Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

11 stycznia 2023

NR 53 (Styczeń 2023)

Znaczenie integracji odruchów ustno-twarzowych dla rozwoju psychomotorycznego dziecka

0 68

Do gabinetów logopedycznych zgłasza się coraz więcej pacjentów wymagających złożonej terapii miofunkcjonalnej, prezentujących nieprawidłowe wzorce funkcji prymarnych, dzieci „słabych motorycznie”. Ograniczenie umiejętności wykonywania i koordynacji ruchów warg, języka, żuchwy, trudności w mimice twarzy towarzyszą często nieprawidłowościom w dystrybucji napięcia mięśniowego w obrębie kompleksu ustno-twarzowego.

Podłoże zasygnalizowanych problemów w dużej mierze wynika z aktualnych uwarunkowań środowiskowych, to jest tzw. miękkiej diety (opartej na produktach niewymagających obrobienia kęsa pokarmowego lub jego minimalnej obróbki), stosowania jedzenia w tubkach, długotrwałego stosowania smoczka uspokajacza oraz picia z butelki ze smoczkiem, używania niewłaściwych naczyń do karmienia dzieci (bidonów, kubków niekapków), zbyt ubogich doświadczeń sensorycznych itp. U części dzieci jednak przyczyny leżą w nieprawidłowo ukształtowanych odruchach ustno-twarzowych. Dzieci te już w okresie noworodkowym (niemowlęcym) prezentowały trudności, nie zostały wcześniej poddane stymulacji (rehabilitacji).

POLECAMY

Odruchy ustno-twarzowe

Odruchy oralne stanowią program genetyczny (czuciowo-ruchowy) człowieka, który służy do przetwarzania bodźców środowiskowych. Odruchy pojawiają się już w okresie prenatalnym oraz tuż po urodzeniu, następnie rozwijają się, integrują, przechodząc do motoryki kontrolowanej, i kształtują wyższe funkcje psychiczne. Każdy odruch ma za zadanie przygotować organizm do rozwoju oraz ćwiczy schematy ruchowe. Odruchy ustno-twarzowe w dużej mierze oparte są na wrażeniach dotykowych, zmysł dotyku bowiem jest najwcześniej dojrzewającym i rozwijającym się zmysłem. Dzięki niemu jesteśmy w stanie rozpoznać i identyfikować docierające bodźce oraz odpowiednio na nie zareagować. Opierając się na znajomości ontogenezy człowieka, nieprawidłowości neurofizjologiczne można zaobserwować już w pierwszych dniach życia dziecka. Mały człowiek tuż po urodzeniu zaczyna wykazywać trudności w przyjmowaniu pokarmu, przyjmowaniu pozycji spoczynkowych (żuchwy, warg, języka), trudności w dystrybucji napięcia mięśniowego itp. Trudności te mogą się wiązać z późniejszymi nieprawidłowościami związanymi z przetrwałymi odruchami np. ssania, trudnościami w gryzieniu, żuciu, ślinieniu się, oddechu torem nosowym (Masgutowa, Regner 2018), ale również w kształtowaniu się poczucia bezpieczeństwa i równowagi emocjonalnej.

Podłoże odruchów 

Na początku XX w. zostały opisane czynności odruchowe (przez Pawłowa i Sherringtona), oparte na aktywności łuku odruchowego, który jest punktem wyjściowym do zrozumienia działania układu nerwowego. Odruchem nazywamy mimowolną reakcję organizmu człowieka na bodziec, który jest odbierany w postaci informacji (Bochenek, Reicher 2014). Organizm może dzięki temu w określony sposób zareagować na dany bodziec pochodzący ze środowiska. Dzięki szybkiemu przetworzeniu informacji organizm może wyzwolić szybką reakcję np. obronną.

Łuk odruchowy składa się z kilku istotnych elementów:

  • receptora – który odbiera bodziec i go przetwarza,
  • aferentnego włókna nerwowego – drogi doprowadzającej (przekazującej impuls z receptora do ośrodka),
  • ośrodk...

Pozostałe 90% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!

Przypisy

    Patrycja Wyrębkiewicz-Łuba

    Neurologopeda, terapeuta miofunkcjonalny, Instruktor Masażu Shantala, autorka książki Wędzidełko języka i wargi, wykładowca, właścicielka Gabinetu Logopedyczno-Terapeutycznego LogoPatka, autorka bloga logopedycznego www.logopatka.pl. W swojej pracy obejmuje kompleksową opieką neurologopedyczną noworodki, niemowlęta, dzieci i młodzież. Napędzana niegasnącym zapałem do pracy, kreatywnym spojrzeniem oraz chęcią niesienia pomocy, realizuje terapeutyczną misję.