Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

2 sierpnia 2018

NR 26 (Lipiec 2018)

Jak wspierać w przedszkolu dziecko jąkające się i jego rodzinę

0 8

Wsparcie dziecka jąkającego się w przedszkolu to nieodzowny element terapii zaburzeń płynności mowy. Chcąc wspomagać dziecko w placówce, nie można zapominać o tym, jak ważna jest rola rodziców i nauczycieli w procesie terapeutycznym.

Dla skutecznego wsparcia dziecka z zaburzeniami płynności mowy w przedszkolu niezbędne jest współdziałanie logopedy, pedagogów oraz rodziców. Warto, aby pracujący w przedszkolu logopeda koordynował działania podejmowane wobec dziecka w placówce oraz w domu, wyposażając otaczające go środowisko w niezbędną wiedzę o jąkaniu oraz dbając o współpracę i wzajemne wsparcie. 

Jak wspierać nauczyciela w radzeniu sobie z jąkaniem dziecka?

Logopeda zajmuje się terapią mowy dziecka, jednak to nauczyciel w przedszkolu jest osobą, która ma z nim najbliższy kontakt. Jest on specjalistą w ocenie poziomu rozwoju i umiejętności dziecka w grupie. Dlatego to właśnie nauczyciel powinien zostać obdarzony szczególnym wsparciem, by wiedział, jak reagować na pojawienie się niepłynności w mowie dziecka i – przede wszystkim – aby nie bał się jąkania.

Co powinien zrobić nauczyciel, kiedy usłyszy w swojej grupie przedszkolnej, że jedno z dzieci się jąka? 
Przede wszystkim powinien poddać dziecko wnikliwej obserwacji. Ważne jest przyjrzenie się funkcjonowaniu i komunikowaniu się dziecka w codziennych sytuacjach z różnymi osobami z jego otoczenia. Nieodzowna jest także rozmowa nauczyciela z rodzicami, którzy czasami już zdają sobie sprawę z tego, że ich dziecko się jąka, bo mieli szansę usłyszeć to w domu, a niekiedy mogą być tym całkowicie zaskoczeni. 
Wskazówki, które warto przekazać nauczycielom:

  • Obserwuj dziecko. Zobacz, jak mówi i funkcjonuje w różnych sytuacjach w ciągu dnia. 
  • Porozmawiaj z rodzicami. Podziel się swoimi obserwacjami. Dopytaj, jak wygląda komunikacja pomiędzy członkami rodziny w domu. 
  • Współpracuj z przedszkolnym logopedą. Wymieniaj z nim informacje na temat dziecka.

Obserwacje, których dokonujemy zarówno w indywidualnych kontaktach z dzieckiem, jak i podczas działań grupowych, nie tylko dają nam obraz tego, jak dziecko funkcjonuje, ale są też pomocne w dokonaniu pełnej, rzetelnej diagnozy zaburzeń mowy. Warto zatem, aby logopeda wraz z nauczycielem udzielili wspólnie odpowiedzi na następujące pytania:

  • jakie są mocne strony dziecka?
  • jak jąkanie wpływa na jego codziennie funkcjonowanie, aktywność w grupie przedszkolnej, działanie w różnych sytuacjach?
  • jakie są jego relacje z rówieśnikami?
  • czy doświadcza ono przykrości z powodu jąkania?
  • jakie odczucia wobec jąkania ma nauczyciel? (Płusajska-Otto, Węsierska 2009)

Wspólne rozważenie tych zagadnień pozwoli na postawienie trafnej diagnozy oraz na stworzenie pewnego rodzaju układu pomiędzy nauczycielem a terapeutą, który prowadzić będzie do spójności ich działań i realnej współpracy, a tym samym da większą szansę na odniesienie sukcesu w terapii. 
Analizując sposób funkcjonowania dziecka w grupie, warto, by nauczyciel nie tylko obserwował je pod kątem samego sposobu wypowiadania się, ale też by uważnie przyglądał się jego działaniu i reagowaniu podczas różnych aktywności, w których zobaczyć można np.:

  • jak  dziecko współdziała w grupie?
  • jaką rolę w niej odgrywa?
  • jak znosi porażkę?
  • jak radzi sobie w sytuacjach stresowych?
  • z kim częściej rozmawia – z dziećmi czy z dorosłymi?
  • czy jąka się w rozmowie z dziećmi, czy z dorosłymi?
  • czy inicjuje rozmowę? czy np. samodzielnie zadaje pytanie nauczycielowi lub koledze?

Pomocny może być przy tym formularz „Obserwacja nauczyciela przedszkola” (dostępny w: Jeziorczak B., Węsierska K., DJ – Diagnoza jąkania u dzieci w wieku przedszkolnym, Katowice 2016).
Pozyskanie tych informacji pozwala nam szeroko spojrzeć na dziecko – dostrzec jego mocne strony, a także wychwycić ewentualne czynniki ryzyka. Dlatego tak ważne jest, aby nauczyciel przekazywał swoje obserwacje rodzicom oraz logopedzie.
Współpracując z nauczycielem, należy brać pod uwagę, iż może on mieć trudność w zmierzeniu się z jąkaniem dziecka. Towarzyszyć mu mogą różne emocje i obawy, które przekładają się na jego sposób reagowania na objawy niepłynności w mowie. Być może zauważy, że nie wie, jak się zachować podczas rozmowy ze swoim podopiecznym, inaczej go traktuje czy też ma kłopot z utrzymaniem kontaktu wzrokowego z dzieckiem w chwili, gdy ono się jąka. 

Jak logopeda może pomóc nauczycielowi oswoić się z jąkaniem?

Warto przede wszystkim uspokoić emocje przejętego sytuacją nauczyciela. Należy zwrócić uwagę na to, jak ważna jest umiejętność akceptacji jąkania w mowie dziecka. Ważniejsze jest przecież to, co mówimy, niż to, w jaki sposób to robimy. Poza tym zwróćmy uwagę, że my wszyscy – zarówno nauczyciele, logopedzi, dzieci, jak i rodzice – też nie zawsze mówimy w pełni płynnie. Przykładowo zdarza się nam czasami powtórzyć słowo czy sylabę. Akceptujemy jednak takie „pomyłki” i mówimy (lub słuchamy) dalej. Ta umiejętność niewątpliwie ułatwia komunikację – zarówno osobie mówiącej, jak i jej słuchaczom. Otwartość i akceptacja słuchacza sprawia, że łatwiej nam się rozmawia.
Jeżeli chcemy pomóc nauczycielowi w kontakcie z jąkającym się dzieckiem, podajmy mu kilka wskazówek, które może wykorzystać bezpośrednio w rozmowie z nim.

W kontakcie z dzieckiem:

  • Słuchaj go uważnie, nie stosuj komunikatów typu: „poczekaj”, „zwolnij”, „weź głęboki oddech”.
  • Utrzymuj w sposób naturalny kontakt wzrokowy.
  • Nie przerywaj, bądź cierpliwym słuchaczem.
  • Nie dokańczaj wypowiedzi za dziecko.
  • Mów do niego powoli i spokojnie, stosuj częste pauzy.
  • Daj mu odczuć, że rozumiesz, o czym mówi – skupiaj się na treści jego komunikatu.
  • Staraj się stosować więcej komentarzy niż pytań – nie zasypuj dziecka pytaniami. Poprzez komentowanie jego wypowiedzi sprawdzaj, czy dobrze zrozumiałeś to, co chce ci ono powiedzieć.
  • Daj mu czas na wypowiedź, nie pospieszaj, wysłuchaj do końca. 
  • Nie rób z jąkania dziecka tematu tabu. Pokaż mu, że każdemu zdarza się pomylić, mówić za szybko, powtórzyć sylabę lub słowo itp. 
  • Stosuj takie same zasady wobec dziecka jąkającego się, jakie stosujesz wobec wszystkich jego rówieśników1.

Czy i jak rozmawiać z dziećmi w grupie o jąkaniu?

Często u nauczycieli (a także u rodziców) pojawia się wątpliwość, czy powinni oni rozmawiać z dziećmi o jąkaniu. Pamiętajmy zatem, aby podkreślać w rozmowie z nauczycielami i rodzicami, że jąkanie nigdy nie powinno być tematem tabu. Jeżeli dziecko porusza ten problem, to nie udawajmy, że go nie ma. Czasem zdarza się w grupie przedszkolnej, że to nie samo jąkające się dziecko, ale jego rówieśnicy zauważą, że ich kolega mówi „inaczej”. Warto wykorzystywać takie okazje i porozmawiać wtedy z dziećmi, rozwiewając ich wątpliwości, udzielając odpowiedzi na nurtujące je pytania i pokazując, że o jąkaniu można otwarcie rozmawiać.

Przykład:
Rozmowa trzech pięcioletnich chłopców podczas zajęć logopedycznych w przedszkolu. Jeden z chłopców (Tomek) to dziecko jąkające się, drugi (Bartek) – przeszedł epizod jąkania rok wcześniej – obecnie bez objawów jąkania, trze...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy