Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z... , Otwarty dostęp

18 listopada 2019

NR 34 (Listopad 2019)

Techniki relaksacyjne jako jedna z form wspomagania terapii logopedycznej

0 27

Relaksacja zawsze była wykorzystywana w rozmaitych formach terapii jako zabieg mający na celu wprowadzenie organizmu w stan odprężenia. Napięcie fizyczne i psychiczne, pochodzące z naszego ciała, musi zostać rozładowane.

Czemu służy relaksacja?

Techniki relaksacyjne wykorzystuje się nie tylko w psychoterapii, ale również w autopsychoterapii jako samodzielną metodę radzenia sobie ze stresem. Można je stosować w pracy z dorosłymi i z dziećmi. Używamy ich jako sposobu na szybki odpoczynek i regenerację psychiczną i fizyczną. Stanowią skuteczną formę niwelowania lęku. Z powodzeniem mogą być wykorzystywane w psychologii, logopedii i pedagogice.
Większość technik jest ze sobą powiązana i posiada wspólny mianownik: rozluźnienie mięśni, wyciszenie aktywności umysłowej, napięcia czy uspokojenie oddechu. Główną rolą relaksacji jest oszczędzanie energii i przeciwdziałanie stanom lękowym. W różnych opracowaniach można znaleźć podziały metod relaksacyjnych, a także ich wielorakie nazewnictwo: metody, techniki, treningi, systemy, ćwiczenia. Z uwagi na praktyczną formę artykułu nazewnictwo będzie używane zamiennie, a podziału dokonano z uwzględnieniem najpopularniejszych technik pracy z dziećmi i młodzieżą.
Wskazań do stosowania technik relaksacyjnych u dzieci i młodzieży jest wiele – od wszelkich przejawów napięcia psychicznego, stresu związanego z przedszkolem czy szkołą po ADHD, jąkanie czy mutyzm wybiórczy. Można je traktować jako element i uzupełnienie terapii właściwej lub jako osobną, wyizolowaną formę pomocy. Ponieważ każdy ma inną osobowość, charakter i temperament, warto, aby technika relaksacyjna była dostosowana indywidualnie do potrzeb danej osoby. Poniżej zaprezentowano wybrane metody relaksacyjne.

Technika relaksacji Jacobsona

Edmund Jacobson był naukowcem i lekarzem praktykiem. Jego technika relaksacji opiera się zarówno na badaniach laboratoryjnych, jak i na obserwacjach zachowań ludzkich. Według Jacobsona (Jacobson 1948, za: Siek 1999) najważniejsze jest nauczenie się odczuwania wrażeń płynących z napięcia własnych mięśni. Nadmierna aktywność nerwowa powoduje intensywne i długotrwałe przewodzenie różnych sygnałów do mięśni i powoduje stany napięcia mięśniowego. Stany napięcia objawiają się kompulsywnym myśleniem, poirytowaniem, płytkim snem, kłopotami z zasypianiem, szybkim oddechem, przyspieszoną pracą serca, drżeniem kończyn, bólami głowy, brzucha itd. Jacobson opracował technikę polegającą na wykonywaniu określonych ruchów rękami, nogami, tułowiem i twarzą po to, aby napinać i rozluźniać określone grupy mięśni. Wykonanie kilkuset prób pomaga rozluźniać mięśnie automatycznie, bez udziału świadomości. Technika zakłada relaksację stopniową. Najpierw uczymy się zmniejszać napięcie mięśnia czy jakiejś grupy, a potem przechodzimy do kolejnego.

Skrócona wersja treningu relaksacyjnego Jacobsona (do wykorzystania z dziećmi po 5. r.ż. w gabinecie terapeutycznym)

Rekwizyty: materac, poduszka, książka lub drewniany klocek.
Kładziemy dziecko na materacu, prosimy o zamknięcie oczu i wykonywanie następujących poleceń (dzieciom w wieku przedszkolnym pokazujemy i nazywamy poszczególne części ciała, wykonując z nimi pierwsze kilka treningów):

  1. Zegnij prawe ramię tak, aby naprężyć biceps. Poczuj, jak mięśnie się napinają. Odginaj ramię z powrotem. Rozluźnij napięty biceps. Widzisz różnicę między napiętym a rozluźnionym mięśniem? To samo z lewą ręką. Czas napięcia mięśnia: około kilka sekund.
  2. Naciśnij pięścią prawej ręki w dół (na materac, podłogę, książkę czy drewniany klocek), tak aby naprężyć mięśnie tylnej części ramienia (triceps).Wykonaj podobne ćwiczenia lewą ręką. Poczuj, jak zrelaksowane i rozluźnione są twoje ręce.
  3. Zegnij dłoń skierowaną grzbietem do góry, tak aby naprężyć zewnętrzną część przedramienia. To samo z drugą ręką.
  4. Zegnij stopę w kierunku twarzy, tak aby naprężyć mięśnie łydki. Najpierw prawej nogi, potem – lewej.
  5. Napręż mięśnie przedniej części ud. Najpierw nogi prawej, potem – lewej.
  6. Napręż mięśnie pośladka.
  7. Wciągnij powietrze w płuca. Napnij mocno mięśnie brzucha. Wypuść powietrze.
  8. Leżąc i dotykając głową poduszki, zegnij głowę w prawo, tak aby prawie dotykała prawego ramienia, i napręż w ten sposób mięśnie szyi. Zrób podobne ćwiczenie, zginając głowę w lewo i napręż mięśnie szyi z drugiej jej strony.
  9. Zmarszcz jak najsilniej czoło w poziome zmarszczki, a następnie zmarszcz jak najsilniej czoło w pionową zmarszczkę między brwiami. Zaciśnij mocno powieki.
  10. Popatrz teraz jak najsilniej w lewo i w prawo, napinając mięśnie gałek ocznych.
  11. Zaciśnij szczęki, tak żeby naprężyć mięśnie żwaczy. Otwórz szeroko buzię i napręż mięśnie policzków.
  12. Ułóż wargi, tak jakbyś chciał powiedzieć „och”; napnij mięsnie ust. Cofnij język i napinaj mięśnie języka.
  13. Licz głośno do dziesięciu. Licz cicho do dziesięciu.
  14. Licz jak najciszej do dziesięciu.

 

Wyciszanie aktywności umysłowej dla dzieci starszych i młodzieży

Wprowadź się w stan możliwie pełnego relaksu. Wyobraź sobie widok palców swojej ręki. A teraz palce dłoni leżącej poziomo. Zwróć uwagę na wrażenie napięcia w gałkach oczu, towarzyszące temu wyobrażeniu. Odpręż oczy. Wyobraź sobie teraz palce własnej ręki leżącej poziomo, oddalone od ciebie na ok. 30–45 cm. Odpręż mięśnie gałek oczu. Wyobrażaj sobie teraz palce własnych rąk leżące blisko w różnych położeniach: poziomo, pionowo, ukośnie. Następnie wyobrażaj sobie poruszające się wolniej lub szybciej samochodziki. Śledź napięcie w mięśniach oczu. Po wyobrażeniu sobie jednego lub dwu poruszających się samochodzików odprężaj mięśnie oczu i gałki oczne i znów rozpoczynaj wyobrażanie sobie poruszających się lub nieruchomych samochodów. W czasie relaksacji oczu staraj się, aby gałki oczne pozostawały zupełnie nieruchomo.


Metoda treningu relaksacyjnego Schultza

Trening autogenny polega na wyzwalaniu w organizmie stanu relaksacji i koncentracji. Metoda składa się z kilku etapów: przyjęcia właściwej pozycji, koncenrtowania się na reakcjach własnego organizmu, uczenia się umiejętności sterowania własnym organizmem i przekształcania własnej osobowości (Schulz 1960, za: Siek 1999).
 

Skrócona, zmodyfikowana wersja treningu autogennego (dla dzieci po 4. r.ż.)

Prosimy dziecko o zajęcie wygodnej pozycji leżącej lub półleżącej. Instrukcja:
Wyobraź sobie, że leżysz na mięciutkim piasku (mchu, trawie, dywaniku). Oddychasz spokojnie. Poczuj, jak twoja prawa ręka jest ciężka, bardzo ciężka. Jesteś spokojny i rozluźniony. Poczuj teraz, jak twoja lewa ręka jest ciężka, bardzo ciężka. A ty jesteś spokojny i rozluźniony. Następnie poczuj, jak twoja prawa nóżka zapada się lekko w piasek. Poczuj, jak prawa nóżka jest ciężka, bardzo ciężka. Poczuj, jak twoja lewa noga jest ciężka, bardzo ciężka. Powiedz do siebie: „jest mi przyjemnie, jestem spokojny i rozluźniony. Czuję, jak całe moje ciało zapada się lekko w piasek”. Poczuj teraz, jak twoja prawa ręka robi się przyjemnie ciepła. Ciepło z prawej rączki wędruje do lewej. Obie ręce ciepłe. Wyobraź sobie, jak to ciepło rozchodzi się po twoich nogach. Najpierw wędruje do prawej nogi. Prawa noga jest ciepła. Przechodzi do lewej nogi. Lewa noga jest ciepła. Jest ci ciepło, miło i miękko. Dotknij teraz swojego brzuszka, głaszcząc go – poczuj, jaki jest cieplutki. Wyobraź sobie, że ogrzewają go promienie słońca. Połóż teraz rękę na serduszku. Poczuj, jak ono spokojnie bije. Serce jest zupełnie spokojne, spokojne. Poczuj, jak spokojnie oddychasz. Połóż ręce na brzuszku i poczuj, jak się podnosi i opada. Twój oddech jest tak spokojny, jak falujące morze. Oddychasz lekko i spokojnie. Wyobraź sobie, jak całe twoje ciało jest ciężkie i zapada się w ciepłym piasku. Jesteś spokojny i wyciszony.


Relaksacja według Wintreberta

Henry Wintrebert był neuropsychiatrą dziecięcym. Opracował technikę relaksacji dla dzieci szkolnych. Metoda polega na wykonywaniu ruchów biernych przez terapeutę na dziecku (Wintrebert 1958, za: Kaja 2001). Wintrebert wyróżnił kilka rodzajów ruchów: obroty, krążenia, huśtanie, bierne opuszczanie.
 

Zmodyfikowany i skrócony trening relaksacyjny z wykorzystaniem ruchów biernych i elementów masażu

Relaksacja d

...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy