Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

25 września 2019

NR 33 (Wrzesień 2019)

Znaczenie pierwszego karmienia po urodzeniu

224

Pierwsze godziny po urodzeniu zaliczane są do najistotniejszych etapów w rozwoju dziecka. Szczególnie podatny na działanie niekorzystnych bodźców jest układ nerwowy noworodka. Zalecanymi metodami ułatwiającymi jego adaptację do życia pozamacicznego są kontakt „skóra do skóry” oraz pierwsze karmienie piersią (Augustyniuk 2011).

Rekomendacje WHO i UNICEF

W latach 80. XX w. Światowa organizacja Zdrowia (WHO) i Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci (UNICEF) wydały rekomendacje, w których określono potrzebę realizacji kontaktu „skóra do skóry” (Jeleń 2014). Powstała inicjatywa Szpital Przyjazny Dziecku, a jej nadrzędnym zadaniem stało się upowszechnianie praktyk promujących i wspierających karmienie piersią w placówkach służby zdrowia w postaci 10 kroków do udanego karmienia piersią (Kowalewska-Kantecka 2016). Czwarty krok zawiera zalecenia, aby umożliwić matce i dziecku jak najwcześniej po porodzie nieprzerwany kontakt „skóra do skóry” oraz pomóc w zainicjowaniu karmienia piersią najszybciej jak to możliwe – „najlepiej w czasie pół godziny od narodzin dziecka” (WHO 2003). Według zaleceń, należy zachęcać matkę do rozpoznania momentu gotowości noworodka do ssania piersi poprzez kontrolę pozycji oraz cech dobrego przystawienia, a w przy-
padku konieczności – udzielić pomocy. Kontakt matki z dzieckiem może być przerwany jedynie ze wskazań medycznych w sytuacji wystąpienia zagrożenia życia lub zdrowia matki i (lub) dziecka (Rozporządzenie Ministra Zdrowia 2018).

POLECAMY

Związek karmienia piersią i kontaktu „skóra do skóry”

Natychmiastowy kontakt „skóra do skóry” oraz wczesne zainicjowanie karmienia piersią to dwa aspekty ściśle ze sobą połączone. Muszą wystąpić wspólnie, aby przynieść optymalne korzyści (Thukral, 2012). 
Wczesny kontakt z matką pobudza u noworodka odruch szukania, który pomaga mu odnaleźć pierś, a następnie – ją ssać. Pierwsze karmienie powinno rozpocząć się w ciągu 30–60 minut od porodu i nieprzerwanie trwać do naturalnego zakończenia. Jeżeli zaraz po urodzeniu noworodek aktywnie ssał pierś, może nie wykazywać chęci ssania i objawów głodu przez kolejnych 12 godzin (Królak-Olejnik 2019). 
W przypadku cięcia cesarskiego w znieczuleniu przewodowym karmienie powinno być rozpoczęte w sali operacyjnej i kontynuowane w sali pooperacyjnej. Gdy mamy do czynienia z cięciem cesarskim w znieczuleniu ogólnym, pierwsze karmienie powinno się rozpocząć najwcześniej jak to tylko możliwe (optymalnie: przed upływem dwóch godzin od porodu), a matka musi być zdolna do rozpoczęcia świadomego kontaktu z noworodkiem (WHO 2003).
Istotną korzyścią wynikającą z wcześnie rozpoczętego karmienia jest kolonizacja przewodu pokarmowego noworodka mikrobiotą komensalną matki (Szajewska 2016). Szczególną rolę odgrywa pierwszy pokarm – siara.
W porównaniu z pokarmem dojrzałym zawiera mniej laktozy i tłuszczu, a więcej białka i witaminy A, przez co przyspiesza wydalanie smółki, co zapobiega nasilonej żółtaczce noworodków. Zawiera również bakterie z rodzaju Lactobacillus i Bifidobacterium oraz olisacharydy wpływające na ich rozwój. Siara zawiera wysoki poziom przeciwciał (immunoglobulinę wydzielniczą klasy A), czynników przeciwzapalnych i cytokin, (Jańczewska 2014). 
Przystawienie dziecka do piersi ma wpływ na czas trwania laktacji i jej przebieg. Wczesne ssanie piersi inicjuje produkcję pokarmu oraz wspomaga laktogenezę przez wydzielanie oksytocyny (w wyniku działania bodźca, jakim jest ssanie, dochodzi do jej uwolnienia z tylnego płata przysadki mózgowej) i prolaktyny (z przedniego płata przysadki mózgowej). W wielu badaniach wykazano zależność między kontaktem „skóra do skóry” z matką wraz z wcześnie zainicjowanym pierwszym karmieniem a wyłącznym karmieniem pokarmem matki przy wypisie ze szpitala oraz do trzech, a nawet sześciu miesięcy po urodzeniu (Crenshaw i in. 2012, Thukral i in. 2012, Aghdas i in. 2014, Guala i in. 2017). Wyniki badań dotyczą również cięć cesarskich. W grupie, w której wcześnie zainicjowano pierwsze karmienie piersią, noworodki były karmione wyłącznie pokarmem matki do 3. m.ż. (Gouchon 2010). Wiele kobiet wcześnie przestaje karmić piersią lub uważa, że ma za mało pokarmu. W związku z tym wczesne, właściwie realizowane przystawienie dziecka do piersi w czasie pierwszego kontaktu z matką ma ogromne znaczenie dla powodzenia tego sposobu odżywiania. Obecnie wiele instytucji i organizacji o zasięgu światowym i lokalnym podejmuje działania na rzecz wsparcia tego sposobu żywienia (Szajewska 2016). 

Korzyści pierwszego karmienia dla matki i noworodka

Pierwsze karmienie w czasie trwania kontaktu z matką jest istotne na wielu poziomach. Do zalet wynikających z wcześnie rozpoczętego karmienia zalicza się:

  • niwelowanie stresu termicznego po urodzeniu przez stworzenie warunków do prawidłowej termoregulacji – dochodzi do wzajemnej synchronizacji ciepła matki i dziecka (gdy temperatura dziecka obniża się, to u matki się podwyższa) (Bystrova 2009),
  • korzystny wpływ na procesy neurobehawioralne – noworodki się uspokajają, mniej płaczą, wykazują przewagę ruchów zgięciowych w porównaniu do ruchów wyprostnych (Ferber 2004), 
  • minimalizowanie stresu związanego z aktem rodzenia przez utulenie w ramionach matki, rozpoczęcie interakcji rodzic-dziecko na poziomie relacji psychicznych (Bystrova 2009),
  • kontynuację funkcjonalnie i morfologicznie dojrzewania przewodu pokarmowego i innych narządów oraz przekazywanie ochrony przeciwinfekcyjnej przez składniki znajdujące się w połkniętej siarze (Wagner 2002), 
  • wyższy poziom glukozy we krwi noworodków w pierwszych godzinach życia karmionych w czasie kontaktu „skóra do skóry” (Moore 2012), 
  • w przypadku dzieci urodzonych przez cięcie cesarskie w dobrym stanie ogólnym – rzadsze hospitalizacje w oddziale intensywnej opieki medycznej (Schneider 2017),
  • szybsze i efektywniejsze obkurczenie się mięśnia macicy (korzystne zjawisko redukujące ilość traconej krwi po porodzie przez matkę) – efekt ten jest związany z endogennym uwalnianiem oksytocyny w czasie ssania piersi (Saxton 2015),
  • poprawę samooceny matki w zakresie samodzielnej opieki nad dzieckiem, poczucie pewności siebie oraz satysfakcji z porodu (Crensaw i in. 2012),
  • zmniejszenie lęku u matki związanego z dobrostanem noworodka w przypadku cięcia cesarskiego (Moran-Peters 2014).

Podsumowanie

Pomimo że karmienie piersią jest najlepsze dla matki i dziecka oraz wypływa z praw natury, nadal wskaźniki instytucji i organizacji o zasięgu światowym są niezadowalające. Matka, która zgłasza problemy w karmieniu piersią, może liczyć na pomoc poradni laktacyjnych lub wykwalifikowanych doradców (konsultantów) laktacyjnych. Są to najczęściej usługi płatne, dlatego najlepszym rozwiązaniem byłaby pomoc zapewniona w ramach świadczeń gwarantowanych. Grupa zawodowa logopedów powinna s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy