Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

12 października 2017

NR 18 (Marzec 2017)

Postępowanie ortodontyczne w leczeniu rozszczepów wargi i podniebienia

467

Ze względu na specyfikę wady rozwojowej, jaką jest rozszczep, jego leczenie wymaga postępowania łączącego wysiłki wielu specjalistów: pediatry, chirurga, stomatologa, ortodonty, laryngologa, logopedy, foniatry, psychologa i pedagoga.

Czym jest rozszczep?

Rozszczep jest wadą rozwojową polegającą na niepołączeniu się w życiu płodowym odpowiednich wyrostków, z których powstają twarz oraz jama ustna. Rozszczepy podniebienia pierwotnego i wtórnego zaliczają się do najpoważniejszych, a zarazem najczęściej występujących wad rozwojowych twarzowej części czaszki (Ellis III 2001). Etiopatogeneza rozszczepów nie jest do końca wyjaśniona, wiadomo jednak, że na ich powstanie mają wpływ czynniki genetyczno-środowiskowe. Obecnie większość wad rozszczepowych rozpoznaje się już w okresie ciąży podczas badania ultrasonograficznego (USG).

Częstość występowania rozszczepów według różnych źródeł określa się na 1,5–2/1000, a w Polsce wartość ta wynosi około 1,7/1000 na żywo urodzonych noworodków (Matthews--Brzozowska 2007).

Klasyfikacje rozszczepów

Istnieją różne klasyfikacje rozszczepów, jednak do najczęściej stosowanych należy podział embriologiczny, który wyróżnia rozszczepy podniebienia pierwotnego i wtórnego. Do podniebienia pierwotnego należą: warga, wyrostek zębodołowy oraz część podniebienia twardego do otworu przysiecznego, natomiast w skład podniebienia wtórnego wchodzą dalsza część podniebienia twardego (za otworem przysiecznym) oraz podniebienie miękkie. Podział anatomiczny rozszczepów dotyczy konkretnych struktur, np. wargi, wyrostka zębodołowego oraz podniebienia. Najczęściej jednak stosowaną klasyfikacją jest Międzynarodowa Klasyfikacja Wad Wrodzonych, będąca częścią Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10). Rozszczepy oznacza się literą Q i następującymi liczbami: 35 – rozszczep tylko w obrębie podniebienia, 36 – rozszczep wargi, 37 – rozszczep wargi i podniebienia (może być jedno- lub obustronny) (Program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki 2007).

Zaburzenia morfologiczne w postaci zniekształceń twarzy i szczęk oraz czynnościowe w postaci np. niewyraźnej mowy, problemów z gryzieniem i żuciem itp. odbijają się niekorzystnie na rozwoju psychicznym i społecznym, stwarzając przy tym problemy organizacyjne opieki zdrowotnej dla tych dzieci.

Leczenie, rehabilitacja i terapia rozszczepów

Leczenie rozszczepów wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Takie leczenie opiera się na współpracy zespołów specjalistów: pediatrów, chirurgów, stomatologów, ortodontów, laryngologów, logopedów, foniatrów, psychologów i pedagogów.

Obecnie w Polsce dzieci z rozszczepami objęte są Programem ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki, opartym na standardach europejskich, który zapewnia nieodpłatne leczenie do 18. r.ż. (Program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki 2007). Program obejmuje specjalistyczne leczenie ortodontyczne dzieci z rozszczepami podniebienia (o znacznym nasileniu wady, określanym wskaźnikiem GOSLON III, IV i V), ale również z innymi wrodzonymi wadami rozwojowymi twarzy, związanymi m.in. z zespołem Downa, zespołem Aperta, zespołem Pierre’a Robina czy dysplazją ektodermalną (Wykaz ośrodków, w których realizowany jest program ortodontycznej opieki nad dziećmi z wrodzonymi wadami części twarzowej czaszki 2006).

Zadania i standardy postępowania chirurgiczno-ortodontycznego w poszczególnych okresach życia dziecka z rozszczepem wargi lub (i) podniebienia:

Od 3. do 6. miesiąca życia – operacja rozszczepu wargi, której celem jest odtworzenie prawidłowego kształtu, funkcji oraz estetyki. Do części ortodontycznej zaleca się masowanie rozszczepionej wargi, a przy szerokiej szczelinie i trudnościach w pobieraniu pokarmów w pierwszych tygodniach życia – wykonanie płytki McNeila lub płytki podniebiennej.

Do 12. miesiąca życia – operacja rozszczepu podniebienia, której celem jest oddzielenie jamy ustnej od jamy nosowej oraz przywrócenie funkcji podniebienia w czasie mowy i pobierania pokarmów. W niektórych ośrodkach w Polsce zabieg ten jest wykonywany jednoczasowo razem z zabiegiem związanym z korektą wargi ok. 6. miesiąca życia pacjenta.

Od 1. do 3. r.ż. – po zabiegu plastyki wargi i operacji podniebienia zaleca się:

  • masaże blizny pooperacyjnej, aby zapobiec ściągającemu i skracającemu działaniu blizny oraz zmniejszające ucisk na szczękę,
  • zachowanie wysokiego standardu higieny jamy ustnej,
  • kontrolę stanu uzębienia i zgryzu,
  • leczenie zgryzów krzyżowych,
  • szlifowanie guzków zębów mlecznych.

Celem takiego działania jest stworzenie korzystnych warunków do rozwoju narządu żucia.

Od 3. do 7. r.ż. – korekcja wargi, zamknięcie otworów szczątkowych, wydłużenie przegrody nosa. Takie postępowanie ma na celu ułatwienie dziecku rozwoju społecznego w środowisku szkolnym.

W okresie uzębienia wczesnego mieszanego do leczenia ortodontycznego należą:

  • metafilaktyka, czyli leczenie interceptywne – leczenie wczesne istniejących zaburzeń i wad zgryzu, których eliminacja pozwoli na dalszy prawidłowy wzrost (przeciwdziałanie pogłębianiu i utrwaleniu tych wad),
  • korekta zgryzów krzyżowych aparatami zdejmowanymi,
  • korekta zaburzeń zębowo-zgryzowych aparatami zdejmowanymi lub stałymi grubołukowymi.

Na tym etapie leczenia najważniejszym celem jest wyeliminowanie hamującego działania blizny pozabiegowej na rozwój szczęki oraz odtwarzanie miejsca dla zębów w trakcie wymiany.

Od 8. do 11. r.ż. – leczenie ortodontyczne powinno doprowadzić do wyleczenia zgryzów krzyżowych w obrębie siekaczy i (lub) zębów pierwszych trzonowych jako przygotowanie do przeszczepu kości.

Dodatko...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy