Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca laryngologa, foniatry i neurologopedy w opiece nad osobą z dysfagią

Artykuły z czasopisma | 1 kwietnia 2019 | NR 30
341

Dla zdrowego człowieka czynność jedzenia jest dostarczaniem organizmowi wartości odżywczych – najlepiej w zgodzie z fizjologią. Większość z nas czerpie przyjemność z samego faktu jedzenia, bo najczęściej wiąże się z życiem towarzyskim. Trudno zrozumieć fakt, że dla niektórych osób jedzenie stanowi nie lada wyzwanie. Zaburzenia połykania, ogólnie określane mianem dysfagii, wcale nie są, jak się okazuje, takim rzadkim problemem.

Z prof. UM dr hab. Bożeną Wiskirską-Woźnicą rozmawia Anna Żebryk-Stopa

POLECAMY

Co, według Pani profesor, łączy w działaniach na rzecz chorego z problemem w połykaniu lekarza laryngologa, foniatrę z neurologopedą?

Diagnostyka i leczenie zaburzeń połykania stanowi problem wielodyscyplinarny i wymaga współpracy wielu specjalistów – począwszy od lekarza rodzinnego, poprzez laryngologa, foniatrę, gastrologa, neurologa, radiologa, dietetyka, logopedę, po rehabilitanta. Rola laryngologa, foniatry i neurologopedy w procesie diagnostycznym dysfagii jest dość kluczowa, ponieważ w procesie połykania, fonacji, i artykulacji biorą udział te same górne odcinki dróg pokarmowej i oddechowej. Podobnego interdyscyplinarnego podejścia należy poszukiwać w postępowaniu leczniczym dysfagii, wymaga ono również koordynacji działań leczniczych i rehabilitacyjnych, lekarza i logopedy. Przede wszystkim należy zawsze pamiętać o możliwości wystąpienia poważnych dla życia powikłań dysfagii, niezależnie od podstawowej jednostki chorobowej.

Właściwa terapia zaburzeń połykania wymaga dokładnej diagnostyki. W niniejszym numerze przedstawiamy wybrane narzędzia przesiewowe, stosowane w wykrywaniu aspiracji, która stanowi największe niebezpieczeństwo zagrażające życiu pacjenta. Czy w Pani doświadczeniach zawodowych zdarzali się chorzy wymagający podjęcia takiej szczegółowej diagnostyki, a jeśli tak, to z jakimi schorzeniami trafiali i jakie mieli wykonane badania?

Rzeczywiście, największym niebezpieczeństwem zaburzeń połykania jest aspirowanie treści pokarmowej do dróg oddechowych, a zwłaszcza tzw. cicha aspiracja przy braku odruchu kaszlowego, ale zanim to nastąpi, występują poprzedzające ją objawy, takie jak retencja i penetracja zarówno śliny, jak i płynów. W rutynowym badaniu laryngologicznym ocena polega na określeniu występowania retencji, tj. zalegania śliny lub treści pokarmowej w obrębie dołków językowo-nagłośniowych, zachyłków gruszkowatych i w przedsionku krtani. Wymaga to oceny motoryki warg, języka i podniebienia, stanu mięśni języka, napięcia mięśni twarzy, ruchomości żuchwy, stanu błony śluzowej jamy ustnej i gardła, ewentualnych zaburzeń czucia.
Z badań instrumentalnych bezpośrednie badanie połykania to wideofluoroskopia, która ocenia dynamikę połykania, począwszy od żucia i formowania kęsa pokarmowego w fazie ustnej, poprzez ruchy podstawy języka, kości gnykowej, po ruchy bocznych ścian gardła w fazie gardłowej. Jest to jednak badanie kosztowne i inwazyjne. Badaniem mniej inwazyjnym, służącym pośredniej analizie odruchu połykania, jest wideoendoskopia lub fiberoendoskopia przeznosowa (FEES – Fiberoptic Endoscopic Evaluation of Swallowing). Pozwala ona ocenić akt połykania pośrednio, a mianowicie zaobserwować gardło dolne i przedsionek krtani przed lub po akcie połykania za pomocą zabarwionych płynów oraz umożliwia dokonanie pomiarów pH-metrycznych. Pomimo że jest to badanie tylko pośrednio oceniające akt połykania, wnosi ono bardzo dużo informacji na temat lokalizacji i stopnia ciężkości zaburzeń.
W praktyce laryngologicznej i foniatrycznej zaburzenia połykania fazy ustnej i gardłowej, tj. dysfagii górnej, wynikają w ok. 80% z zaburzeń nerwowo-mięśniowych, a tylko w 20% – z zaburzeń strukturalnych. Najczęściej są one wynikiem zaburzeń w zwieraniu się warg, utrzymywaniu odpowiedniego napięcia mięśni policzków, ograniczonej ruchomości języka i żuchwy, niewłaściwej koordynacji ruchów języka, porażenia mięśni języka, złej ruchomości podniebienia miękkiego, zaburzeń czucia w jamie ustnej i gardle, z powodu zaburzeń w czuciowo-ruchowym sterowaniu połykaniem (udar, stwardnienie boczne zanikowe, choroba Parkinsona, zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego, stwardnienie rozsiane, postępujące porażenie opuszkowe).

Zarówno leczenie, jak i terapia wymagają współpracy interdyscyplinarnej, zaangażowania wielu specjalistów. Czy uważa Pani profesor, że w tej dziedzinie istnieje chęć podejmowania pracy zespołowej i czy wiedza na temat zagadnień związanych z problemami w połykaniu, które – moim zdaniem – są niekiedy pierwszymi symptomami współzależnych chorób, są dostatecznie rozpropagowa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy