Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

18 listopada 2019

NR 34 (Listopad 2019)

Metoda na metodę – w czym wybierać i czym się kierować w doborze?

0 26

Logopeda praktyk nieustannie zmaga się z zasadniczymi pytaniami: jaką metodę lub technikę wybrać? Czy jedną wiodącą, czy wiele zróżnicowanych równolegle? Czy można łączyć ze sobą techniki bez szkody w ich efektywności? Czy można modyfikować metody i techniki?

Metoda, technika, metodyka, metodologia?

Omawianie metod znanych i stosowanych w logopedii pragnę rozpocząć od usystematyzowania pojęć, które wiążą się z metodą. Często w ujęciu praktycznym granice znaczenia między nimi zacierają się lub bywają nieostre.
Metoda – jest to zespół celowych, określonych czynności, realizowany za pomocą odpowiednio dobranych środków. Metodą nazywamy też systematycznie stosowany sposób pracy, który ma doprowadzić do rozwiązania danego problemu. Mając na myśli działania logopedyczne, tym problemem jest osiągnięcie zamierzonego celu w diagnozie, profilaktyce lub terapii.
Pojęciem, które w potocznym rozumieniu dość często stosowane jest wymiennie do „metody”, jest „technika”. Technika jest to sposób działania oraz biegłość w określonym działaniu. Najczęściej technika ma węższy zakres niż metoda – można wyróżniać szereg technik związanych z realizacją danej metody. Czasami można powiedzieć, że uszczegółowiona metoda staje się techniką.
W odniesieniu do przyjętego sposobu postępowania mówimy często o metodyce. Metodyka jest to ustandaryzowane dla danego obszaru podejście do rozwiązywania problemów. Podstawowe pytanie, na które staramy się znaleźć odpowiedź w metodyce, brzmi: jak coś należy zrobić?
Metodologia natomiast jest nauką o metodach badań naukowych, w której obiektem obserwacji i podsumowań jest skuteczność i wartość poznawcza metod. Metodolodzy pytają zatem, co należy zrobić.
Podsumowując: w praktyce logopedycznej interesują nas najbardziej techniki, metody i metodyka. Metodologia jest pomocna w logopedii teoretycznej.

Logopedia – czemu służy wielość metod i technik?

Z jednej strony błogosławieństwem jest to, że w logopedii opisano bardzo wiele metod – tak więc jest w czym wybierać. Z drugiej strony ta wielość staje się czasami przekleństwem, bo nie jesteśmy pewni trafności naszego wyboru. Co spowodowało, że logopedia korzysta z tak obszernego zasobu metod? Myślę (a analizuję to zjawisko z perspektywy bycia od ponad 25 lat metodykiem diagnozy i terapii logopedycznej), że jednym z powodów jest interdyscyplinarność logopedii. Pracujemy w dziedzinie, która jako jedna z wielu zajmuje się komunikacją językową, ale jednocześnie jest jedyną dyscypliną, która skupia się nie na wycinku, a obejmuje całość zagadnień z nią związanych. Logopedia bazuje zatem na elementach wielu nauk: językoznawstwa, medycyny, pedagogiki, psychologii, fizyki, muzykologii… I z nich czerpie część technik i metod. Chociaż jednocześnie wypracowała też metody charakterystyczne tylko dla niej.
Kolejnym powodem dużej liczby metod jest zróżnicowane podłoże oraz rodzaj zaburzeń komunikacji językowej, z którymi spotykamy się u naszych pacjentów i klientów. Związane są z tym charakterystyczne rysy naszej, terapeutycznej, postawy: kompleksowe podejście do problemu oraz holistyczne podejście do pacjenta. To również obliguje nas do znajomości wielu technik i metod – tak, by nasze postępowanie było jak najskuteczniejsze i przynosiło zamierzone rezultaty.
Czym się kierować przy doborze? Jaki jest cel? Dla kogo? Kto?
Należy precyzyjnie dookreślić cel swoich działań: co chcemy osiągnąć? Czyli w praktyce nawiązujemy do uściślenia rodzaju i stopnia zaburzenia komunikacji językowej oraz etiologii zaburzenia. Przy doborze metod i technik powinny nam przyświecać cztery zasady:

  • staramy się likwidować przyczynę, a nie skutek,
  • nie usprawniamy tego, co sprawne,
  • opieramy się na tym, co mocne – budujemy (odbudowujemy) na tej podstawie to, co słabsze,
  • dbamy o jak najwyższy poziom komunikatywności naszego pacjenta.

Kolejną przesłanką w wyborze metody jest sylwetka pacjenta: jego wiek oraz możliwości i oczekiwania. Dopasowujemy techniki i metody indywidualnie, biorąc pod uwagę predyspozycje i potrzeby osoby, z którą pracujemy. Jeżeli przy doborze sposobu działania będziemy brać pod uwagę osobowość i predyspozycje pacjenta, to pozwoli nam to działać efektywniej. Skutek osiągniemy szybciej, tak więc proces terapii będzie przebiegał sprawnie.
W tym kontekście ważne jest też najbliższe otoczenie pacjenta – jego rodzina, bliscy (w odniesieniu do dzieci – również ich nauczyciele), a czasami też inni terapeuci czy lekarze. Powinni oni wiedzieć, dlaczego dana metoda jest stosowana, czemu ma służyć i jak przebiegać (przynajmniej w zarysie). Dzięki temu będą wspierać pacjenta w działaniu oraz współpracować z nami w terapii. Warto wygospodarować czas na tłumaczenie i zaznajomienie z zasobem technik i metod, które zamierzamy wprowadzić. Można tu posłużyć się przekazem ustnym, ale też przygotować odpowiednie materiały pisemne.
I ostatnie ogniwo w rozważaniach, czym kierować się przy doborze metod – to my, logopedzi, nasza wiedza i kompetencje, dobrze sprecyzowany plan terapii i jego cele (główny i uszczegółowione). Nasze umiejętności i doświadczenie będą sprzyjały odpowiedniemu doborowi i ewentualnej modyfikacji metod. Niezwykle istotna jest też nasza znajomość wielu metod, a także ich prawidłowe opisywanie i demonstrowanie. Musimy dobrze znać daną metodę i rzetelnie ją przepracować, by móc efektywnie wdrażać.

Moda na metodę

Co pewien czas widzimy w naszym zawodzie pewne mody – popularniejsze stają się jedne techniki i metody, inne pozostają w cieniu....

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy