Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z... , Otwarty dostęp

9 lipca 2019

NR 32 (Lipiec 2019)

Płodowy Zespół Alkoholowy – zaburzenia rozwoju dziecka związane z mową

0 125

Diagnostyka FAS jest trudna, ponieważ obecnie brak jest obiektywnego badania biochemicznego mogącego potwierdzić lub wkluczyć diagnozę FAS. Proces diagnostyczny wymaga udziału wielospecjalistycznego zespołu, w skład którego powinni wchodzić lekarze różnych specjalności, a także psycholog, neurologopeda, terapeuta, czy asystent rodziny.

Diagnostyka FAS


W celu ułatwienia i ujednolicenia diagnostyki FAS powstało na świecie kilka systemów diagnostycznych, m.in. system kanadyjski, kryteria Narodowego Centrum Kontroli Chorób w USA, Amerykańskiego Instytutu Medycyny (IOM) oraz 4-cyfrowy Kwestionariusz Diagnostyczny (Kwestionariusz Waszyngtoński). Ten ostatni jest jednym narzędziem diagnostycznym, do którego opracowano polską wersję. Oceniamy w nim następujące cechy: opóźnienie wzrostu, cechy dymorficzne twarzy (krótkie szpary powiekowe, wygładzona rynienka nosowo-wargowa oraz cienka górna warga), uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego (oun) oraz prenatalna ekspozycja na alkohol. Natężenie ekspresji każdego z powyższych wymiarów oceniane jest w 4-stopniowej skali Likerta, w której 1 oznacza całkowity brak ocenianej cechy FAS, a 4 – jej pełne natężenie. W efekcie otrzymujemy czterocyfrowy kod diagnostyczny np. 1111 (oznaczający brak jakichkolwiek cech FAS), 4444 (pełnoobjawowy FAS – poważne upośledzenie wzrostu, wyraźna dysmorfia twarzy, poważne uszkodzeniem oun oraz udowodniona ekspozycja na alkohol). Kody pośrednie znajdują się pomiędzy kodami wyżej przedstawionymi. Kwestionariusz pozwala na postawienie rozpoznania FASD (FASD – fetal alcohol spectrum disorders) w 22 kategoriach i 156 kombinacjach. FASD opisuje stan dziecka związany z działaniem alkoholu w okresie prenatalnym (zarówno wady wrodzone jak i uszkodzenie mózgu) i obejmuje FAS i inne zaburzenia mające związek z FAS.


Skutki oddziaływania alkoholu na mózg płodu


Dzieci z FAS mają niską masę urodzeniową, niedobór masy ciała i wzrostu, opóźnienia rozwojowe. Do najbardziej charakterystycznych dla FAS cech dysmorfii twarzy zaliczamy: krótkie szpary powiekowe, wygładzoną rynienkę podnosową oraz wąska czerwień wargową, ponadto mogą wystąpić inne cechy dysmorfii, m.in. opadanie powiek, zmarszczki nakątne, hipoplazja środkowej części twarzy i szczęki. Dodatkowo występuje dysmorfia dłoni, skóry, klatki piersiowej. Wady narządów wewnętrznych związane z FASD dotyczą najczęściej serca, nerek, wargi i podniebienia (rozszczep). Charakterystyczne są także niedosłuch i zaburzenia okulistyczne.

W miarę narastania cech dysmorfii twarzy zwiększa się uszkodzenie i dysfunkcja ośrodkowego układu nerwowego, jednak możliwe jest uszkodzenie mózgu charakterystyczne dla FAS przy braku występowania cech zewnętrznych tego uszkodzenia.


Toksyczny wpływ alkoholu na mózg może objawić się uszkodzeniami:
•    hipokampa (odpowiedzialny głównie za pamięć, a jego uszkodzenie znacznie upośledza proces uczenia się),
•    zwojów podstawy (odpowiadają za procesy poznawcze i pamięć, a ich uszkodzenie wiąże się z upośledzeniem powyższych funkcji),
•    móżdżku (odpowiedzialny głównie, ale nie tylko, za funkcje motoryczne i równowagę),
•    ciała modzelowatego (odpowiedzialne za przekazywanie informacji pomiędzy prawą a lewą półkulą. Brak właściwej komunikacji między półkulami przejawia się m.in. niezgrabnością ruchową, trudnościami z wykonywaniem ruchów naprzemiennych, problemami w odróżnieniu prawej od lewej strony ciała),
•    płatów czołowych (odpowiedzialne za funkcje wykonawcze, kontrolę impulsów i sądy).

Ponadto prenatalna ekspozycja na alkohol może być przyczyną małogłowia (ale także wodogłowia), może również zaburzać migrację neuroblastów, prowadząc m.in. do nieprawidłowego rozmieszczenia istoty szarej mózgu, zwanej heterotopią.
 

Zaburzenia rozwoju dziecka z FAS związane z mową


W rozwoju dzieci z FASD istnieje duża rozbieżność między dojrzałością fizyczną, emocjonalną i społeczną, sprawny intelektualnie 18-latek z FASD może w rzeczywistości funkcjonować pod względem emocjonalnym i społecznym na poziomie 12-letniego dziecka.

Około 60% (niektóre badania podają, że nawet 90%) dzieci z FASD wymaga terapii logopedycznej. Zaburzenia mowy u dzieci z FASD są powiązane z trudnościami w uczeniu się i trudnościami w relacjach społecznych.

Dysfunkcje komunikacji niewerbalnej i zaburzenia rozwoju mowy wpływają negatywnie na poziom funkcjonowania społecznego dzieci z FASD. Upośledzone rozumienie subtelnych znaków dawanych przez otoczenie w odpowiedzi na ich zachowanie, problemy w rozumieniu gestów i wyrazu twarzy prowadzą do zaburzonej i utrudnionej komunikacji z innymi. Trudności z używaniem języka w skomplikowanym kontekście społecznym potęgują kłopoty z rozumieniem metafor, problemy ze zrozumieniem kontekstu wypowiedzi czy ukrytych znaczeń pozawerbalnych. Dodatkowo negatywny wpływ mają deficyty językowe dotyczące trudności w ocenie i aktywnym wykorzystaniu prozodycznych cech mowy. Obejmują one zarówno prozodię lingwistyczną (akcent, pauzy, intonacja zdania), jak i prozodię emocjonalną.

Analiza i synteza fonologiczna u dzieci z FASD jest również zaburzona, częste są trudności z szybkim przetwarzaniem informacji leksykalnych, osłabiona fluencja słowna, zaburzenia mowy czynnej w aspekcie słownikowym i gramatycznym.

W grupie dzieci z FASD obserwuje się ośrodkowe zaburzenia słuchu, a więc niemożność pełnego wykorzystania słyszanego sygnału akustycznego przy prawidłowym jego odbiorze. Zaburzenia słyszenia na poziomie fonologicznym są związane z nieprawidłowościami funkcji odkodowywania cech akustycznych dźwięków mowy, pozwalających na różnicowanie fonemów. Trudności te wiążą się z problemami w nabywaniu umiejętności czytania i pisania oraz współwystępującymi wadami wymowy.

Dzieci z FASD prezentują również zaburzenia uwagi słuchowej i słyszenia w hałasie, objawiające się źle funkcjonującą krótkotrwałą pamięcią słuchową, trudnościami w rozumieniu mowy w niekorzystnych warunkach akustycznych, impulsywnością, zaburzeniami mowy czynnej dotyczącymi warstwy słownikowej i gramatycznej.

Zaburzenia rozwoju mowy są nasilane przez zaburzenia pamięci. Słaba pamięć krótkotrwała zakłóca funkcjonowanie dziecka w życiu codziennym, utrudnia zapamiętywanie i rozumienie sensu wypowiedzi, a problemy z pamięcią długotrwałą utrudniają proces uczenia. Problemy dziecka dotyczące pojęć abstrakcyjnych i dostrzegania związków przyczynowo-skutkowych znajdują odzwierciedlenie w jego wypowiedziach charakteryzujących się nierzadko błędnymi wnioskami dotyczącymi stosunków czasowo przestrzennych i nielogicznymi relacjami przyczynowo-skutkowymi.

Pomocne w kontakcie z dziećmi z FASD mogą być zasady opracowane przez program FAStryga:
  1. Konkret – używamy konkretnych słów, unikamy słów wieloznacznych, aluzji, metafor itp.
  2. Stałość – staramy się minimalizować wprowadzane zmiany. Zasady te powinny dotyczyć również...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp?
Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się. Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałów pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy