Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

13 października 2017

NR 19 (Maj 2017)

Propozycje wykorzystania komunikatora typu BIGmack w pracy pedagoga specjalnego z dzieckiem z głęboką niepełnosprawnością intelektualną

0 44

Praca z dziećmi z głęboką niepełnosprawnością intelektualną nastręcza terapeutom wielu problemów. Część z nich wynika z trudności komunikacyjnych. Bywa, że komunikaty tych dzieci są niedostrzegane lub nierozumiane przez opiekunów.

Ogólna specyfika funkcjonowania dzieci z głęboką niepełnosprawnością intelektualną

Możliwości komunikacyjne dzieci, u których zdiagnozowano najpoważniejsze uszkodzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, są bardzo zróżnicowane, tak jak same możliwości poznawcze osób z tej grupy. Diagnoza umiejętności tych dzieci jest zawsze diagnozą funkcjonalną, a teoretycznych podstaw do oceny poziomu funkcjonowania oraz planowania pracy pedagogicznej dostarczyć może koncepcja Jeana Piageta. Osoby z głęboką niepełnosprawnością funkcjonują bowiem na poziomie inteligencji sensoryczno- motorycznej, której stadia zostały bardzo dokładnie opisane w literaturze z zakresu psychologii rozwojowej. Oczywiście, trzeba uwzględnić fakt, że niektóre twierdzenia Piageta są podważane i obecnie wielu psychologów zgadza się co do tego, iż w pewnych kwestiach Piaget nie doceniał możliwości małych dzieci (por. Vasta, Haith, Miller 2004). Jednak znajomość sześciu stadiów rozwoju inteligencji sensoryczno-motorycznej oraz umiejętne rozpoznawanie poziomu funkcjonowania dziecka bardzo ułatwia pracę z uczniem z głęboką niepełnosprawnością, nie tylko w zakresie stymulacji umiejętności poznawczych, ale też w zakresie kompetencji społecznych i komunikacyjnych.

W opisie umiejętności komunikacyjnych dzieci z głęboką niepełnosprawnością intelektualną kluczowe jest pojęcie intencjonalności. Jak zauważa Maria Piszczek, nauka alternatywnych sposobów możliwa jest dopiero wówczas, gdy w zachowaniu dziecka pojawiają się oznaki intencjonalności, która zakłada zdolność odróżniania sposobów (środków) działania od jego celu (Piszczek 1997). Zdolność do zachowań intencjonalnych, czyli takich, których cel został postawiony przed rozpoczęciem działania, całkowicie zmienia zachowania społeczne dziecka związane z jego sposobem komunikowania się (Kielin 2016).

Kiedy więc w rozwoju dziecka następuje ten ważny przełom? Jeszcze w III stadium rozwoju sensoryczno-motorycznego dziecko komunikuje swoje potrzeby tylko w sposób nieintencjonalny, za pomocą mowy ciała. Na tym etapie nie ma ono intencji komunikowania czegokolwiek, bo nie jest zdolne do zachowań intencjonalnych (Kielin 2016). Sytuacja zmienia się diametralnie wraz z przejściem do stadium IV, kiedy dziecko potrafi już postawić sobie cel; ma więc zamiar, do którego dąży (Kielin 2016). Jak zauważa Jacek Kielin (2016), uczenie komunikacji intencjonalnej, werbalnej i alternatywnej jest możliwe już od IV stadium inteligencji sensoryczno-motorycznej. Za pierwsze intencjonalne zachowania komunikacyjne uznaje się (Miosga 2005):

  • zwracanie na siebie uwagi oraz wchodzenie w dialog naprzemienny,
  • zwracanie uwagi dorosłego na konkretny przedmiot, budowanie wspólnego pola uwagi,
  • wykorzystywanie różnych środków wyrazu (krzyk, gest), aby osiągnąć swój cel.

Umiejętność świadomego nadawania i odbierania informacji daje dziecku możliwość realnego wpływu na bieg wydarzeń czy udziału w podejmowaniu decyzji, pomaga w kształtowaniu poczucia sprawstwa i własnej autonomii, a co za tym idzie – znacząco poprawia jakość życia. Jednak, jak pisze M. Piszczek (1996), warunkiem uczestniczenia dziecka w komunikacji jest zdolność wprowadzania zmiany we własnym stanie. Stan stały i niezróżnicowany nie może być źródłem sygnałów.

Znajomość sześciu stadiów rozwoju inteligencji sensoryczno-motorycznej oraz umiejętne rozpoznawanie poziomu funkcjonowania dziecka bardzo ułatwia pracę z uczniem z głęboką niepełnosprawnością.

Niestety, nie wszystkie dzieci z głęboką niepełnosprawnością nauczą się świadomie komunikować. Wtedy to opiekunowie – poprzez język ciała i emocje – będą starali się odczytywać potrzeby dziecka i na nie adekwatnie odpowiedzieć. Jedna...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy