Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru , Otwarty dostęp

26 listopada 2020

NR 40 (Listopad 2020)

Praca online z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi w czasie pandemii

81

Lockdown z marca 2020 r. zmusił terapeutów do przemyślenia na nowo dotychczasowych sposobów pracy z osobami z MW. Skutecznym rozwiązaniem okazały się wideokonferencje, które przyniosły też nieoczekiwane korzyści.

Wpływ pandemii COVID-19 na społeczność osób z mutyzmem wybiórczym

Publiczna służba zdrowia w Anglii zapewnia długoterminową opiekę dla osób z mutyzmem wybiórczym m.in. poprzez ścisłą współpracę z placówkami edukacyjnymi, regularne, grupowe spotkania rodzin oraz bezpłatne szkolenia w zakresie mutyzmu wybiórczego i sposobów radzenia sobie z nim. Poradnie dla dorosłych kierują swoich klientów na tego typu szkolenia w zależności od potrzeb. Zapewniają grupę wsparcia dla dorosłych o nazwie SMTalkingCircles. Lockdown z marca 2020 r. zmusił nas wszystkich do przemyślenia na nowo przyjętych przez nas sposobów pracy. Musieliśmy uwzględnić takie okoliczności jak: zamknięcie szkół, dystans społeczny i zawieszenie spotkań stacjonarnych.

POLECAMY

Dla osób z mutyzmem wybiórczym, których postępy są uzależnione od ciągłej ekspozycji na kontakty społeczne, ograniczenia związane z Covid-19 miały dodatkowe konsekwencje. Rodzice obawiali się, że ich dzieci doświadczą regresu w trakcie długotrwałego okresu nauki w domu, bez regularnego kontaktu ze wspierającymi ich specjalistami. Twierdzili, że ich dzieci mają mniej lęków, ponieważ domową izolację spędzają z najbliższą rodziną, z którą łatwo nawiązują kontakty. Z drugiej strony dzieci nie były w stanie utrwalić ani kontynuować postępów, jakie poczyniły w szkole w czasie przed zamknięciem.

Przerwanie spotkań grupowych położyło kres często jedynej aktywności społecznej, jakiej niektórzy dorośli doświadczali poza swoim najbliższym kręgiem rodzinnym, i jedynego forum, na którym czuli się naprawdę rozumiani i akceptowani. Jak podkreślała jedna z uczestniczek, „Jest to wspaniała okazja do przebywania w środowisku, w którym nie ma absolutnie żadnej presji, ponieważ wszyscy «rozumieją, o co chodzi», a ty nie jesteś oceniana.

Uczestniczysz w takim zakresie, w jakim czujesz się z tym komfortowo. SMTalkingCircles to jedyne miejsce, gdzie mogę nie czuć stresu związanego z tym, co powiedziałam bądź czego nie powiedziałam”. Kontakty z innymi są kluczowe dla osiągnięcia i utrzymania dobrostanu psychicznego. Dlatego tak ważne było, aby znaleźć sposób na kontynuowanie spotkań podczas lockdownu.

Wideokonferencje okazały się skutecznym rozwiązaniem dla wszystkich grup wiekowych. Ponadto przyniosły nieoczekiwane korzyści.

Pomoc dla dzieci i młodzieży w domu

Udaną komunikację za pomocą wideokonferencji dzieli tylko jeden krok od rozmowy w bezpośrednim kontakcie fizycznym. Dzięki wideokonferencjom rodzice mieli zatem pewność, że ich dzieci utrwalą poczynione wcześniej postępy. Lockdown był idealnym momentem na wprowadzenie po raz pierwszy do kręgu rozmówców dalszej rodziny czy znajomych, przy użyciu aplikacji takich jak Facetime czy Zoom. W tej samej mierze dotyczyło to pedagogów, z których wielu pracowało z uczniami indywidualnie. Dzieci z mutyzmem wybiórczym zazwyczaj nie uczestniczą w rozmowach wideo. Dlatego rodzinom i szkołom doradzaliśmy, jak używać metody małych kroków (zob. schemat 1). Nie minęło dużo czasu, a otrzymaliśmy pozytywną informację zwrotną: „Alice przywitała się dziś po raz pierwszy ze swoją babcią!”; „Moja córka chowała się albo uciekała, kiedy nauczycielka zadawała pytanie, a teraz na nie odpowiada!”.

Ponadto sugerowaliśmy szkołom, aby nie udzielały zgody na rezygnację dzieci z lekcji w formie wideokonferencji, a raczej koncentrowały się na ułatwianiu im uczestnictwa w zajęciach. Kiedy dzieci z mutyzmem wybiórczym wiedzą, czego się spodziewać, i mają pewność, że będą mówić tylko wtedy, gdy są na to gotowe, zazwyczaj chętnie się angażują – po prostu nie chcą odstawać od grupy. Wiele dzieci potrzebowało tylko pozwolenia na wyciszanie mikrofonu podczas lekcji tak, aby – gdy będą udzielały odpowiedzi na pytania – nie były słyszane. Mogły także oglądać lekcję z rodzicem, siedząc w taki sposób, aby nie być widziane przez resztę klasy. Mogły również pisać albo pokazywać swoje odpowiedzi, przekazywać je rodzicom lub mówić samemu – wszystko zależało od nich. Po pewnym czasie dzieci zaczęły pokazywać się w kadrze i werbalnie uczestniczyć w lekcji.

Praca w grupie z nastolatkami i dorosłymi

SMTalkingCircles powstała w 2016 r. z myślą o osobach dorosłych, które doświadczają mutyzmu wybiórczego bądź lęku z nim związanego. W spotkaniach tych przez dłuższy czas biorą udział osoby, które nie miały rozpoznania mutyzmu wybiórczego oraz nie otrzymywały jako dzieci wsparcia w tym zakresie. 

Jest to również doraźne wsparcie dla tych, którzy potrzebują nabyć doświadczenia w rozmowach w grupie. To, co wypracowaliśmy, może przynieść korzyści każdej młodej osobie, która stosunkowo dobrze radzi sobie z kontaktami indywidualnymi, ale w sytuacji interakcji grupowej nie jest chętna do odzywania się.

Najczęstsze pytanie, które słyszę, brzmi: „Jak prowadzić grupę dla ludzi, którzy nie mówią?”. Ludzie myślą, że takie spotkania charakteryzują się długimi momentami ciszy, podczas gdy w rzeczywistości dłuższe przerwy są konieczne tylko po to, aby wszyscy przestali się śmiać!

Odpowiadając na postawione powyżej pytanie, warto wyjaśnić, skąd wzięła się nazwa SMTalkingCircles. Talking Circle (z ang.: mówiący krąg) to tradycyjny sposób komunikowania się i rozwiązywania problemów przez rdzennych Amerykanów. System jasnych reguł zabierania głosu dawał szansę na wypowiedzenie się wszystkim osobom w kręgu, a ich wypowiedzi nie były przerywane. Proces ten zachęca do dialogu, szacunku, współtworzenia i dyskusji w grupie.

Schemat 1

Metoda małych kroków – jak uczestniczyć w wideokonferencji?

Nie przejmuj się, jeśli cały proces się przedłuża. Zawsze podążaj w wyznaczanym przez dziecko tempie. Aby osiągnąć najlepsze rezultaty, nie rób przerwy między sesjami dłuższej niż 2–3 dni. Najlepiej byłoby, gdyby sesje odbywały się codziennie.
1.    Organizujesz quiz lub zgadywankę, w którą zagrasz 
z X (znajomym, krewnym lub terapeutą) przez wideoczat, np. gra w wisielca, okręty, gra w „zgadnij, kto to?” lub adaptowane wersje Hedbanza czy Piktogramów. Zacznij od czynności, które wymagają użycia pojedynczych słów, a następnie przejdź do tworzenia zdań.
2.    Jeśli dziecko na początku nie chce pokazywać się w kadrze kamerki, pozwól mu po prostu oglądać grę. Z czasem podejdzie do ciebie, gdy się zorientuje, że nie ma presji na mówienie, a gra wydaje się interesująca. Często dziecko włącza się do gry, jeśli rodzic udaje, że ma problem, 
np. „Ojej, co to jest, to wygląda naprawdę dziwnie!”.
3.    Rozmawiaj z X jakby nigdy nic. X nie zadaje dziecku żadnych bezpośrednich pytań, ale rozmawia z nim, komentując, np. „Nie uwierzysz, jaki numer wywinął mój pies wczoraj…”, „Jesteś w tym dobry, prawda?”.
4.    Włączaj dziecko do gry, zadając pytania, na które jest w stanie odpowiedzieć, wskazując palcem, kiwając lub potrząsając głową, np. „Myślisz, że to dinozaur?”, „Czy mam wybrać to pole? A może to?” – i nie naciskaj, by dziecko rozmawiało z X. Reaguj na gesty dziecka tak, jakby mówiło, np. „Świetny pomysł, właśnie zatopiłeś jedną z łodzi podwodnych Sama!”.
5.    Zadawaj dziecku pytania typu „A czy B?”, na które można odpowiedzieć jednym słowem, np. „Jak myślisz, co tym razem narysował dziadek, smoka czy wielbłąda?”. Odczekaj pięć sekund (uśmiechaj się, nie możesz wyglądać na zaniepokojonego!) i kontynuuj, jeśli nie ma reakcji ze strony dziecka, np. „Dobra, to wybieram wielbłąda”. Dziecku często łatwiej jest poprawić ciebie niż odpowiedzieć samemu, więc myl się!
6.    Kiedy dziecko bez problemów rozmawia z tobą, X może zadać mu pytanie bezpośrednie, ale nadal chodzi nam o to, by X koncentrował się na graniu i rozmowie z rodzicem, a nie próbował skłonić dziecko do mówienia. Na tym etapie dążymy do tego, aby dziecko czuło się komfortowo, rozmawiając z rodzicem w obecności X.
7.    Jeśli X zadaje dziecku bezpośrednie pytanie, zawsze odczekaj pięć sekund, aby dać mu czas na odpowiedź. Jeśli dziecko nie odpowiada, powtórz pytanie dziecku lub je uprość (zamień je na pytanie „tak – nie” lub 
„A czy B?”). Nie wywieraj presji na dziecko, by odpowiadało, patrząc na X; dziecko może odpowiedzieć rodzicowi. Przykładowo – Dziadek: „Podpowiedz mi, kim jest Bill?”. Mama (po 5 sekundach): „Kim jest Bill, czy to roślina, czy zwierzę?”.
8.    Gdy dziecko wyrazi chęć udziału w grze, pozwól mu na to. Bądź z nim przez kilka kolejnych rund gry, aż się upewnisz, że czuje się komfortowo w bezpośredniej rozmowie z X.
9.    Gdy dziecko radzi sobie, grając z X, możesz wyjść na krótką chwilę z pokoju, np. żeby zrobić herbatę, ale obiecaj, że zaraz wrócisz. W tym miejscu ujawnia się znaczenie wykorzystania gier, ponieważ dają dziecku przewidywalne ramy, w których może rozmawiać. 
Jest to znacznie mniej stresujące niż swobodna rozmowa. Po pewnym czasie dziecko przestanie potrzebować jakiegokolwiek wsparcia ze strony rodziców!
10.    Następnie przejdź do gier typu kalambury czy tabu – 
granie w nie wygląda jak zwykła rozmowa i sprzyja nawiązywaniu kontaktu.

Dla nastolatków, którzy nie chcą wsparcia rodziców:

1.    Wyłącz kamerę i odpowiadaj na pytania zadawane głosem przez X za pomocą funkcji czatu.
2.    X wysyła ci pytanie z wyprzedzeniem. Nagraj odpowiedź (np. na telefonie).
3.    Wyłącz kamerkę i odpowiedz na zadane głosem przez X pytanie, odtwarzając twoje nagranie. Powtarzaj tę procedurę przy kolejnych pytaniach (wychodź z pokoju, aby nagrać swoje odpowiedzi). Jeśli chcesz, możesz pominąć kroki 2 i 3.
4.    Wyłącz kamerę. Na przemian odczytujcie z X uprzednio przygotowane pytania. Spróbuj wymyślić takie pytania, które zaskoczą X! Jeśli chcesz, na pytania X możesz odpowiadać pisemnie. Wkrótce będziesz mógł wyrazić na głos swoją odpowiedź.
5.    Włącz kamerę i powtórz krok nr 4. Jeśli chcesz, możesz usiąść z dala od kamery. Świetnie ci idzie!
6.    Teraz powtórz to samo, siedząc w zasięgu kamery. Nie musisz nawiązywać kontaktu wzrokowego, jeśli łatwiej jest ci odpowiedzieć, nie patrząc na zadającego pytanie, tylko w dół. Im więcej ćwiczysz, tym bardziej komfortowo będziesz się czuć – dobra robota!

Czynniki kluczowe dla sukcesu SMTalkingCircle

  • Jasne reguły zabierania głosu – niezbędne dla wszystkich osób mających trudności z zainicjowaniem i włączaniem się do rozmowy w grupie. Jasne reguły zabierania głosu sprawiają, że każdy ma szansę udziału w dyskusji, jednak ustalona kolejność wypowiadania się w każdej chwili może zostać zmieniona: spontaniczne komentarze lub pytania są zawsze mile widziane. Taki...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy