Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zasady i zalecenia pracy terapeutycznej z rodziną w sytuacji diagnozy niepełnosprawności u dziecka

Artykuły z czasopisma | 5 marca 2018 | NR 12
319

Rozmowa z dr hab. Hanną Żuraw – zajmującą się badaniami społecznego uczestnictwa osób niepełnosprawnych w życiu rodzinnym, edukacji i pracy oraz problemami i patologiami społecznymi – o tym, jak współpracować z rodzicami przy prowadzeniu terapii dziecka niepełnosprawnego.

 

Jakie są uwarunkowania reakcji emocjonalnej rodziców na niepełnosprawność dziecka? 
 
Reakcje rodzicielskie mają swoją dynamikę. Rozpoczynają się szokiem, który trwa relatywnie krótko, ale odznacza się gwałtownymi reakcjami – krzykiem, płaczem, gniewem, stanami niepełnej świadomości i stanami pomrocznymi. Potem następuje drugi etap, zwany etapem kryzysu. Ma on postać psychologicznej żałoby po stracie pewnej części siebie przez rodzica. Chodzi o stratę części „Ja” (Ja rodzica dziecka pełnosprawnego) i symboliczną stratę części dziecka – dziecka pełnosprawnego. W etapie trzecim – pozornego przystosowania – zaczynają działać psychologiczne mechanizmy obronne: represja, zaprzeczanie, racjonalizacja, regresja, szukanie winnego, agresja skierowana na siebie i innych. Pewna grupa rodziców pozostaje na tym etapie, nie chcąc pogodzić się z rzeczywistością. Przysparza im to cierpień, ale choćby za cenę negowania faktów starają się zachować pozytywny wizerunek własnej osoby jako rodzica dziecka pełnosprawnego lub nie tak głęboko niesprawnego. 
Dobrze jest, jeśli rodzice osiągną czwarty etap konstruktywnego przystosowania: dostrzegania postępów w rozwoju, cech ogólnoludzkich, przebywania, poszukiwania efektywnych rozwiązań, uczuć pozytywnych.
Błędem byłoby przypuszczać, że każda dysfunkcja rodzi tak silne cierpienia. Rodzice jako członkowie społeczności przyswajają obowiązujące w nim schematy, normy i wartości. Uczą się waloryzowania poszczególnych chorób, defektów itp.

 

Jakie rodzaje pomocy rodzinom z dzieckiem  niepełnosprawnym są najskuteczniejsze? 

Zważywszy rozległość i różnorodność problemów rodziny z dzieckiem z niepełnosprawnością, oferuje się im dzisiaj szereg programów pomocowych. Wśród modeli poradnictwa wyróżniam, za Małgorzatą Kościelską, dwa główne paradygmaty:

  • model tradycyjny: w którym rodzic ma być posłusznym narzędziem terapii, bywa obwiniany za brak postępów w rehabilitacji i przypisuje mu się sprawstwo niepełnosprawności dziecka. W tym podejściu pozbawia się rodzica prawa głosu i prawa odczuwania i wyrażania dyskomfortu psychicznego, 
  • w modelu interakcyjnym rodzic jest pojmowany jako podmiot i obiekt terapii. Przyjmuje się, że ma prawo nie wiedzieć, nie rozumieć zaleceń wypowiadanych w języku specjalistycznym. Ma też prawo odczuwać zmęczenie i żal. Istotna jest zasada, według której poprawa funkcjonowania rodziny stanowi warunek usprawnienia dziecka. Zadanie terapeuty polega na okazywaniu rodzicowi zrozumienia, odciążaniu go, zwiększaniu wydolności kompetencyjnej, zachęcaniu do uzewnętrzniania problemów, zwiększaniu umiejętności zajmowania się dzieckiem, ale też zachęcaniu rodzica do osobistego rozwoju i troski o własne zdrowie.

 

Jakie są zadania terapeutów pracujących z rodzinami dzieci niepełnosprawnych? 

Szczegółowo ujmując zagadnienie, zadania terapeuty obejmują:

  • wzmocnienie rodziny: wyposażenie w wiedzę o potrzebach dziecka – o jego higienie, o formach komunikacji, o możliwościach samodzielności, o własnej higienie psychicznej, okazywanie zrozumienie reakcjom rodzicielskim (kryzys),
  • kształtowanie umiejętności radzenia sobie ze stigmą – w dojściu do tożsamości „ja rodzic dziecka niepełnosprawnego”,
  • nakłanianie do ekspresji: rozmowy o dziecku i jego problemach,
  • umiejętność szukania pomocy, grupy samopomocowe,
  • uwolnienie od schematów i stereotypów,
  • znalezienie grupy odniesienia, troska o higienę psychiczną i zdrowie,
  • dawanie sobie czasu na żałobę i asymilację.

 

Z jakimi postawami rodziców możemy spotkać się podczas terapii? 

Rodzice prezentują różne postawy, nabyte dyspozycje do reagowania w tym przypadku na dziecko z niepełnosprawnością. Według Leo Kancera, istnieją tylko dwie spolaryzowane formy zachowań: akceptacja – odrzucenie (jawne lub perfekcjonizm, albo kompensacyjna nadopiekuńczość). Według Marii Ziemskiej, są to odrzucenie, nadopiekuńczość, ambiwalencja i akceptacja. Ta ostatnia jest postawą jak bardziej pożądaną.

Rodzic akceptujący: 

  • dostrzega u dziecka cechy ogólnoludzkie i postępy w rozwoju,
  • traktuje trudno...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy