Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

19 listopada 2021

NR 46 (Listopad 2021)

Mioterapia dzieci z tyłozgryzem – dwupoziomowy program ćwiczeń

0 28

Profilaktyka wad zgryzu zaczyna się już od pierwszych dni życia dziecka. Pozytywnie na rozwój twarzoczaszki wpływają karmienie piersią, odpowiednia pozycja w trakcie karmienia i snu, prawidłowa pozycja spoczynkowa warg i języka, nosowy tor oddechowy, stopniowe wprowadzanie pokarmów stałych ok. 6. m.ż., a także trening odgryzania, gryzienia i żucia.

Zaburzenia funkcji układu stomatognatycznego u młodszych pacjentów logopedy

Terapia miofunkcjonalna to najczęściej pierwszy krok w leczeniu ortodontycznym. Nikogo nie dziwi już widok dorosłej osoby lub małego dziecka, którzy pracują wspólnie z logopedą nad prawidłowym połykaniem czy pozycją spoczynkową warg i języka. Bardzo często logopeda współdziała z innymi specjalistami: ortodontą, laryngologiem, fizjoterapeutą, certyfikowanym doradcą laktacyjnym itp. Dobrze dobrany aparat ortodontyczny skoryguje wadę, niestety, tylko chwilowo, jeżeli po jego zdjęciu funkcje obszaru orofacjalnego pozostaną nienormatywne.
Funkcje obszaru orofacjalnego u najmłodszych dzieci mogą być zaburzone z powodu:

POLECAMY

  • ankyloglosji,
  • tyłożuchwia,
  • nieprawidłowej pozycji spoczynkowej języka i warg,
  • nieprawidłowego połykania,
  • oddychania przez usta,
  • długotrwałego ssania smoczka, kciuka, dolnej wargi czy innych przedmiotów,
  • długotrwałego karmienia butelką naciskającą na żuchwę,
  • braku prawidłowej funkcji odgryzania, gryzienia i żucia,
  • przerostu migdałków,
  • wrodzonych wad twarzoczaszki,
  • parafunkcji.

Eliminacja powyższych nieprawidłowości to niezwykle ważny element zapobiegania wielu dysfunkcjom. Ich nasilenie następuje zwłaszcza we wczesnym dzieciństwie. Im wcześniej uda się je zdiagnozować, tym większa szansa na poprawę wyglądu twarzy, uniknięcie wad zgryzu i przywrócenie prawidłowych funkcji. 
Niedawno na rynku pojawiła się monografia Marzeny Machoś, w której autorka opisała program pracy z niemowlęciem z ankyloglosją i tyłożuchwiem – Program AT (ankyloglosja/tyłożuchwie)1. Terapeutka opisuje skuteczność oddziaływań miofunkcjonalnych w terapii niemowląt z tyłożuchwiem i ankyloglosją, których efekty były widoczne już w pierwszych tygodniach terapii. Praca nie jest inwazyjna, a pomocne okazują się siła grawitacji oraz ssanie nieodżywcze2.
W literaturze dotyczącej współczesnej ortodoncji można znaleźć informacje nt. aparatów Herbsta, Malu lub TFBC, które mają na celu wysunięcie żuchwy do przodu, działając na nią ze stałą siłą przez kilka miesięcy3. Stosuje się je jednak u osób, które mają już stałe uzębienie. Zdania ortodontów na ich temat są podzielone, ponieważ wydłużają również pionowy odcinek twarzy.
Tyłożuchwie możemy zaobserwować, gdy wystąpi znaczne cofnięcie bródki, pogłębienie bruzdy wargowo-bródkowej oraz schowanie lub wsunięcie wargi dolnej. Można je podzielić na dwa rodzaje:

  • morfologiczne (retrogenia) – związane z zahamowaniem doprzedniego wzrostu żuchwy oraz ze zmianami w budowie tej kości,
  • czynnościowe – gdy mięśnie odpowiedzialne za cofanie się żuchwy są zbyt mocne; w dalszym ciągu możliwe jest jednak ustawienie jej prawidłowo poprzez wysunięcie szczęki przez chorego (tzw. próba czynnościowa)4.

Powstaje zatem pytanie: Czy można pomóc dziecku z tyłozgryzem w okresie mlecznego lub mieszanego uzębienia? Z punktu widzenia logopedy (neurologopedy), który zna przecież anatomię twarzy i potrafi oddziaływać na odpowiednie mięśnie poprzez wszelkiego rodzaju ćwiczenia, wydaje się, że tak. W tej grupie wad celem oddziaływań jest wzmocnienie mięśni wysuwających żuchwę, a także eliminacja czynników patologicznych. Podstawą jest tutaj dobra diagnoza. Oceniamy podczas niej:

  • sposób oddychania, 
  • pozycję spoczynkową warg i języka, 
  • połykanie,
  • ruchy lateralne języka, 
  • wędzidełko języka, 
  • napięcie mięśniowe okolicy orofacjalnej oraz napięcie intraoralne,
  • sposób jedzenia i picia wraz z używanymi przez dziecko akcesoriami,
  • parafunkcje dot. ssania kciuka lub dolnej wargi,
  • umiejętność wykonania ruchu doprzedniego żuchwy,
  • ogólną postawę ciała podczas chodu oraz w trakcie siedzenia.

Program mioterapii dzieci z tyłozgryzem

Do ogólnych zaleceń, które otrzymywali ode mnie rodzice w celu eliminowania niekorzystnych czynników, należą: zabieg frenotomii w przypadku skróconego wędzidełka języka, trening żucia, gryzienia i odgryzania z aktywizacją ruchów lateralnych języka, zmiana akcesoriów do picia (np. odrzucenie kubków niekapków, butelek z dzióbkiem, nauka prawidłowego picia ze słomki) oraz jedzenia (np. musy w tubkach – nie chodzi tutaj o produkt, tylko o sposób poboru pokarmu), konsultacja ortodontyczna, fizjoterapeutyczna, laryngologiczna itp. w razie potrzeb.
Opracowałam również zestaw ćwiczeń, które rodzice moich podopiecznych wykonywali co najmniej 3–5 razy dziennie po 5–10 powtórzeń. Ich celem było pobudzenie do intensywnej czynności mięśni wysuwających żuchwę, tj. mięśni skrzydłowych zewnętrznych i powierzchownych części mięśni żwaczy oraz przednich włókien mięśni skroniowych. Ćwiczenia te mają sens tylko wtedy, gdy uzyskamy pozytywny wynik testu czynnościowego wysunięcia żuchwy do przodu (dziecko jest w stanie ją wysunąć do przodu samodzielnie lub z pomocą dorosłego do prawidłowej pozycji, budowa jest niezaburzona)5.
W zależności od wieku dziecka podzieliłam zestawy ćwiczeń na dwa poziomy – poziom I (łatwiejszy, dla młodszych dzieci) oraz poziom II (dla dzieci świadomie współpracujących, starszych). Na drugim poziomie najlepiej większość z ćwiczeń wykonywać przy lustrze, aby dziecko miało również kontrolę wzrokową, stopniowo zwiększając liczbę powtórzeń.

POZIOM I 

  • ĆWICZENIE 1. Masaż mięśni cofających i wysuwających żuchwę w celu normalizacji napięcia.
  • ĆWICZENIE 2. Dmuchanie baniek, konfetti z ręki, gwizdka, wiatraczka na wysokości oczu.
  • ĆWICZENIE 3. Wypowiadanie przedłużonej głoski [u] i jednoczesne patrzenie w sufit. Można udawać, że leci samolot lub że dziecko widzi coś zaskakującego. Powtarzanie sylab z przedłuż...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy