Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

2 sierpnia 2018

NR 26 (Lipiec 2018)

Dobra współpraca z rodzicami – jak to osiągnąć?

0 97

Terapeuci świadomi uwarunkowań efektywności swoich działań uwzględniają konieczność współpracy z rodzicami swoich małych pacjentów. Nawiązanie dobrej relacji z opiekunami to jeden z istotnych czynników powodzenia terapii. Warunkiem nawiązania i utrzymania sojuszu terapeutycznego jest postrzeganie rodziców jako osób posiadających zasoby do udzielania dzieciom pomocy.

Zadanie terapeuty

Jedną z bardziej uniwersalnych potrzeb każdego terapeuty jest efektywność pracy, terapia przynosząca zamierzony skutek. Badania nad uwarunkowaniami skuteczności terapii – zarówno logopedycznej, jak i psychologicznej – potwierdzają, że udział rodziny podnosi skuteczność w rozwiązywaniu problemów dzieci (Flasher, Fogle 2004; Luterman 2008; Węsierska 2013). W terapii dziecka naszym klientem stają się jego opiekunowie. Terapeuta w podejściach ukierunkowanych na pracę z rodziną widzi wprawdzie uwarunkowania rodzinne problemu, równocześnie rozumiejąc, że jedynie w unikalnej przestrzeni danej rodziny można go rozwiązać. Nie stawia siebie w pozycji mędrca, który wie lepiej, co jego klienci powinni zrobić. Przeciwnie – ma odkryć możliwości, jakie tkwią w systemie rodzinnym (Moore, Pearson 2003). U podłoża istnieje założenie, że żadna rodzina nie jest pozbawiona zasobów, które mogłaby wykorzystać w celu pokonania kryzysów, na jakie natrafia. 
Idąc dalej tropem współczesnych badań naukowych, możemy jeszcze dokładniej określić warunki skuteczności terapii. „Wszystkie badania efektywności psychoterapii i metaanalizy jasno wskazują, że jednym z najważniejszych czynników leczących w terapii jest tzw. związek terapeutyczny, czyli relacja między klientem a terapeutą” (Bomba 2010; Szymczyk, Cierpiałkowska 2012).


Powyższy schemat pokazuje, jak wiele zależy od nawiązania i utrzymania pozytywnej relacji terapeutycznej. Warto zatem poświęcić kilka słów budowaniu optymalnej relacji terapeutycznej, która stanowi warunek efektywności naszej pracy. Powodem, dla którego wydaje się uzasadnione stałe przypominanie o potrzebie budowania sojuszu terapeutycznego, jest również fakt, że pomimo badań naukowych, pomimo osobistych doświadczeń zawodowych terapeutów, nie zawsze opiekunowie słyszą od specjalistów zapewnienia, jak dobrymi są rodzicami. Co więcej – nie tylko w ramach psychoterapii, ale również poradnictwa wskazuje się na to, jak ważne jest nawiązanie pozytywnego kontaktu dla udzielenia pomocy (Sanders 2011). 
W szkole nadal zdarza nam się spotykać z próbą szukania winnych i naprawiania „dzieci zepsutych przez złych rodziców”. Co więcej, również zupełnie świadomym terapeutom niejednokrotnie trudno spojrzeć na rodziców jako najlepszych specjalistów w dziedzinie swoich dzieci, pomimo że wiemy, jak to jest ważne. 

Potrzeba pogłębiania świadomości siebie

Coraz częściej doceniana jest rola opiekunów w terapii dziecka. Dziś rzadko można się spotkać z pedagogami, logopedami czy psychologami, którzy z założenia stawiają się wyżej od rodziców dzieci, z którymi pracują. Już na poziomie kształcenia specjalistów jest sygnalizowana potrzeba nawiązania partnerskiej (a nie eksperckiej) relacji z opiekunami. Poza świadomymi celami naszemu zachowaniu towarzyszą jednak również motywacje ukryte – stąd pod wpływem refleksji możemy odkrywać w sobie zupełnie nieświadome sygnały, które wskazują na realizowanie swoich potrzeb, co w efekcie mniej lub bardziej może m.in. deprecjonować osoby przychodzące po pomoc (np. przez potrzebę omnipotencji czy władzy). 

Co to jest „relacja terapeutyczna”?

Sama świadomość, że współpraca z rodzicami jest istotą terapii dziecka, stanowi ważny, ale niewystarczający warunek nawiązania relacji z nimi. Warto jeszcze zdefiniować, czym jest ów „dobry kontakt”. Z czego składa się wysokiej jakości relacja terapeutyczna? Jan Cz. Czabała, powołując się na wyniki badań, wśród czynników leżących po stronie terapeuty wymienia (Czabała 2008)1

  • zaangażowanie w tworzenie dobrej relacji i pozytywne nastawienie do drugiej osoby,
  • uzgodnienie z klientem celów terapeutycznych, 
  • zdolność terapeuty do okazywania empatii, zrozumienia, zainteresowania,
  • przestrzeń dla poczucia autonomii w relacji z terapeutą samego klienta. 

Barbara Jeziorczak i Katarzyna Węsierska w artykule Jakość relacji logopeda–rodzic dziecka jąkającego się a skuteczność terapii jąkania wczesnodziecięcego opisały szczegółowo strategie, które pozwalają na nawiązanie dobrego kontaktu (2011), m.in.: 

  • potrzeba indywidualnego podejścia do każdej rodziny, 
  • stosowanie technik skutecznego komunikowania się potrzebnych do nawiązania i utrzymania partnerskiej relacji z rodzicami, 
  • uwzględnianie procesów emocjonalnych – zarówno zachodzących w rodzinie w związku z problemem, z jakim rodzina zgłasza się na terapię, jak i niezwiązanych z nimi, 
  • świadomość, na jakim etapie przebiega proces terapeutyczny,
  • jasno zaznaczone granice między odpowiedzialnością terapeuty a odpowiedzialnością rodziny za zmianę,
  • konieczność autorefleksji terapeuty.

Pewnym streszczeniem, a zarazem uniwersalnym opisem warunków, jakie są potrzebne do nawiązania i utrzymania relacji o charakterze terapeutycznym, jest wymieniany przez Carla Rogersa postulat akceptacji osoby klienta oraz empatii terapeuty. Różne kierunki terapeutyczne, które akcentują znaczenie więzi terapeutycznej, wskazują, że taka postawa umożliwia stworzenie odpowiedniej relacji (Rogers 1957). 
Może jednak się okazać, że pomimo świadomości i wiedzy nadal nie zawsze udaje nam się nawiązać sojusz z rodzicami. Przyglądając się różnym przeszkodom, które stają na drodze pozytywnych kontaktów z opiekunami dziecka, chciałabym wspomnieć o tych, które zależą od terapeuty (na czynniki, które leżą po stronie rodziny, ma on jedynie ograniczony wp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy