Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

13 października 2017

NR 19 (Maj 2017)

Specyfika komunikacji osób z równoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku

0 35

Dorosłe osoby głuchoniewidome od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa wymagają specjalnej pomocy w kontaktowaniu się z innymi. Jest to niezbędne dla zaspokojenia ich potrzeby uczestniczenia w życiu najbliższych i w załatwianiu spraw osobistych. Skutecznym narzędziem takiej pomocy są alternatywne i wspomagające metody komunikacji oraz umiejętności komunikowania się z takimi osobami

Wprowadzenie

Osoby głuchoniewidome w Polsce, tak jak w wielu innych państwach, nie stanowią odrębnej, samodzielnej grupy osób niepełnosprawnych. Stąd pojawia się niemały problem określenia liczby tych osób. Zasadniczo przyjmuje się wskaźnik dwóch osób głuchoniewidomych w stosunku do liczby ludzi pełnosprawnych (Majewski 2001). Oznacza to, że liczbę osób ze sprzęgającą się niepełnosprawnością słuchowo-wzrokową w Polsce można szacować na 6000 – 8000. Przyjmuje się jednocześnie, iż 10% z liczby szacowanej stanowią dzieci i młodzież (Zaorska 2002, 2009).

Kim jest osoba głuchoniewidoma?

Modyfikując nieco oraz dostosowując do realiów współczesności polską funkcjonalną definicję osoby głuchoniewidomej, opracowaną przez Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym, można uznać, że głuchoniewidomy to człowiek, który na skutek równoczesnego uszkodzenia słuchu i wzroku napotyka na bardzo duże trudności, odmienne od spowodowanych wyłącznie niepełnosprawnością słuchową czy wyłącznie niepełnosprawnością wzrokową, szczególnie w przemieszczaniu się i wymianie informacji, a zwłaszcza w komunikowaniu się. Człowiek taki, ze względu na sprzężony charakter niepełnosprawności, potrzebuje specjalnej pomocy w czynnościach dnia codziennego, kształceniu się i zatrudnieniu.

Grupa osób uznanych za głuchoniewidome, tj. osób z równoczesnym poważnym uszkodzeniem słuchu i wzroku (medyczne kryteria uszkodzeń minimalnych: słuch od 30 dB, wzrok od lekkiego stopnia słabowzroczności według Światowej Organizacji Zdrowia – WHO, tj. od 0,3 widzenia przy korekcie szkłami korekcyjnymi), jest wysoce niejednoznaczna w wymiarze zarówno specyfiki niepełnosprawności, prezentowanego przez osobę niepełnosprawną poziomu rozwoju (funkcjonowania), jak i jakości oraz metod porozumiewania się z otoczeniem (Zaorska 2002, 2009; Szczepankowski 1999; Książek 2003).

Wymiar specyfiki niepełnosprawności obejmuje m.in. takie parametry jak (Zaorska 2002, 2015 a, b, 2016):

  • stopień i okres uszkodzenia zmysłów,
  • etiologia i czas diagnozy niepełnosprawności,
  • indywidualne możliwości i zasoby,
  • dostępność do specjalistycznej rehabilitacji i edukacji oraz ich efektywność,
  • zaangażowanie i wpływ środowisk wychowawczych (szczególnie rodziny) na rozwój osoby z równoczesnym, poważnym uszkodzeniem słuchu i wzroku.

Sposoby porozumiewania się a typ niepełnosprawności

Osoby uznane za głuchoniewidome z uwagi na kryterium stopnia uszkodzenia zmysłów dzielone na są cztery stosunkowo ogólne grupy (Majewski 1995; Zaorska 2002): głuchoniewidome, równocześnie niesłyszące i słabo widzące, równocześnie słabo słyszące i niewidzące oraz równocześnie słabo słyszące i słabo widzące. Gdy wziąć pod uwagę parametr czasu wystąpienia uszkodzenia zmysłów, każdą omawianą grupę dzielimy na osoby: z równoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa (za wiek kryterialny przyjmuje się 5. r.ż. – chodzi o pojawienie się uszkodzeń do wskazanego wieku, tj. do 5. r.ż.), z uszkodzeniem słuchu od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa (tj. do 5. r.ż.) oraz uszkodzeniem wzroku w późniejszym okresie życia (tj. po 5. r.ż.), z uszkodzeniem słuchu w późniejszym okresie życia (po 5. r.ż.) oraz uszkodzeniem wzroku od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa (do 5. r.ż.), z uszkodzeniem słuchu i wzroku w późniejszym okresie życia (po 5. r.ż.).

Dane zgromadzone przez Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym pozwalają na wskazanie następującej skali odsetkowej poszczególnych grup osób ze sprzężonym uszkodzeniem słuchu i wzroku w oparciu o stopień uszkodzenia zmysłów w Polsce:

  • osoby całkowicie lub praktycznie głuchoniewidome – od 3 do 6% wszystkich głuchoniewidomych,
  • osoby niewidome, które zachowały użyteczne zdolności słyszenia – ok. 20%,
  • osoby niesłyszące, które zachowały użyteczne zdolności widzenia – ok. 20% populacji,
  • osoby, które zachowały użyteczne zdolności słyszenia i widzenia – ok. 50% (Kozłowski 2011).

Ze względu na poziom funkcjonowania (Alvarez 1994) osoby głuchoniewidome różnicowane są na dwie podstawowe grupy: o niskim poziomie funkcjonowania i niskim poziomie intelektualnym (przeważnie wymagają specjalnej, wysoce specjalistycznej, realizowanej w specjalnych warunkach rehabilitacji i edukacji; na ogół plasują się w tej grupie osoby z równoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa), o wysokim lub przeciętnym poziomie funkcjonowania oraz o wysokim lub przeciętnym poziomie intelektualnym (w większości są to osoby z uszkodzeniem słuchu i wzroku w późniejszym okresie życia, które dysponują określonymi możliwościami prowadzenia samodzielnego lub stosunkowo samodzielnego życia).

Biorąc pod uwagę kryterium komunikacji, na podkreślenie zasługują dwa podziały. Pierwszy, różnicujący osoby z równoczesnym uszkodzeniem słuchu i wzroku w relacji z metodą komunikacji dominującą w środowisku, z którego pochodzi osoba głuchoniewidoma: osoby wywodzące się ze środowiska osób niesłyszących, niewidzących, głuchoniewidomych oraz pełnosprawnych (Zaorska 2016). Drugi ze względu na dominującą metodę komunikacji, którą porozumiewa się osoba głuchoniewidoma: osoby posługujące się uniwersalną metodą (uniwersalnymi metodami) komunikacji, osoby posługujące się specjalną metodą (specjalnymi metodami) komunikacji (Kinney 1972; Souralová 2000; Ludíkova 2000). Metody uniwersalne to metody, którymi porozumiewa się ogół społeczny lub ewentualne ich adaptacje do potrzeb i możliwości osoby głuchoniewidomej: mowa artykułowana, pismo płaskie, kreślenie liter drukowanych na dłoni, udzie, placach (Klugiewicz, Rudomska 2008c), przekazywanie komunikatów napisanych pismem płaskim, jeśli pozwalają na to możliwość osoby głuchoniewidomej, metoda Tadoma – polegająca na odpowiednim ułożeniu przez osobę głuchoniewidomą placów dłoni na twarzy nadawcy komunikatu (w praktyce komunikacyjnej funkcjonują dwa warianty ułożenia palców na twarzy nadawcy – pełny: kciuk na dolnej wardze, palec wskazujący i środkowy na policzku i żuchwie, pozostałe dwa palce na krtani oraz uproszczony, częściej stosowany w komunikacji z małymi dziećmi: ręka znajduje się na policzku, mały palec przy krawędzi dolnej szczęki, kciuk na dolnej wardze) (Cardinaux, Cardinaux, Löwe 1993; Zaorska 2008, 2016). Metody specjalne wymagają specjalnego przygotowania, aby mogły być wykorzystan...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy