Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z... , Otwarty dostęp

24 stycznia 2020

NR 35 (Styczeń 2020)

Diagnoza sprawności i płynności językowej a zaburzenia komunikacji

78

Wybór konkretnej metody oceny biegłości językowej lub jej formatu jest bezpośrednio związany z jej rozumieniem oraz z tym, co oznacza umiejętność porozumiewania się w języku obcym (Fulcher, Davidson 2007).

Ocena biegłości językowej


Nasze spojrzenie na kompetencje językowe i sposoby ich rozwoju w języku obcym odgrywa zasadniczą rolę w doborze formatu testów, które stosuje się jako najlepsze metody oceny wyników osób uczących się. Podejście do testowania językowego znacznie się zmieniło i przesunęło w kierunku postrzegania biegłości językowej jako wielowarstwowego konstruktu, który obejmuje szeroki zakres zintegrowanych umiejętności i kompetencji (np. kompetencje socjolingwistyczne lub dyskursywne). W praktyce dla osób rozwiązujących testy, nauczycieli i innych specjalistów oznacza to, że takie pojęcia, jak ocena zintegrowana lub ocena oparta na wynikach zyskały większą popularność (Brown 2004). Wraz ze zwiększającą się dostępnością technologii testy adaptacyjne – rozwiązywane przy komputerze, a tym samym łatwiejsze w przeprowadzaniu ich na dużej liczbie uczących się w różnych warunkach – nabrały w ostatnich dziesięcioleciach dużego znaczenia. Biorący udział w teście otrzymują pytania odpowiednie do swojego poziomu, tj. komputer przechowuje odpowiedzi uczącego się i wykorzystuje te informacje „w celu określenia, które pytanie zostanie zadane w następnej kolejności” (Brown 2004: 14), przy czym wybiera pytania o odpowiednio większym lub mniejszym stopniu trudności.
 

Rodzaje testów


Jeśli chodzi o dostępne rodzaje testów, większość współczesnych miar kompetencji językowych można przyporządkować do jednej z czterech kategorii (Hughes 2003).

  • Testy biegłości – testy opracowywane w celu pomiaru ogólnych kompetencji językowych uczących się, określonych przez „specyfikację tego, co kandydaci muszą być w stanie zrobić w języku, aby mogli być uznani za biegłych” (Hughes 2003: 11). A zatem testy biegłości oceniają zdolność kandydata do komunikatywnego używania języka w warunkach rzeczywistych.
  • Testy osiągnięć – w przeciwieństwie do testów biegłości, testy osiągnięć mierzą język nauczony w wyniku nauczania (McNamara 2000). Są one zatem ściśle związane z procesem nauczania w ramach konkretnego programu lub kursu językowego. Głównym celem testów osiągnięć jest zmierzenie poziomu sukcesu uczących się, jeśli chodzi o osiąganie konkretnych celów nauczania.
  • Testy diagnostyczne – ten rodzaj testów jest wykorzystywany do identyfikacji mocnych i słabych stron uczących się. A zatem testy diagnostyczne pomagają „ustalić, czego jeszcze trzeba się nauczyć” (Hughes 2003: 15). Takie testy pomagają w diagnozowaniu, na jakich kompetencjach lub aspektach językowych należy się skupić w ramach nauki języka. Istnieje duża potrzeba dalszych badań nad najskuteczniejszymi formami diagnozowania kompetencji językowych uczących się (zob. także poniższe omówienie DIALANG jako przykładu internetowego narzędzia diagnostycznego).
  • Testy kwalifikacyjne – mają na celu przyporządkowanie uczących się do kursu językowego lub programu odpowiadającego ich poziomowi zaawansowania. Innymi słowy, wyniki poszczególnych uczących się w teście kwalifikacyjnym określają, który poziom lub część programu nauczania będzie stanowić właściwe wyzwanie dla ich dalszej nauki i rozwoju. Brown (2004) zauważa również, że testy diagnostyczne i kwalifikacyjne mogą niekiedy być nie do odróżnienia od siebie z uwagi na podobne cele, przy czym każdy test kwalifikacyjny, który jest w stanie zaoferować więcej niż tylko wyznaczenie odpowiedniego poziomu kursu, staje się również narzędziem diagnostycznym.

Testy predyspozycji są kolejnym rodzajem testów omawianych czasem w kontekście oceny poziomu biegłości osób uczących się języka obcego. Są to jednak bardziej ogólne miary, badające potencjał poznawczy lub psycholingwistyczny uczącego się w zakresie nauki języków, a nie samą znajomość języka. Zazwyczaj jest to seria testów, z których każdy koncentruje się na innym aspekcie, np. na pamięci, zdolności kodowania fonicznego lub wrażliwości gramatycznej. Jednym z najbardziej znanych przykładów testu kompetencji językowych jest Modern Language Aptitude Test (MLAT).

Rośnie również liczba badań empirycznych nad wykorzystaniem alternatywnych i zorientowanych na uczenie się metod oceny. Metody te obejmują różne formy ciągłej oceny formatywnej, zadania wymagające podania swobodnej odpowiedzi lub miary wydajności interakcyjnej, a poprzez swoje oczywiste powiązanie z procesem nauczania są zawsze „zintegrowane z celami programu nauczania” (McNamara 2000: 7). 
Ze względu na włączenie oceniania do nauczania języków obcych i skupienie się na roli oceny w stymulowaniu praktyk nauczania ocena zorientowana na uczenie się jest postrzegana jako dynamiczny związek między nauczaniem, uczeniem się i oceną (Jones, Saville 2016). Daje ona zarówno osobom uczącym się, jak i nauczycielom więcej możliwości samooceny, interakcji i bardziej zindywidualizowanych form przekazywania informacji zwrotnej (Brown 2004).


DIALANG jako narzędzie diagnostyczne


DIALANG to internetowy system diagnostycznych testów językowych (Alderson 2005: 31), służący do pomiaru znajomości i biegłości w języku obcym, dostępny w czternastu językach europejskich. Test bezpośrednio odnosi się do sześciu poziomów biegłości Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ – ang. CEFR), tj. podstawowego schematu oraz modelu nauki i kształcenia języków obcych, opublikowanego przez Radę Europy. Jest to zestaw testów diagnostycznych rozwiązywanych w internecie. DIALANG bada czytanie, słuchanie, pisanie, gramatykę i słownictwo, ponieważ jest to pięć niezbędnych do komunikacji aspektów użycia języka. Ponadto pozwala uczącym się na samoocenę ich kompetencji językowych w zakresie czytania, słuchania i pisania, dając obszerne informacje zwrotne na temat ich wyników, takie jak wykazanie różnic pomiędzy poziomem biegłości, do którego zostali przypisani, a poziomami powyżej i poniżej, lub wskazując obszary wymagające poprawy. Nie ulega wątpliwości, że taka szczegółowa informacja zwrotna na temat wyników osób uczących się, bezpośrednio odnosząca się do kryteriów zawartych w ESOKJ, pełni istotną funkcję pedagogiczną. Wskazuje bowiem uczącym się, w jaki sposób mogą przejść na następny poziom biegłości. Ponadto zachęca ich do autorefleksji nad nauką języka. Taki wgląd w mocne i słabe strony uczących się stanowi również dużą wartość dla nauczycieli i autorów materiałów pedagogicznych, pomagając im w dostarczaniu dostosowanych do potrzeb i zindywidualizowanych form nauczania.
 

Cechy skutecznego testu językowego


Pomimo różnorodności używanych testów językowych istnieją pewne ogólne zasady, których zastosowanie ma kluczowe znaczenie dla uczynienia z testu skutecznej miary umiejętności językowych uczących się. Według Browna (2004), istnieje pięć kryteriów pomocnych w opracowywaniu testów i określających ich skuteczność jako narzędzi pomiarowych:

  • Praktyczność – test powinien być łatwy do przeprowadzenia w odpowiednio ograniczonych ramach czasowych i nie może być „nadmiernie kosztowny”. Na przykład przeprowadzenie testu w formie wywiadu, który wymaga interakcji jeden do jednego między uczącym się a egzaminatorem, może okazać się z wielu powodów niepraktyczne w przypadku grup liczących kilkaset osób.
  • Rzetelność – jeśli test jest rzetelny, to jest niezawodny. Przeprowadzany dwukrotnie dla tego samego uczącego się (lub grupy uczących się), powinien dawać spójne wyniki. Rzetelność jest jednym z kluczowych pojęć w obszarze testów językowych, ponieważ istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na uzyskiwanie niespójnych wyników przez rozwiązujących test. Niespójność może np. wynikać z tego, że test jest za długi, co powoduje, że kolejne jego części są coraz trudniejsze do rozwiązania ze względu na zmęczenie testowanych. Niespójność może być również spowodowana warunkami, w jakich dany test jest przeprowadzany, długością testu lub zachowaniem nauczycieli lub oceniających (stronniczość przy ocenie zdolności uczących się z powodu niejasnych kryteriów oceny lub ich osobistego uprzedzenia wobec konkretnej osoby rozwiązującej test).
  • Trafność – test można uznać za trafny, jeśli „dokładnie mierzy to, co ma być zmierzone” (Hughes 2003: 26). Kryterium to wskazuje na znaczenie przewidywalnej zależności między wynikami testu a faktyczną zdolnością językową lub zachowaniem uczącego się w świecie rzeczywistym (Sbordone 1996). Innymi słowy, trafność testu odnosi się do jakości testu i możliwości uogólnienia jego wyników, to znaczy wniosków formułowanych w odniesieniu do uczących się na podstawie ich wyników w danym teście. Podobnie jak w przypadku rzetelności, trafność jest kluczowym kryterium branym pod uwagę przy opracowywaniu skutecznych testów językowych.
  • Autentyczność – czyli „adekwatność danego zadania w teście językowym w stosunku do cech docelowego kontekstu użycia języka” (Bachman, Palmer 1996: 23). Definicja ta sugeruje, że autentyczny test językowy wykorzystuje język, który jest możliwie najbardziej naturalny, przedstawia tematy, które są istotne dla wykonujących test i zawiera zadania, które odzwierciedlają rzeczywiste użycie języka.
  • Efekt zwrotny – ang. washback, czyli „wpływ testowania na nauczanie i uczenie się” (Hughes 2003). Innymi słowy, efekt zwrotny odnosi się do wpływu testów językowych na nauczanie języka oraz zachowania uczących się. W tym kontekście warto nawiązać do koncepcji oceniania wspomagającego proces uczenia się (ang. Learning-oriented assesment), szczególną uwagę zwracając na to, w jaki sposób nauczyciele i autorzy testów językowych powinni ze sobą współpracować, aby stworzyć środowisko sprzyjające uczeniu się podczas zajęć językowych, w którym formalna ocena stanowi element uzupełniający proces nauczania.

 

Omawiając te kryteria, Brown (2004: 22) dochodzi do wniosku, że trafność jest prawdopodobnie najważniejszym kryterium, jakie p...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy