Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z praktyki logopedy

21 lipca 2020

NR 38 (Lipiec 2020)

Wykorzystanie zabaw w terapii dyslalii obwodowej u dzieci

87

Zabawa jest główną aktywnością dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Zajęcia terapeutyczne wykorzystujące tę metodę zwiększają efektywność podejmowanych działań – również w zakresie terapii dyslalii obwodowej.

Zabawa jako główna metoda pracy z dzieckiem

Terapia dzieci z dyslalią obwodową daje logopedom możliwości rozwinięcia zasobów twórczych dzieci i wykorzystania ich kreatywności poprzez zabawę. Każde zajęcia mogą się stać okazją do stworzenia niesamowitej scenerii zajęć z wykorzystaniem metod zabawowych w pracy z dzieckiem. Ponadto właśnie praca z dziećmi z dyslalią obwodową daje największe możliwości zastosowania zabaw, w tej bowiem uczestniczy dziecko, które zgodnie z definicją zaburzenia ma „tylko trudności w realizacji dźwięków mowy”. Zatem nasz pacjent to dziecko inteligentne, ciekawe świata, chętne do eksperymentowania, otwarte na nasze propozycje rozmaitych zabawy.
Uczeń z dyslalią obwodową ma wiele mocnych stron, które należy wykorzystać w terapii. Najważniejszą z nich jest jego kreatywność. Może to też stanowić duże wyzwanie dla logopedy, któremu każdy logopeda powinien sprostać. Takie dziecko oczekuje, że każde zajęcia będą stanowiły ciekawą propozycję spotkania, będą inne niż poprzednie, będzie się na nich coś działo, dadzą możliwość zabawy dostosowanej do jego wieku i możliwości. Jeśli temu wyzwaniu nie sprostamy, to właśnie najczęściej w przypadku dyslalii usłyszymy, że zajęcia są nudne.
Zabawy logopedyczne wykorzystane w terapii dyslalii obwodowych będą się różniły w zależności od etapu pracy terapeutycznej. Postępowanie terapeutyczne składa się z kilku etapów, których nie można poprzestawiać czy ominąć. Wymienić można główne etapy pracy logopedycznej w dyslalii obwodowej: przygotowawczy, wywołania głoski, utrwalania głoski w różnych pozycjach i automatyzacji głoski. Zatem każdy etap musi mieć swój czas i miejsce w prawidłowo zaprogramowanej terapii dyslalii obwodowej u dzieci i na każdym etapie można wykorzystać elementy zabawy.

POLECAMY

Zabawy na różnych etapach terapii

Z badań własnych, z perspektywy 20-letniej pracy dydaktycznej związanej z kształceniem młodych adeptów logopedii oraz praktyki zawodowej, wynika, że najtrudniejszy dla młodych logopedów okazuje się etap wywołania głoski. Ten etap może stwarzać trudności nawet logopedom posiadającym długoletni staż. Zdarza się, że zatrzymaliśmy się na tym etapie i nie możemy pójść dalej, przyczyna zaburzeń artykulacji bowiem, np. ankyloglosja, nie została usunięta (o czym pisałam w poprzednim artykule). Wówczas mamy poczucie, że „utknęliśmy” na tym etapie, a nasza praca zatacza błędne koło. Jak wiadomo, nasze działania zawsze idą dwutorowo, pracujemy bowiem z dzieckiem i jego rodziną. Wykorzystanie zabawy na tym etapie z włączeniem elementów pracy psychoterapeutycznej zarówno z dzieckiem, jak i jego rodziną często jest nastawione na pokonanie tych trudności.
Najłatwiejsze w opinii młodych logopedów wydają się etap przygotowawczy oraz etap utrwalania i automatyzowania głoski. Natomiast z wieloletniej praktyki logopedycznej wynika, że właśnie etap przygotowawczy stanowi najtrudniejsze ogniwo, wtedy bowiem należy odpowiednio dobrać ćwiczenia logopedyczne przygotowujące aparat artykulacyjny do dalszej efektywnej pracy. Praca nad wykształceniem prawidłowych funkcji prymarnych okazuje się kluczowym elementem w dalszej metodyce pracy terapeutycznej. Wówczas włączenie zabawek takich jak pacynki, mające możliwość otwarcia buzi i pokazania ułożenia masy języka i powierzchni podjęzykowej, czy mapety, układające się „tak jak język w buzi”, stają niezbędnymi pomocami w pracy logopedy. Często pomagają dzieciom i rodzicom zdecydować się na zabieg frenotomii, gdyż zobrazowanie trudności ograniczającej ruch języka na maskotce okazuje się proste i łatwe, a jeśli „nasz smok zdecydował się na przecięcie niteczki pod językiem”, to łatwiej także dziecku i rodzicom podjąć taką decyzję.

Nie zgubić celu terapii

Już w etapie przygotowawczym odpowiednio zaaranżowane zabawy logopedyczne pozwalają skutecznie pracować nad niwelowaniem przyczyny zaburzeń artykulacji i przygotowują do uzyskania prawidłowego brzmienia dźwięku mowy. Natomiast największe możliwości wykorzystania metod zabawowych odkrywamy na etapie utrwalania i automatyzowania. Wówczas nasz gabinet logopedyczny może okazać się doskonałym miejscem do wspólnej kreatywnej zabawy, chociaż na poprzednich etapach ta metoda również w terapii dzieci powinna być dominująca. Dla swojego pacjenta (ucznia) logopeda można zmienić swój gabinet logopedyczny w różne miejsca. Może on stać się teatrem, gdy wykorzystamy metodę dramy, sklepem wielobranżowym, ogrodem, parkiem czy lasem – w którym żyją różne zwierzęta i rośliny, może być miejscem wspaniałej uczty, podczas której próbujemy różnych „smakołyków”. Wszystko zależy od kreatywności i pomysłów logopedy, ale największą sztuką jest wpisanie w te pomysły właściwej pracy logopedycznej, o czym nigdy profesjonalny logopeda nie może zapominać. Zdarzają się bowiem takie sytuacje, że zbyt mocno zaangażujemy się w oprawę zajęć logopedycznych, a wówczas istnieje niebezpieczeństwo zgubienia celu terapii dyslalii obwodowej, którym zawsze jest przygotowanie, wywołanie, utrwalenia i zautomatyzowanie prawidłowego brzmienia dźwięku mowy. Już w kształceniu logopedów powinniśmy zadbać o to, aby studenci przygotowujący się do zawodu logopedy potrafili wszystkie te role pogodzić, bo właśnie one będą przypisane „dobremu terapeucie”.
Zabawa kierowana w terapii logopedycznej jest główną metodą pracy z dzieckiem, niezależnie od zaburzenia mowy. W terapii dyslalii obwodowych zabawę należy odpowiednio zaplanować i przygotować do niej zestaw atrakcyjnych pomocy logopedycznych z wykorzystaniem atrakcyjnych sprzętów, zabawek, czy obrazków, a także artykułów spożywczych, takich jak: zdrowe przekąski, owoce, warzywa, soki, miód, masło orzechowe, które będą stanowiły skuteczną pomoc w nauce prawidłowych czynności orofacjalnych.
Poniżej przedstawię wybrane propozycje zabaw z wykorzystaniem różnych metod, sprzętów, zabawek, które mogą być wykorzystane w terapii dyslalii obwodowych.

Zabawa w teatr

Atrakcyjną zabawą logopedyczną w terapii dyslalii obwodowych może okazać się zabawa w teatr z wykorzystaniem własnych zgromadzonych rekwizytów lub sprzętów imitujących scenę teatru. Tego rodzaju zajęcia logopedyczne nie tylko rozwijają kompetencje językowe i komunikacyjne, ale również kształtują wrażliwość i uczuciowość, wspomagają afirmację siebie i wiarę we własne możliwości, wykorzystują ruch, pantomimę, mimikę, gest, fonację, a także doskonale ćwiczą artykulację na etapie utrwalania i automatyzacji dźwięku. Zabawa w teatr może pełnić funkcje edukacyjne, wychowawcze i terapeutyczne. Daje możliwość zapoznania się ze sztuką teatralną, daje szansę na poznanie środków wyrazu artystycznego, kształtuje umiejętności innych zabaw twórczych. Rozwija umiejętności operowania głosem i odpowiednią intonację, a odpowiednio dobrane teksty literackie z wykorzystaniem poezji i prozy klasyków literatury dziecięcej dają szansę nie tylko na ukształtowanie prawidłowej artykulacji.
Do terapii logopedycznej można wykorzystać pacynki. Często stają się kluczowym elementem, który otwiera dzieci emocjonalnie, pomaga wprowadzić nowe pojęcia, pokazuje układy narządów artykulacyjnych, zachęca do powtarzania dźwięków, sylab, wyrazów, zdań.

Zabawy z wykorzystaniem gier planszowych

Moją ulubioną zabawą podczas zajęć logopedycznych z dziećmi przedszkolnymi i wczesnoszkolnymi jest gra planszowa. W terapii dyslalii obwodowej można wykorzystać każdą grę planszową, których obecnie mamy bardzo wiele na rynku produkującym zabawki dla dzieci w różnym wieku. Moje pierwsze doświadczenia logopedyczne bazowały na grach planszowych dostępnych jeszcze w latach 90. Wykorzystywałam wówczas (i nadal z przyjemnością wykorzystuję) gry typu: Chińczyk, warcaby, Na grzyby czy moją ulubioną grę z dzieciństwa – Skoczki. Wszystkie te gry mogą być wykorzystane na każdym etapie terapii logopedycznej. Rzut kostką i liczba wyrzuconych oczek może określać liczbę powtórzeń danego ćwiczenia wiążącego się z kształtowaniem prawidłowych funkcji orofacjalnych, ćwiczeń usprawniających aparat artykulacyjny, prawidłowego wymówienia dźwięku w izolacji, w sylabie, pozycji w wyrazie czy zdaniu. Potem przyszedł czas, w którym tworzyłam własne skrojone na miarę – odpowiednie do danej głoski – gry logopedyczne, wykorzystując ulotki reklamowe z supermarketów. Można i dzisiaj w ten sposób szybko, tanio, łatwo i przyjemnie wzbogacić zasób leksykalny dziecka i skomponować odpowiedni zestaw obrazków do ćwiczeń artykulacji. Mogą też te gry przygotowywać rodzice ze swoimi pociechami, wówczas możemy wykorzystać ich zaangażowanie podczas ćwiczeń logopedycznych. Studenci logopedii uczestniczący w praktykach logopedycznych w moim gabinecie zawsze są zdziwieni, gdy im takie gry prezentuję, a potem okazuje się, że szybko się uczą i tworzą własne gry – o wiele lepsze, bardziej atrakcyjne. W obecnych czasach mamy nieograniczone możliwości wykorzystania zasobów Internetu i zdobycia pięknych ilustracji wykorzystywanych w indywidualnej pracy z małym dzieckiem, dostosowanych do jego wieku i możliwości. Stworzenie atrakcyjnej logopedycznej gry planszowej dostosowanej do etapu pracy i wieku dziecka w ówczesnych czasach staje się dziecinnie proste i przyjemne. Z praktyki wynika, że w naszych wielkich szafach logopedycznych musimy mieć wiele takich gier, aby nie usłyszeć ciągłych narzekań uczniów: „proszę pani, ale to już było…”. Moim ulubionym sposobem pracy jest tworzenie gier planszowych razem z dzieckiem podczas zajęć logopedycznych. Potrzebujemy tylko dywanu, stolika czy kartonowej planszy, na której układamy odpowiednio przygotowane przez logopedę obrazki (lub napisy) z ćwiczoną głoską w wybranej pozycji: w sylabie, wyrazie czy zdaniu i układamy je w dowolne „wężyki”. Koniecznie musimy do tej gry dodać kartoniki oznaczające przeszkody, zagadki, ćwiczenia dodatkowe i niespodzianki, np. do ćwiczeń połykania, i świetna zabawa logopedyczna jest już gotowa. Dzieci uwielbiają gry pl...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy