Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zawód logopeda

1 kwietnia 2019

NR 30 (Marzec 2019)

Logopedzi czy specjaliści zaburzeń połykania?

0 184

Logopedzi na Malcie oceniają funkcję połykania, prowadzą także terapię logopedyczną w placówkach rehabilitacji i przychodniach. Terapia funkcji połykania z wykorzystaniem technik specjalistycznych należy też do pielęgniarek, lecz prowadzona jest rzadko.

Dom opieki dla osób starszych

Opieką logoepdyczną na Malcie objęci są pacjenci od pierwszych godzin po urodzeniu aż do śmierci. Logopedzi w tym kraju bez względu na miejsce pracy przeprowadzają ocenę funkcji połykania, w placówkach rehabilitacji i przychodniach prowadzona jest poza tym również terapia logopedyczna. W placówce St Vincent de Paul Residence przebywa 1200 pacjentów. Oddział obsługuje tylko jedna pielęgniarka, reszta personelu to opiekunowie osób starszych. Często pacjentem z demencją lub pacjentem wymagającym stałej opieki (nadzoru) zajmuje się osoba nieznająca języka urzędowego kraju, w którym przebywa. Nie potrafi szybko zrozumieć kierowanych do niej poleceń ani wydać jasnych, krótkich komunikatów do podopiecznego. W placówce znajdują się pacjenci geriatryczni, jednak dość samodzielni; większość to ciężkie przypadki, bo jest to bardziej dom intensywnej pomocy medycznej niż rehabilitacji. Rehabilitacja osób starszych odbywa się albo w szpitalu rehabilitacyjnym Karin Grech Rehabilitation Hospital, albo w centrach zdrowia, które można znaleźć w każdej dzielnicy. W St Vincent de Paul Residense poprawia się jakość życia pacjentów. Każda przyjęta osoba w ciągu 16 godz. powinna być przebadana przez logopedę. Szpital liczy 32 oddziały. Dziennie przeprowadza się ok. 60 konsultacji logopedycznych. Oddział intensywnej opieki medycznej to 60 łóżek. Na Malcie ogólnie pracuje 90 logopedów, w tym szpitalu – ośmioro. Każdy logopeda ma przypisany oddział i raczej nie zachodzi tutaj dynamiczna rotacja. Logopedzi mają możliwość wyboru czasu pracy; dodatkowo, jeśli chcą, mogą pracować w kilku placówkach. Przydział jest odgórny, a wydaje go ministerstwo edukacji w porozumieniu z departamentem logopedii. Jeśli logopeda został przydzielony do grupy pacjentów, której nie preferuje, to ma możliwość zmiany, ale wszystko odbywa się formalnie przez departament logopedii. Jest to bowiem nakaz pracy i administracyjne skierowanie do pracy.

Pilotażowa wioska

Pierwsza w Europie pilotażowa wioska przyjazna demencji w Europie znajduje się właśnie na Malcie, w San Lawrenz, na wyspie Gozo. Celem powołania placówki jest podtrzymanie aktywności osób starszych w ich lokalizacji i społeczności, a także integracja mieszkańców w różnym wieku i z różnym stanem zdrowia. Wioska liczy zaledwie 745 mieszkańców. Jest tam dom starców, kościół, centrum aktywności, bar, restauracja i sklep ogólnospożywczy. Przed utworzeniem wioski mieszkańcy podczas spotkań byli poinformowani, czym jest demencja, i otrzymali ulotki z informacjami, co jest ważne w kontakcie z osobami dotkniętymi demencją. Wioskę dostosowano do potrzeb mieszkańców: liczne znaki wskazujące drogę do domu osób starszych, znaki drogowe informujące kierowców o pieszych w starszym wieku. A wszystko po to, żeby ludziom żyło się tam dobrze.
Helen Fiorini, logopedka, która odbyła staż w Anglii, wdrożyła na Malcie do przyłóżkowego badania połykania stetoskop, by trafniej wskazać pacjentów z dysfagią. Przed rozpoczęciem badania prosi personel o takie przygotowanie pacjenta, żeby siedział prosto na łóżku bądź wózku, w zależności od możliwości. Procedura polega na podaniu pacjentowi wody za pomocą łyżki i (lub) kubeczka (może być od razu zagęszczona, np. jeśli w trakcie oddechu słychać bulgotanie, jeśli pacjent był wcześniej na zmodyfikowanej diecie). Najpierw jednak logopeda pyta pacjenta, czy ma problemy z połykaniem. Sprawdza, jak pacjent ogólnie się czuje, czy jest z nim dobry kontakt, czy logicznie odpowiada na pytania. Później za pomocą stetoskopu słucha, jak pacjent przełyka samą ślinę przed i po wypiciu wody (słabe czy mocne przełknięcie), jak oddycha i czy pojawiają się szumy podczas przełykania. Następnie obserwuje uważnie, jak wygląda muskulatura twarzy w spoczynku. Na palec pacjenta zakłada pulsoksymetr napalcowy (jeśli poziom tlenu jest niższy niż 90%, wtedy logopeda powiadamia personel i pacjent otrzymuje maskę z tlenem). Następnie prosi pacjenta o wypicie wody z kubeczka (łyżki). Logopedzi na Malcie używają IDDSI, międzynarodowej skali dysfagii. Wynik zakreślają na karcie i wieszają nad łóżkiem pacjenta, tak by rodzina i personel widzieli, jaka konsystencja pokarmów jest odpowiednia dla danego pacjenta oraz jak powinna być podana (za pomocą kubka, kubka z ustnikiem, słomki, łyżeczki czy łyżki). Na karcie zaznacza też, czy pacjent potrzebuje specjalnej pozycji do jedzenia i czy wskazany jest nadzór.
Pacjent z prawidłowymi funkcjami połykania, niewymagający zagęszczacza, jest na poziomie konsystencji 
0 – PŁYN NIEZAGĘSZCZONY. Jeśli próbuje połykać kilka razy i zdarza mu się wyciekanie płynów z jamy ustnej jeszcze przed połknięciem, w literaturze zwane leaking, wtedy logopeda zagęszcza wodę do konsystencji nektaru, czyli poziom 1 (ok. 2 łyżeczek zagęszczacza).

 

 


Badania osób z dysfagią

Pacjent z dysfagią jest poddawany przez wykwalifikowany personel medyczny ocenie prób ustnych, gdzie zaznacza się, kiedy prowadzono badania i jaką ustalono konsystencję pokarmów. Czasem dochodzi do sytuacji, gdzie pacjent na diecie z poziomu 5 – MIELONA I WILGOTNA, dostaje nieodpowiednie jedzenie. Byłam świadkiem, kiedy logopeda został wezwany do złożenia wyjaśnień przed oddziałowym, dlaczego zaznacza tylko konsystencję i nie podaje możliwych pokarmów oraz ich tekstury. Logopeda przez kilka minut tłumaczył, że takimi sprawami zajmują się dietetycy, którzy mając określony poziom konsystencji diety powinni ustalić możliwe do spożycia produkty i odpowiednio je przygotować. Nie jest rolą logopedy określanie składu posiłków pacjentów. 
Zdarza się, że zanim pacjent zostanie zbadany przez logopedę, nie otrzymuje nic doustnie, gdyż wykazuje aspirację podczas próby ustnej, przeprowadzanej przez personel medyczny. Taka sytuacja zachodzi szczególnie podczas weekendów. W sytuacji, gdy pacjent był na diecie „nic doustnie” przez kilka dni, a obecnie nie ma większych trudności z połykaniem, to i tak pokarmy stałe wprowadza się stopniowo. Często zaczyna się od zupy podawanej pod nadzorem personelu; pielęgniarka jest obok, by monitorować pacjenta i upewnić się, że bierze on małe, ostrożne łyki. Następnego dnia znów przychodzi logopeda i sprawdza pozostałe konsystencje i reakcje pacjenta. Sonda nosowo-gardłowa to na Malcie ostateczność. Pacjenci często są poddawani ocenie połykania, by wyeliminować zakładanie sond, kiedy funkcja połykania jest osłabiona, ale wciąż umożliwia normalne przyjmowanie pokarmów. Pozwala to zachować komfort pacjenta przez utrzymanie smaku, koloru i przyjemnego dla oka kształtu jedzenia.

Schemat pracy logopedy:

  1. Wejście na oddział.
  2. Sprawdzenie kart medycznych w celu informacji o ewentualnych zmianach leków, zachowań pacjenta i ogólnego stanu medycznego; w karcie pacjenta często można znaleźć informacje o jakości głosu wyrażone za pomocą skali GRBAS: G – grade of hoarsness, skala chrypki, R – roughnes, szorstkość głosu, B – breatheness, głos chuchający, A – asthenia, głos słaby, S – strained, głos napięty.
  3. Sprawdzenie poprzednich ewaluacji (jeśli takie były).
  4. Przeprowadzenie badania.
  5. Zarejestrowanie procedury w systemie komputerowym.
  6. Wypisanie ręczne karty badania (niezbędne 2 egz.); jeden egz. jest przeznaczony dla logopedy, który co miesiąc jest rozliczany przez departament logopedii z liczby przebadanych pacjentów oraz odbytych czy nieodbytych wizyt); drugi stanowi część karty medycznej pacjenta.
  7. Powiadomienie ustne głównej pielęgniarki o ustalonej konsystencji pokarmów każdego zbadanego pacjenta.



Zdarzają się badania w porze posiłków. Wtedy logopedzi obserwują pacjenta i przeprowadzają badania na dostępnym pokarmie. Często proszą pacjenta po połknięciu o fonację [a], by sprawdzić jakość głosu po połknięciu. Niektórzy przy okazji określają też maksymalny czas fonacji, MPT (ang. maximum phonation time), norma dla osób powyżej 16 r.ż.: u kobiety 15–25 s., u mężczyzny 25–35 s.
Jeśli pacjent nie ma problemów z połykaniem wody, logopeda przechodzi też do pokarmów stałych. Personel przygotowuje kanapkę; czasem robi to logopeda (zależy to od oddziału). Kanapka to porcja chleba tostowego z serem. Logopeda obserwuje, w jaki sposób pacjent odgryza pokarm, jak żuje, jak przełyka i czy nie przepełnia jamy ustnej. Często podczas badania połykania nie podaje się wyłącznie kilku kęsów (łyżeczek) pokarmu, gdyż nie odwzorowuje to całego procesu jedzenia posiłków. Pacjenci mają zjeść całą kanapkę, cały kubeczek puddingu, jogurtu czy budyniu. Należy obserwować, czy pacjent jest w stanie zjeść tyle, ile należy, i czy się przy tym nie męczy, a jeśli tak, to w jakim stopniu i jak szybko. Zdarza się, że pierwsze kęsy pokarmu pacjent połyka bez problemu, a dopiero po chwili męczy się, zwalnia i wtedy pojawiają się zaburzenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy