Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

25 stycznia 2021

NR 41 (Styczeń 2021)

Relacje w terapii logopedycznej

0 250

Praca logopedy opiera się na poczuciu misji i staraniach o sukces prowadzonej terapii. W jaki sposób budować relacje i wypracować pomocne oddziaływania podczas pracy z pacjentem? Czy można połączyć oczekiwania dziecka, rodziców i własny plan terapeutyczny?

Chciałabym zwrócić uwagę na wielość relacji, jakie są nawiązywane przez logopedów: relacje z dzieckiem (klientem, pacjentem), relacje z rodzicem (rodzicami), relacje z innymi specjalistami, relacje z samym sobą, a także relacje z najbliższymi osobami.
Pracę logopedy traktuję jako pracę „pomagacza” – osoby, która dużo energii i własnych zasobów lokuje w pomaganie – tak bardzo niekiedy żmudne i trudne. Praca „pomagacza” wymaga skupienia uwagi na innych osobach, co niekiedy wiąże się z ryzykiem nadużycia wobec samego siebie – zaabsorbowanie sprawami pacjenta (klienta) jest tak intensywne, że czasami zabraknie czasu na własne życie lub inne sprawy zawodowe. Takie zjawisko dotyczy pracy lekarza, strażaka, ratownika, psychologa, logopedy i innych osób nastawionych na pomoc i leczenie. Patrząc na pracę logopedy, trudno nie powiedzieć, że leczy wady i zaburzenia wymowy, a skoro leczy, to czy można powiedzieć, że wykonuje zawód medyczny? Intuicja podpowiada mi, że tak. Jednak zawód nie jest jeszcze uregulowany – o jakość jego wykonywania dbają stowarzyszenia, tworzące też kodeksy etyki. Mimo tego że status zawodu jest jeszcze nieuregulowany, opowiadając o klientach na potrzeby artykułu, będę ich nazywać pacjentami, podkreślając tym samym, że logopedia to nauka o kształtowaniu i doskonaleniu właściwej mowy, usuwaniu wad i zaburzeń wymowy, a logopeda to osoba pracująca, pomagająca, lecząca zgodnie z tą nauką.

POLECAMY

Logopeda w relacji z samym sobą

Specjalista, którego praca polega na pomaganiu, pracuje sobą, to znaczy swoją wiedzą, osobowością, wytrwałością, cierpliwością, emocjami. Kiedy w pracy spotykamy się z dużą liczbą ludzi, interakcje społeczne stają się codziennością. Z jednej strony dają one dużo radości, spełnienia, ale z drugiej mogą być męczące. Warto mieć to na uwadze, gdy planujemy, ilu pacjentów dziennie chcemy przyjąć, aby nadal być w formie. Pomaganie innym wiąże się też ze zwiększonym ryzykiem wypalenia zawodowego. Dajemy z siebie dużo wiedzy i empatii, ale nie zawsze szybko i łatwo pacjent razem z nami osiąga efekty. Może towarzyszyć nam poczucie bezradności, a w połączeniu z trudnymi relacjami z rodzicami, innymi specjalistami lub nawet z najbliższymi samopoczucie obniża się i prowadzi do mechanicznego wykonywania pracy. Przy wypaleniu zawodowym istnieje ryzyko, że nieświadomie zrezygnujemy z empatii, serdeczności, aby chronić siebie przed „rozpadem”, kiedy już nie starczy nam siły ani na pracę, ani na życie osobiste. Proszę zauważyć, jak ważne zatem w pracy logopedy jest dbanie o siebie jako element profesjonalnego podejścia do pracy, ale też życzliwości dla samego siebie.

Relacja z pacjentem

Relacje z dzieckiem lub pacjentem są kluczowe w wykonywaniu pracy logopedy. Często zastanawiamy się, kto jest naszym klientem (pacjentem): czy to rodzice, którzy proszą o pomoc, czy dziecko, które cierpi, czy może szkoła (instytucje zewnętrzne). W myśleniu o pomaganiu warto to uporządkować, aby łatwiej wykonywać pracę z misją. Jeśli przyjmiemy założenie, że pacjentem jest dziecko, mamy szansę skupić się na jego problemie i celach terapeutycznych. 
Nie oznacza to, że ignorujemy jego rodziców czy opinie innych specjalistów. Ale musimy dokonać wyboru, komu najbardziej chcemy pomóc. Wątek jest dużo szerszy niż się wydaje, bo chcę wspomnieć o celach, z którymi zwracają się do specjalistów pacjenci. Celem rodzica jest najczęściej pomoc w przezwyciężeniu wad i zaburzeń wymowy. Ale celem rodzica może być też po prostu zajęcie się dzieckiem, odbarczenie w obowiązkach rodzicielskich, znalezienie profesjonalisty, który pomoże w wielu sprawach, również tych codziennych lub niedotyczących dziecka. Celem innych specjalistów jest szybka pomoc dziecku, oczekiwanie wypracowania zmiany, rywalizacja w zakresie metod i szybkości pomocy. Z kolei celem dziecka nie zawsze jest praca nad wadami czy zaburzeniami mowy. Zdarza się, że celami dzieci są bliskie relacje ze specjalistą, możliwość zwierzania się, spędzenie czasu ze zdrowym, ciepłym, serdecznym dorosłym, odpoczynek. Proszę zwrócić uwagę, jak bardzo te różne cele są rozbieżne, jak dużą presję nakładają na specjalistę. A w pracy logopedy musi znaleźć się też miejsce na własne, profesjonalne cele. 
Jak to wszystko pogodzić? Na pewno starać się realizować cele profesjonalne z celami dziecka. Wtedy możemy leczyć. Nie da się zaspokoić wszystkich celów, wszystkich osób zaangażowanych w pracę logopedy. Oczywiście, jako profesjonaliści dążymy do ich skonsolidowania, próbujemy cele te ze sobą pogodzić, jednak nie zawsze się to uda. A nie chcemy też nadużyć siebie. W związku z tym w myśleniu o pomocy terapeutycznej uwzględniamy przede wszystkim cele pacjenta i cele profesjonalisty.
Relacja z pacjentem, oprócz pracy opartej na stosowaniu metod leczenia wad i zaburzeń mowy, wymaga od terapeuty „kontenerowania” emocji pacjenta. W czasie pracy terapeutycznej pacjenci pokazują różnorakie emocje: strach, złość, zadowolenie, dumę, frustrację. Ujawnienie emocji może nastąpić zarówno w zachowaniu pacjenta, jak i w bezpośrednich zwrotach do specjalisty. Profesjonalne podejście do pracy wymaga od logopedy nie tylko empatii i zrozumienia problemu pacjenta, ale też przyjęcia jego emocjonalności. Przydaje się to szczególnie w pracy z dziećmi. Specjaliści pomagają dzieciom nazywać pojawiające się w nich emocje, tym samym obniżając napięcie w trakcie wizyt. Temu samemu służy podążanie za potrzebami dziecka. Gdy zauważymy, że pacjent ma trudniejszy moment w trakcie terapii, możemy śmiało nazwać jego emocje, dostosować wizytę do możliwości dziecka. Niejednokrotnie tzw. dostrojenie się do pacjenta pozwala na łatwiejsze osiągnięcie celów terapeutycznych. Podczas pracy terapeutycznej pośpiech nie poprawia wyników terapii. 

Relacja z rodzicami pacjenta

Relacja logopedy z rodzicami bywa jedną z najtrudniejszych. Wynika to często z rozbieżności wspomnianych już wyżej celów dziecka, terapeuty i rodzica. Gdy współpraca z rodzicami dobrze się układa, stanowi pomoc w zdrowieniu dziecka. Jednak nie zawsze tak jest i chciałabym skupić się na przyjrzeniu się relacji terapeuty z całym systemem rodzinnym, a w szczególności na relacji z innymi dorosłymi – rodzicami pacjenta.
Warto pamiętać, że wszyscy jesteśmy różni, i przyjąć to jako stały element naszej rzeczywistości. Praca polegająca na ciągłym spotykaniu innych ludzi daje duże doświadczenie w rozpoznawaniu sytuacji bezpiecznych w relacjach i tych niebezpiecznych. Z czasem rozpoznajemy zachowanie się innych osób, które może zagrażać naszemu profesjonalizmowi. Jeśli chodzi o rodziców dziecka, którzy zgłaszają nam problem, warto skupić się na tym, że poszukują pomocy dla dziecka z miłości do niego. Takie podejście wydaje się pomocne w zakresie budowania empatii do rodzica. To, co chroni relację terapeuta – rodzic, to jasne ustalenie zasad współpracy już na pierwszym spotkaniu. Profesjonalista może mieć przygotowany regulamin, zasady, które będą określały role każdej osoby biorącej udział w pracy z dzieckiem. Dobrym przykładem takiego narzędzia jest kontrakt terapeutyczny, tak często stosowany w procesie psychoterapii. Myślę, że logopedzi mogą śmiało zapożyczyć pomysł stosowania takiego dokumentu. Z założenia kontrakt służy ustaleniu zasad współpracy. Możemy w nim zawrzeć różne ustalenia, np. ile kosztują wizyty, kiedy będą się odbywać, czy obejmują prace domowe i kto za nie odpowiada, jaki jest sposób odwoływania wizyt i w jakim czasie. Ważne, abyśmy jednocześnie napisali lub wytłumaczyli, jak ważna jest rola rodzica w zdrowieniu dziecka. 
Jest on wręcz koterapeutą. Poinformujmy również, jaka jest rola logopedy, co należy do jego kompetencji, na czym polega jego praca. Kontrakt to nie tylko dokument, to przede wszystkim spokojna rozmowa o tym, do czego się zobowiązujemy i o co prosimy. Wymaga wzajemnego zaufania i zrozumienia obu stron. Kiedy na początku współpracy określimy jej zasady, bieżące działania będą prostsze i obarczone mniejszym ryzykiem trudnych relacji.

Logopeda a inni specjaliści

Kiedy myślimy o roli innych specjalistów podczas trwającej terapii logopedycznej, zwróćmy uwagę na ich rolę jako p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy