Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

1 kwietnia 2019

NR 30 (Marzec 2019)

Testy przesiewowe – ważne ogniwo w diagnostyce dysfagii

0 343

Diagnostyka przesiewowa w grupach ryzyka z użyciem odpowiednich testów ma na celu wczesną identyfikację chorych aspirujących i uchronienie ich od zapalenia płuc, (Hinchey i in. 2005). W jaki sposób dobrać odpowiednie narzędzie diagnostyczne do danego pacjenta?

Zaburzenia połykania niezależnie od przyczyny mogą prowadzić do poważnych, zagrażających życiu konsekwencji w postaci zachłystowych zapaleń płuc, niedożywienia i odwodnienia. Szczególnie gwałtowne i poważne zagrożenie dla chorych z dysfagią stanowią zapalenia płuc, które skutkują trwałym pogorszeniem sprawności i zdrowia oraz podwyższoną śmiertelnością. Wspólnym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu zachłystowych zapaleń płuc, niezależnie od choroby leżącej u podłoża zaburzeń połykania, jest aspiracja, czyli przedostawanie się pokarmu, śliny, płynów, wydzielin do dróg oddechowych poniżej szpary głośni.
Diagnostyka przesiewowa w grupach ryzyka z użyciem odpowiednich testów ma na celu wczesną identyfikację chorych aspirujących i uchronienie ich od zapalenia płuc. Takie postępowanie wydaje się skuteczne w populacji chorych z ostrym udarem (Hinchey i in. 2005) i stosuje się je także w innych populacjach pacjentów z grupy ryzyka.

Związek dysfagii z zapaleniami płuc

Zapalenie płuc obok niedożywienia i odwodnienia jest jednym z potencjalnie śmiertelnych powikłań dysfagii. Większość aktualnej wiedzy dotyczącej zależności pomiędzy dysfagią a zapaleniami płuc pochodzi z badań przeprowadzonych u chorych z udarem mózgu. Obecność dysfagii wiąże się z kilkakrotnie wyższym ryzykiem zapaleń płuc w ostrym okresie udaru, jest także niezależnym czynnikiem ryzyka zgonu i ciężkiej niepełnosprawności (Kidd i in. 1993; Kidd i in. 1995; Martino i in. 2005; Yuan i in. 2015).
W ostrym udarze płucne powikłania infekcyjne dotyczą 11–34% chorych (Brogan i in. 2014b; Mamushet i in. 2015; Perry and Love 2001; Shang i in. 2013; Sorensen i in. 2013; Teasell i in. 2002). Chorzy, u których w ostrej fazie udaru rozwinie się zapalanie płuc, ponadsześciokrotnie częściej umierają w oddziale udarowym, a jeżeli przeżyją, trzykrotnie częściej niż chorzy bez zapalenia płuc umierają w ciągu roku od zachorowania lub pozostają trwale zależni od opieki (Heuschmann i in. 2004; Maeshima i in. 2014; Martino i in. 2005; Pikus i in. 2003; Vernino i in. 2003). Zapalenia płuc są przyczyną ponad 30% zgonów w oddziałach udarowych. Stanowią tym samym wiodącą przyczynę wewnątrzszpitalnej śmiertelności u chorych w ostrym udarze (Niewada i in. 2006). Są one także główną przyczyną rehospitalizacji w ciągu 5 lat od udaru (Bravata i in. 2007) oraz najczęstszą przyczyną zgonów chorych po udarze w ośrodkach opieki długoterminowej (Yamaya i in. 2001; więcej na ten temat w: Czernuszenko 2016).
Także w innych chorobach neurologicznych przebiegających często z dysfagią (choroba Parkinsona, parkinsonizm atypowy, stwardnienie rozsiane i otępienie), a także u wymagających opieki osób u schyłku życia zapalenia płuc stanowią poważny problem, będąc główną przyczyną zgonów (Armstrong i in. 2018; Beyer i in. 2001; Fall i in. 2003; Fernandez, Lapane 2002; Gorell i in. 1994 – Manabe i in. 2016; Miller i in. 2006; Plowman--Prine i in. 2009; Warnecke i Dziewas 2013). Podobnie zachłystowe zapalenia płuc stanowią poważne źródło śmiertelności u chorych z dysfagią w przebiegu nowotworów głowy i szyi (Szczesniak i in. 2014; Xu i in. 2015).
Istotny czynnik przyczynowy zapaleń płuc u osób z zaburzeniami połykania stanowi przedostawanie się niepożądanej treści do dróg oddechowych poniżej szpary głośni, czyli zachłyśnięcie lub inaczej aspiracja. Mogą to być zarówno masywne i gwałtownie przebiegające zdarzenia, kiedy dochodzi do zachłyśnięcia się dużym kęsem pokarmowym, jak i pozornie niewinne zdarzenia, z wielokrotnymi aspiracjami mikroskopijnych objętości śliny. Chorzy po udarze, u których udowodniono obecność aspiracji, są ponaddziesięciokrotnie bardziej narażeni na zapalenie płuc (Martino i in. 2005).
Wczesna identyfikacja chorych aspirujących za pomocą testów przesiewowych, wykonywanych systematycznie u wszystkich pacjentów przyjmowanych z ostrym udarem, pozwala znacznie zredukować częstość infekcji płucnych oraz śmiertelność wewnątrzszpitalną, a także wydatki na antybiotyki w oddziałach udarowych (Bray i in. 2017; Brogan i in. 2014a; Hinchey i in. 2005; Ickenstein i in. 2010; Smith i in. 2018). Doświadczenia z kliniki udarowej przenosi się na inne obszary w nadziei na redukcję częstości płucnych powikłań infekcyjnych u pozostałych chorych z dysfagią, choć, jak dotąd nie ma dowodów na skuteczność takich działań w populacjach chorych z innymi niż udar mózgu rozpoznaniem.

Porządkowanie nazewnictwa i podstawowe parametry testów

W literaturze angielsko- i niemieckojęzycznej zamiennie stosuje się terminy test w kierunku dysfagii (dysphagia screening), test (przesiewowy) połykania (swallowing screeining lub swallowing test) i test przesiewowy w kierunku aspiracji (aspiration screening), co może prowadzić do konfuzji. W rzeczywistości jedne narzędzia służą do wykrywania aspiracji, a inne – do wykrywania dysfagii, przy czym nie wszystkie testy przesiewowe są jednocześnie testami połykania.
Wśród narzędzi do wykrywania dysfagii niektóre, np. Dysphagia Limit (Ertekin i in. 1996), DyMuS (Bergamaschi i in. 2008), pozwalają na rozpoznanie subklinicznej posaci zaburzeń, podczas gdy inne są wykalibrowane do rozróżnienia pomiędzy dysfagią nieistotną a istotną klinicznie, np. Munich Dysphagia Test (Simons i in, 2014). Ponadto część narzędzi diagnostycznych opiera się na badaniu klinicznym lub próbie połykania, podczas gdy podstawą innych jest ustrukturyzowany wywiad. Te pierwsze będą w dalszej części tekstu nazywane testami (lub – jeżeli związane są z próbą połykania – testami połykania), te drugie zaś – kwestionariuszami.
Testy warte wykorzystywania w praktyce są za...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy