Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

14 lipca 2021

NR 44 (Lipiec 2021)

Najczęstsze pytania rodziców dzieci dwu- lub wielojęzycznych

40

Pracując w jednym ze szpitali paryskich, udzielam konsultacji ludziom z całego świata. Moim celem jest nie tylko postawienie diagnozy, ale przede wszystkim udzielenie odpowiedzi na pytania rodziców dzieci dwu- i wielojęzycznych. 

Trzy pytania padają najczęściej, w postaci nieco zmienionej w zależności od języka i sytuacji rodzinnej konkretnych osób. Jak na nie odpowiedzieć w sposób kompetentny?

POLECAMY

Moje dziecko ma coraz większe problemy, żeby znaleźć słowa w języku polskim. Czy to znaczy, że mam przestać do niego mówić po polsku?

Jest całkowicie normalnym zjawiskiem u dziecka dwu- lub wielojęzycznego wtrącanie słów, zapożyczanie struktur gramatycznych z języków, które słyszy wokół siebie. Istnieją różne formy komunikacji w rodzinach w kontekście dwu- lub wielojęzyczności. Logopeda nie może narzucić jakieś metody, ponieważ nie istnieje jedna, polecana i sprawdzona przez wszystkich. Naszym celem jest poinformowanie rodziców o najpopularniejszych metodach, określenie, jak wygląda aktualnie komunikacja w domu, oraz ocena mocnych i słabych stron obecnie stosowanej metody. Dopiero po wspólnych ustaleniach można zaproponować nową albo ulepszoną metodę, z zastrzeżeniem, że jeśli ona nie odpowiada potrzebom rodziny, należy ją zmodyfikować albo całkowicie zmienić.
Forma komunikacji, w której mówimy zdanie po polsku, ale wtrącamy słowa z innego języka, jest jednym z najpopularniejszych sposobów komunikacji wśród rodzin dwu- lub wielojęzycznych. W badaniu realizowanym we Francji zaobserwowano trzy dominujące strategie komunikacyjne (Deprez 1999). Pierwszym jest wyłączne używanie języka francuskiego, praktykowane przede wszystkim przez pary „mieszane”, dla których utrzymanie wspólnego języka mniejszości pozostaje trudne. Druga praktyka rodzinna wskazuje na używanie innego języka niż francuski, mimo że wszyscy członkowie rodziny biegle się nim posługują. Trzecią i ostatnią praktyką jest jednoczesne używanie dwóch języków. Większość badanych rodzin twierdzi, że używa języków naprzemiennie w zależności od sytuacji oraz że języki są pomieszane i każda osoba może zmienić język podczas rozmowy. To mieszanie języków jest postrzegane jako praktyka wewnątrzrodzinna, która nie jest wypaczeniem jednego języka, ale jednoczesnym używaniem obu.
Dodatkowo osoby polskiego pochodzenia mieszkające za granicą zmieniają sposób mówienia w języku polskim pod względem wymowy, gramatycznym, leksykalnym. Na przykład Polacy mieszkający we Francji mówią, że pracują u patrona (u szefa). To zapożyczenie słów z francuskiego z dodawaniem do jego rdzenia przyrostków z polskiej deklinacji jest dość powszechnie stosowane. Już w badaniu z 1935 r. Sadło zauważył, że dzieciom z polskiej emigracji łatwo przychodzi nauka języka francuskiego, a ich polszczyzna jest pod dużym wpływem tego języka. Mimo tak starego badania sytuacja się nie zmieniła. 
Dzieci, słysząc taki poziom języka polskiego w swoim otoczeniu, kopiują zasłyszane formuły, zwroty, ponieważ to rodzice (rodzic) są głównym źródłem kąpieli językowej. Dodatkowo jednym z celów komunikacji międzyludzkiej jest szybkie i skuteczne przekazanie informacji, dlatego dziecko użyje języka, w którym ma większe kompetencje. Nie powinno także dziwić, że mimo wielu starań rodziców dziecko nie chce albo bardzo mało mówi po polsku. Przyczyn takiej niechęci może być naprawdę wiele, ale najczęściej dziecku jest po prostu łatwiej mówić w języku, w którym się uczy. W wieku krajach nauka jest obowiązkowa od 3. r.ż. i dziecko przebywa całe dnie w placówce edukacyjnej. Ten czas ekspozycji na język jest nieporównywalnie dłuższy niż na język rodziców. 
Dodatkowo warto kontynuować komunikację w języku rodzinnym, ponieważ jeśli język zniknie całkowicie z otoczenia dziecka, to bardzo trudno będzie do niego powrócić. Jeśli maluch słyszy od urodzenia, że mama czy tata zwracają się do niego w języku X, to zarówno dla rodziców, jak i dla dziecka będzie naturalne, aby kontynuować taką formę przekazu informacji, mimo że dziecko wraz z pójściem do szkoły będzie miało coraz uboższy słownik czynny w języku rodziców (rodzica). Dlatego należy uświadomić rodzicom, że język jest jak mięśnie: jeśli nie ćwiczymy, nie dbamy o nasz stan fizyczny całe życie, to po prostu zanika, jak nasza świetna forma, tak jak mięśnie, które wiotczeją. 

W jaki sposób można podtrzymać język polski u mojego dziecka? 

Niestety, ale nie ma jednej magicznej metody, która pozwoli na podtrzymanie języka u osoby dwujęzycznej. Przede wszystkim trzeba traktować dwujęzyczność jako dar, a nie hamulec w rozwoju. Jednak ten dar należy pielęgnować i rozwijać, a można to robić w następujący sposób: 

  1. Doceniaj dwujęzyczność. Ważne jest, aby oboje rodzice wspólnie doceniali języki obecne w środowisku dziecka. Takie podejście jest niezbędne do utrzymania dwujęzyczności. Nie wymagamy, aby oboje rodzice biegle władali obydwoma językami, ale po prostu szanowali dwa języki, którymi posługują się razem w domu.
  2. Zachęcaj swoje dziecko. Razem musimy zachęcać dziecko do jego „dwujęzyczności”. Chociaż dwujęzyczność jest coraz powszechniejsza, świat nadal postrzega ją jako wyjątek. Jeśli twoje dziecko nie chodzi do szkoły dwujęzycznej, to zwróć mu uwagę, które dziecko z klasy, szkoły mówi też w innym języku. Możesz dodatkowo zapisać dziecko na grupowe zajęcia w twoim języku. Dziecko zrozumie, że nie jest inne i tak wspierane w rozwoju językowym będzie się czuło „normalnie”.
  3. Zwiększaj kontakt z drugim językiem. Oboje rodzice niekoniecznie muszą mówić w tych językach, ale zrozumienie obu języków pomaga zachować dwujęzyczność. Kiedy dziecko wchodzi w interakcję z mamą lub tatą, jeśli wszyscy rozumieją, wszyscy czują się komfortowo. Pomaga to w budowaniu komunikacji dwujęzycznej. Jeśli tylko jeden z rodziców porozumiewa się w języku pochodzenia, należy spróbować zwiększyć interakcje w tym języku. Jeżeli mamy jakieś zwierzątko domowe, możemy powiedzieć dziecku, że nasz pies (kot, chomik) rozumie tylko po polsku i tak musimy się do niego odzywać. Narodziny brata lub siostry mogą być też wspaniałą okazją do zabawy w język polski. Niech ten język żyje wokół dziecka: rymowanki, opowiadania, radio, komunikacja z rodziną, podróże itp. Jeśli chodzi o telewizję, aplikacje i ogólnie ekrany wiele badań wskazuje, że nie dają tak dużych efektów w rozwoju językowym, intelektualnym, co kontakt z drugim człowiekiem. Ze względu na coraz większą ekspozycję na ekrany i ich negatywny skutek na rozwój dziecka (zaburzenia koncentracji, nadpobudliwość, ubogi rozwój słownictwa) lepiej jest proponować dziecku zabawy tradycyjne, takie jak gry planszowe, zabawy pacynkami, lalkami oraz promowanie wypowiedzi ustnych: słuchaj, zachęcaj, przeformułuj. 
  4. Znajdź motywację. Ważne jest, aby dziecko zdało sobie sprawę, że językiem mniejszości mówi się nie tylko w domu. Dziecko musi zobaczyć, że wielu innych ludzi mówi tym językiem, nie tylko mama i tata. Jeśli dzieci potrafią porozumiewać się i bawić językiem, zrozumieją potrzebę mówienia w języku mniejszości. Podróżuj po kraju twojego urodzenia, zapraszaj znajomych mówiących twoim językiem, zapisz dziecko na zajęcia dodatkowe, znajdź studenta (studentkę) mówiącego w twoim języku, który czasem zaopiekuje się dzieckiem, posłuchaj radia w tym języku itp. 
  5. Nie żartuj z tego, jak mówi twoje dziecko. Będą momenty, w których dziecko będzie mieszało dwa języki, co może spowodować twój wybuch śmiechu. Jednak dzieci są bardzo wrażliwe i potrzebują pewności siebie w nauce. Ważne jest, aby się z nich nie śmiać. Zachęcaj dziecko, jak to tylko możliwe do mówienia, powtarzania, komunikacji w twoim języku!
  6. Poprawianie, ale jak? Poprawianie dziecka jest ważne, ale są na to sposoby. Dzieci, które są ciągle poprawiane, nie chcą już mówić w tym języku z obawy, że popełnią błąd. Jednym ze sposobów ich poprawienia jest po prostu poprawne powtórzenie zdania przez rodzica. Dziecko w pewnym momencie samo zacznie powtarzać prawidłową wersję. 
  7. Nie testuj dziecka. Nauka języka powinna być przyjemna. Jeśli dziecko czuje się badane lub osądzane, będzie się bało porozumiewać w drugim języku. Po prostu baw się z dzieckiem w twoim języku. Czytajcie codziennie książki. Wtedy dziecko nawet nie zauważy, że jest z trakcie nauki języka.
  8. Nie poddawaj się! Język to nie tylko narzędzie komunikacji, to także ważny symbol, który pokazuje, że należysz do jakiejś grupy. Kiedy dziecko rozpoczyna naukę w szkole, adaptuje się do nowego śro...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy