Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z... , Otwarty dostęp

24 stycznia 2020

NR 35 (Styczeń 2020)

Diagnoza sprawności i płynności językowej a zaburzenia komunikacji

296

Wybór konkretnej metody oceny biegłości językowej lub jej formatu jest bezpośrednio związany z jej rozumieniem oraz z tym, co oznacza umiejętność porozumiewania się w języku obcym (Fulcher, Davidson 2007).

Ocena biegłości językowej


Nasze spojrzenie na kompetencje językowe i sposoby ich rozwoju w języku obcym odgrywa zasadniczą rolę w doborze formatu testów, które stosuje się jako najlepsze metody oceny wyników osób uczących się. Podejście do testowania językowego znacznie się zmieniło i przesunęło w kierunku postrzegania biegłości językowej jako wielowarstwowego konstruktu, który obejmuje szeroki zakres zintegrowanych umiejętności i kompetencji (np. kompetencje socjolingwistyczne lub dyskursywne). W praktyce dla osób rozwiązujących testy, nauczycieli i innych specjalistów oznacza to, że takie pojęcia, jak ocena zintegrowana lub ocena oparta na wynikach zyskały większą popularność (Brown 2004). Wraz ze zwiększającą się dostępnością technologii testy adaptacyjne – rozwiązywane przy komputerze, a tym samym łatwiejsze w przeprowadzaniu ich na dużej liczbie uczących się w różnych warunkach – nabrały w ostatnich dziesięcioleciach dużego znaczenia. Biorący udział w teście otrzymują pytania odpowiednie do swojego poziomu, tj. komputer przechowuje odpowiedzi uczącego się i wykorzystuje te informacje „w celu określenia, które pytanie zostanie zadane w następnej kolejności” (Brown 2004: 14), przy czym wybiera pytania o odpowiednio większym lub mniejszym stopniu trudności.
 

POLECAMY

Rodzaje testów


Jeśli chodzi o dostępne rodzaje testów, większość współczesnych miar kompetencji językowych można przyporządkować do jednej z czterech kategorii (Hughes 2003).

  • Testy biegłości – testy opracowywane w celu pomiaru ogólnych kompetencji językowych uczących się, określonych przez „specyfikację tego, co kandydaci muszą być w stanie zrobić w języku, aby mogli być uznani za biegłych” (Hughes 2003: 11). A zatem testy biegłości oceniają zdolność kandydata do komunikatywnego używania języka w warunkach rzeczywistych.
  • Testy osiągnięć – w przeciwieństwie do testów biegłości, testy osiągnięć mierzą język nauczony w wyniku nauczania (McNamara 2000). Są one zatem ściśle związane z procesem nauczania w ramach konkretnego programu lub kursu językowego. Głównym celem testów osiągnięć jest zmierzenie poziomu sukcesu uczących się, jeśli chodzi o osiąganie konkretnych celów nauczania.
  • Testy diagnostyczne – ten rodzaj testów jest wykorzystywany do identyfikacji mocnych i słabych stron uczących się. A zatem testy diagnostyczne pomagają „ustalić, czego jeszcze trzeba się nauczyć” (Hughes 2003: 15). Takie testy pomagają w diagnozowaniu, na jakich kompetencjach lub aspektach językowych należy się skupić w ramach nauki języka. Istnieje duża potrzeba dalszych badań nad najskuteczniejszymi formami diagnozowania kompetencji językowych uczących się (zob. także poniższe omówienie DIALANG jako przykładu internetowego narzędzia diagnostycznego).
  • Testy kwalifikacyjne – mają na celu przyporządkowanie uczących się do kursu językowego lub programu odpowiadającego ich poziomowi zaawansowania. Innymi słowy, wyniki poszczególnych uczących się w teście kwalifikacyjnym określają, który poziom lub część programu nauczania będzie stanowić właściwe wyzwanie dla ich dalszej nauki i rozwoju. Brown (2004) zauważa również, że testy diagnostyczne i kwalifikacyjne mogą niekiedy być nie do odróżnienia od siebie z uwagi na podobne cele, przy czym każdy test kwalifikacyjny, który jest w stanie zaoferować więcej niż tylko wyznaczenie odpowiedniego poziomu kursu, staje się również narzędziem diagnostycznym.

Testy predyspozycji są kolejnym rodzajem testów omawianych czasem w kontekście oceny poziomu biegłości osób uczących się języka obcego. Są to jednak bardziej ogólne miary, badające potencjał poznawczy lub psycholingwistyczny uczącego się w zakresie nauki języków, a nie samą znajomość języka. Zazwyczaj jest to seria testów, z których każdy koncentruje się na innym aspekcie, np. na pamięci, zdolności kodowania fonicznego lub wrażliwości gramatycznej. Jednym z najbardziej znanych przykładów testu kompetencji językowych jest Modern Language Aptitude Test (MLAT).

Rośnie również liczba badań empirycznych nad wykorzystaniem alternatywnych i zorientowanych na uczenie się metod oceny. Metody te obejmują różne formy ciągłej oceny formatywnej, zadania wymagające podania swobodnej odpowiedzi lub miary wydajności interakcyjnej, a poprzez swoje oczywiste powiązanie z procesem nauczania są zawsze „zintegrowane z celami programu nauczania” (McNamara 2000: 7). 
Ze względu na włączenie oceniania do nauczania języków obcych i skupienie się na roli oceny w stymulowaniu praktyk nauczania ocena zorientowana na uczenie się jest postrzegana jako dynamiczny związek między nauczaniem, uczeniem się i oceną (Jones, Saville 2016). Daje ona zarówno osobom uczącym się, jak i nauczycielom więcej możliwości samooceny, interakcji i bardziej zindywidualizowanych form przekazywania informacji zwrotnej (Brown 2004).


DIALANG jako narzędzie diagnostyczne


DIALANG to internetowy system diagnostycznych testów językowych (Alderson 2005: 31), służący do pomiaru znajomości i biegłości w języku obcym, dostępny w czternastu językach europejskich. Test bezpośrednio odnosi się do sześciu poziomów biegłości Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego (ESOKJ – ang. CEFR), tj. podstawowego schematu oraz modelu nauki i kształcenia języków obcych, opublikowanego przez Radę Europy. Jest to zestaw testów diagnostycznych rozwiązywanych w internecie. DIALANG bada czytanie, słuchanie, pisanie, gramatykę i słownictwo, ponieważ jest to pięć niezbędnych do komunikacji aspektów użycia języka. Ponadto pozwala uczącym się na samoocenę ich kompetencji językowych w zakresie czytania, słuchania i pisania, dając obszerne informacje zwrotne na temat ich wyników, takie jak wykazanie różnic pomiędzy poziomem biegłości, do którego zostali przypisani, a poziomami powyżej i poniżej, lub wskazując obszary wymagające poprawy. Nie ulega wątpliwości, że taka szczegółowa informacja zwrotna na temat wyników osób uczących się, bezpośrednio odnosząca się do kryteriów zawartych w ESOKJ, pełni istotną funkcję pedagogiczną. Wskazuje bowiem uczącym się, w jaki sposób mogą przejść na następny poziom biegłości. Ponadto zachęca ich do autorefleksji nad nauką języka. Taki wgląd w mocne i słabe strony uczących się stanowi również dużą wartość dla nauczycieli i autorów materiałów pedagogicznych, pomagając im w dostarczaniu dostosowanych do potrzeb i zindywidualizowanych form nauczania.
 

Cechy skutecznego testu językowego


Pomimo różnorodności używanych testów językowych istnieją pewne ogólne zasady, których zastosowanie ma kluczowe znaczenie dla uczynienia z testu skutecznej miary umiejętności językowych uczących się. Według Browna (2004), istnieje pięć kryteriów pomocnych w opracowywaniu testów i określających ich skuteczność jako narzędzi pomiarowych:

  • Praktyczność – test powinien być łatwy do przeprowadzenia w odpowiednio ograniczonych ramach czasowych i nie może być „nadmiernie kosztowny”. Na przykład przeprowadzenie testu w formie wywiadu, który wymaga interakcji jeden do jednego między uczącym się a egzaminatorem, może okazać się z wielu powodów niepraktyczne w przypadku grup liczących kilkaset osób.
  • Rzetelność – jeśli test jest rzetelny, to jest niezawodny. Przeprowadzany dwukrotnie dla tego samego uczącego się (lub grupy uczących się), powinien dawać spójne wyniki. Rzetelność jest jednym z kluczowych pojęć w obszarze testów językowych, ponieważ istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na uzyskiwanie niespójnych wyników przez rozwiązujących test. Niespójność może np. wynikać z tego, że test jest za długi, co powoduje, że kolejne jego części są coraz trudniejsze do rozwiązania ze względu na zmęczenie testowanych. Niespójność może być również spowodowana warunkami, w jakich dany test jest przeprowadzany, długością testu lub zachowaniem nauczycieli lub oceniających (stronniczość przy ocenie zdolności uczących się z powodu niejasnych kryteriów oceny lub ich osobistego uprzedzenia wobec konkretnej osoby rozwiązującej test).
  • Trafność – test można uznać za trafny, jeśli „dokładnie mierzy to, co ma być zmierzone” (Hughes 2003: 26). Kryterium to wskazuje na znaczenie przewidywalnej zależności między wynikami testu a faktyczną zdolnością językową lub zachowaniem uczącego się w świecie rzeczywistym (Sbordone 1996). Innymi słowy, trafność testu odnosi się do jakości testu i możliwości uogólnienia jego wyników, to znaczy wniosków formułowanych w odniesieniu do uczących się na podstawie ich wyników w danym teście. Podobnie jak w przypadku rzetelności, trafność jest kluczowym kryterium branym pod uwagę przy opracowywaniu skutecznych testów językowych.
  • Autentyczność – czyli „adekwatność danego zadania w teście językowym w stosunku do cech docelowego kontekstu użycia języka” (Bachman, Palmer 1996: 23). Definicja ta sugeruje, że autentyczny test językowy wykorzystuje język, który jest możliwie najbardziej naturalny, przedstawia tematy, które są istotne dla wykonujących test i zawiera zadania, które odzwierciedlają rzeczywiste użycie języka.
  • Efekt zwrotny – ang. washback, czyli „wpływ testowania na nauczanie i uczenie się” (Hughes 2003). Innymi słowy, efekt zwrotny odnosi się do wpływu testów językowych na nauczanie języka oraz zachowania uczących się. W tym kontekście warto nawiązać do koncepcji oceniania wspomagającego proces uczenia się (ang. Learning-oriented assesment), szczególną uwagę zwracając na to, w jaki sposób nauczyciele i autorzy testów językowych powinni ze sobą współpracować, aby stworzyć środowisko sprzyjające uczeniu się podczas zajęć językowych, w którym formalna ocena stanowi element uzupełniający proces nauczania.

 

Omawiając te kryteria, Brown (2004: 22) dochodzi do wniosku, że trafność jest prawdopodobnie najważniejszym kryterium, jakie powinni brać pod uwagę twórcy testów językowych. Badacz podkreśla znaczenie zbierania dowodów w celu walidacji określonego testu (np. poprzez porównanie wyników testu z wynikami innych narzędzi, dotyczących tego samego konstruktu, lub poprzez sprawdzenie trafności fasadowej testu, tj. upewnienie się, że jest on postrzegany przez osoby rozwiązujące go jako uczciwe, znaczące i użyteczne narzędzie). Biorąc pod uwagę nasze zainteresowanie metodami diagnostyki językowej, w ostatniej części artykułu omówimy trafność testów językowych, odnosząc temat ten do pracy patologów mowy i innych specjalistów językowych pracujących w obszarze zaburzeń komunikacyjnych.


Ocena językowa a zaburzenia komunikacyjne


Ocena zdolności językowych i mowy jest jednym z najważniejszych zadań terapeutów mowy i innych specjalistów językowych (Macoir, Sylvestre, Turgeon 2006: 439). Zaś nadrzędnym celem logopedów jest pomoc osobom z zaburzeniami komunikacyjnymi „w osiągnięciu maksymalnego sukcesu w sytuacjach nietestowych” (Marquardt, Gillam 1999: 252) oraz zwiększenie skuteczności komunikacji. Stosowanie testów przez terapeutów mowy nie różni się zbytnio od działań w obszarze edukacji językowej: wyb...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy