celem terapii jest organizowanie doświadczeń, w których wyniku następuje zmiana reprezentacji korowych w mózgu (Cieszyńska-Rożek 2013).

POLECAMY

Dwujęzyczność a zaburzenia rozwoju

Sytuacja dziecka bilingwalnego, którego normatywny rozwój jest w pewnych sferach zagrożony, różni się od sytuacji dziecka monolingwalnego z tym samym zaburzeniem rozwoju ze względu na warunki socjolingwistyczne i kulturowe. Istnieją badania naukowe, które dokumentują różnice w sposobie myślenia w zależności od kontekstu kulturowego oraz to, że środowisko znacząco wpływa na genetykę (por. Bakermans-Kranenburg, van Ijzendoorn 2006; Kim-Cohen, Gold 2009). Badania z udziałem Koreańczyków oraz Amerykanów pozwoliły wysunąć badaczom tezę, że „predyspozycje genetyczne mogą prowadzić do różnych skutków psychologicznych w zależności od kontekstu kulturowego1 (Kim, Sherman, Taylor, Sasaki, Chu, Ryu, Suh, Xu 2010, s. 212).

Świadomość różnic jest kluczowa dla oddziaływań terapeutycznych. Czynniki językowe i kulturowe będą determinować odmienny kontekst. W sytuacji bilingwizmu pojawia się szereg problemów, które nie występują w sytuacji monolingwizmu. Pierwsza trudność dotyczy wyboru języka, w którym prowadzona będzie terapia. Przystępując do wczesnej diagnozy i terapii dziecka bilingwalnego oraz do wyboru języka do terapii, trzeba uwzględnić wiele czynników, m.in.: język (języki) rodziców, członków rodziny i osób sprawujących opiekę nad dzieckiem; język edukacji. Nie istnieją jedyne i stałe zalecenia co do wyboru języka, gdyż każdorazowo zależne to będzie od indywidualnych losów jednostki. Bez wnikliwego poznania kontekstu kulturowego i socjolingwistycznego dziecka łatwo można przeoczyć prawdziwe źródło problemu. Niezwykle ważna jest tu świadomość, w jakim stopniu kultura determinuje wczesny rozwój dziecka. Kolejne problemy dotyczą możliwości oceny opóźnień rozwoju mowy w języku, który nie jest językiem kraju osiedlenia oraz procedury postępowania logopedycznego w przypadku dzieci dwujęzycznych.

Nie istnieją jedyne i stale zalecenia co do wyboru języka, gdyż każdorazowo zależne to będzie od indywidualnych losów jednostki. Bez wnikliwego poznania kontekstu kulturowego i socjolingwistycznego dziecka łatwo można przeoczyć prawdziwe źródło problemu.

W literaturze przedmiotu pojawia się termin culturally and linguistically diverse (CLD) w odniesieniu do dzieci wykazujących zróżnicowanie kulturowe i językowe oraz przynależących z reguły do mniejszości etnicznych, dla których język kraju osiedlenia nie jest językiem nabywanym w pierwszej kolejności. Wielu rodziców, a także niektórzy specjaliści uważają, że dziecko, przychodząc na świat w środowisku dwujęzycznym, automatycznie staje się bilingwalne. Dwujęzyczność nie jest jednak sytuacją stałą, jest dynamicznym procesem, który zmienia się pod wpływem wielu różnych czynników. 
W związku z tym, że wśród dzieci bilingwalnych są takie, które wykazują opóźnienia w nabywaniu mowy, niezwykle ważna staje się odpowiedź na pytanie: jak przebiega prawidłowy rozwój mowy dziecka bilingwalnego? Znajomość prymarnych i sekundarnych etapów rozwoju dziecka bilingwalnego pozwoli skutecznie diagnozować oraz wcześnie rozpoczynać postępowanie terapeutyczne w sytuacji opóźnionego rozwoju mowy.

Charakterystyka dziecka bilingwalnego

Rozwój dwóch (i więcej) języków jest ściśle zależny i warunkowany rozwojem takich sfer poznawczych jak percepcja słuchowa, percepcja wzrokowa, motoryka, rozwój zabawy oraz zachowań społecznych i emocji. Zaburzenie rozwoju każdej wymienionej sfery wpłynie negatywnie na nabywanie języków przez dziecko bilingwalne. Jeśli w konsekwencji dziecko bilingwalne nie przyswoi prawidłowo przynajmniej jednego języka (całego systemu w mowie i piśmie), wpłynie to niekorzystnie na jego rozwój intelektualny oraz na rozwój kompetencji społecznych. 
Przy obecnym stanie wiedzy na temat rozwoju płodu, jego doświadczeń słuchowych i czuciowych w okresie prenatalnym możemy już śmiało mówić, że rozwój mowy rozpoczyna się dużo wcześniej niż w chwili przyjścia dziecka na świat. Dotyczy to również kształtowania się dwujęzyczności, wówczas kiedy dziecko w okresie płodowym słyszy dwa języki (np. matka jest dwujęzyczna lub ojciec posługuje się innym językiem niż matka). W sytuacji bilingwizmu dziecko musi odkryć i pojąć reguły dwóch systemów językowych jednocześnie. Wymaga to przede wszystkim umiejętności różnicowania dwóch kodów językowych. Niemowlę musi być w stanie odróżnić wzorce dźwiękowe dwóch języków, a następnie – tworzyć specyficzne dla każdego języka kategorie fonetyczne. Tym, co pozwala dzieciom różnicować języki, jest rytm i melodia każdego z nich. Umiejętność różnicowania kodów językowych jest fundamentalna dla rozwoju dwujęzyczności. Należy jednak pamiętać, że nie dotyczy to wyłącznie różnicowania fonetyczno-fonologicznego. Odnosi się to do każdego podsystemu języka: leksyki, morfologii oraz składni.

Mylny jest pogląd, że opóźnienia w zakresie nabywania mowy przez dzieci dwujęzyczne są normatywne dlatego, że nabywają one dwa systemy językowe. Przyswajanie dwóch systemów językowych przez dziecko jest procesem, który w obu językach przebiega według takich samych faz rozwojowych i w tym samym czasie. The American Speech-Language Hearing Association (ASHA) w sposób jednoznaczny podkreśla, że dziecko bilingwalne rozwija mowę dokładnie w taki sam sposób jak każde inne dziecko. Tabela na str. 44 prezentuje najważniejsze etapy dwujęzycznego rozwoju mowy (więcej na ten temat Błasiak-Tytuła 2016, 2017).

 

Etapy symultanicznego nabywania dwóch systemów językowych

4. m.ż.

  • wokalizuje samogłoski
  • wokalizuje prymarne spółgłoski [p], [b], [m] – pierwsze spółgłoski pojawiające się w mowie dzieci...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy