Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

22 maja 2020

NR 37 (Maj 2020)

Starzenie się głosu

155

Z fizjologicznego punktu widzenia starzenie się głosu człowieka rozpoczyna się zazwyczaj po sześćdziesiątym roku życia. Głos staje się szorstki, matowy, bezbarwny i szybko ulega zmęczeniu. Czy można opóźnić procesy prowadzące do tych zmian, czy należy je po prostu zaakceptować?

Historia zainteresowań ludzkim głosem

Głos ludzki uznawany jest za zjawisko fascynujące swoim pięknem i tajemnicą. Mowa i śpiew zawsze fascynowały człowieka, w różnych dziedzinach: od sztuki po aspekt naukowy. Druga połowa XX w. to czas wytężonych i owocnych prac naukowych poświęconych mowie i głosowi ludzkiemu. Za pomocą nowoczesnych technik badawczych zarejestrowano mechanizm fonacji, artykulacji i oddychania oraz sformułowano dowody na ścisłe powiązanie głosu i mowy człowieka z jego kondycją psychiczną i fizyczną. Stwierdzono, że możliwości artykulacyjne i wyrazowe mowy i głosu ludzkiego i jego indywidualne zróżnicowanie wynikają z psychofizycznej struktury narządu głosowego, a także z koordynacji centralnej procesu głosotwórczego.

POLECAMY

Dysfunkcje głosu związane z wiekiem

Interdyscyplinarny charakter podejścia do zjawiska mowy i głosu ludzkiego sprawił, że zwrócono uwagę na medyczną stronę mechanizmów porozumiewania się przez człowieka. Rozpoczęto badania nad dysfunkcją głosu i mowy w rozmaitych okresach życia, w tym nad objawami starzenia się głosu ludzkiego. Symptomy upływającego czasu dotykają nas bezwzględnie i nieuchronnie. Z fizjologicznego punktu widzenia starzenie się głosu człowieka rozpoczyna się zazwyczaj po 60. r.ż. Głos jest zjawiskiem akustycznym. Powstaje wówczas, gdy nastąpią drgania małych (ok. 18–21 mm) fałdów głosowych w krtani przy jednoczesnym przepływie powietrza. Ludzkie fałdy głosowe reagują na rozkaz z mózgu i nie musimy uczyć się nimi posługiwać – po prostu to umiemy. Doskonalimy jednak swoje umiejętności emisyjne od wydania pierwszego krzyku, zmierzając ku ostatniemu tchnieniu. Głos jest bardzo czułym wskaźnikiem tego, co w danym momencie dzieje się z całym człowiekiem. Właściwie ujawnia też to, co się zdarzyło.
Starzenie się głosu jest uwarunkowane: zmianami inwolucyjnymi w ośrodkowym układzie nerwowym, zmianami degeneracyjno-atroficznymi w krtani i w gardle, zmianami biochemicznymi i endokrynologicznymi, zmianami w obrębie dolnych dróg oddechowych, zwłaszcza płuc, oraz zmianami w obrębie układu mięśniowego, kostnoszkieletowego i więzadłowego. Podkreślić należy zatem, że zmiany związane z wiekiem dotyczą wszystkich tkanek narządu.

Charakterystyka dysfonii

Wielopostaciowe zaburzenia głosu dotyczące wszystkich składowych akustycznych, tzn. częstotliwości, poziomu głośności, czasu trwania i barwy, występujące pojedynczo lub zespołowo w różnych zestawieniach, definiowane są jako dysfonia. Składową dysfonii może być chrypka jako wyróżniająca się cecha głosu.
Wyróżnia się dysfonie:

  1. organiczne – ściśle związane ze zmianami patologicznymi zlokalizowanymi w obrębie narządu głosu,
  2. czynnościowe – będące wynikiem zaburzeń mechanizmów fonacyjnych wynikających z nieprawidłowego działania mięśni lub zaburzonej koordynacji oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnej.

W starczym okresie życia praca mięśni wewnętrznych krtani – unerwionych ruchowo przez eferentne włókna wychodzące z jądra dwuznacznego położonego w rdzeniu przedłużonym, do którego drogą korowo-jądrową docierają impulsy z ruchowej reprezentacji korowej krtani – jest zaburzona. Efektem tego jest dysfonia czynnościowa. Wynika ona z uszkodzenia zarówno ośrodków, jak i dróg unerwiających narząd głosu i mowy i jest zespołem zaburzeń oddechowo-fonacyjno-artykulacyjnych. Zależnie od stopnia napięcia mięśniowego może być ona hypofunkcjonalna lub hyperfunkcjonalna. Podział taki w 1937 r. zalecił Froeschels i obowiązuje on do dziś.
Starcza dysfonia hypofunkcjonalna charakteryzuje się obniżeniem napięcia fałdów głosowych, klepsydrowatą niewydolnością fonacyjną głośni, spowodowaną osłabieniem mięśnia głosowego i nalewkowego poprzecznego, i określana jest jako presbyfonia. Zmianom ulega: sposób tworzenia i emisji głosu, jego charakter, średnie położenie i zakres, czas fonacji, natężenie i wydolność głosowa.
W presbyfonii wyróżnia się dwa główne typy wtórnych organicznych zmian starczych w fałdach głosowych: atrofię fałdów głosowych, obserwowaną przede wszystkim u mężczyzn i prowadzącą do podwyższenia głosu, oraz polipowatą degenerację, występującą częściej u kobiet, która powoduje obniżenie głosu.
Zakres głosu z wiekiem zawęża się, czas fonacji ulega skróceniu, a natężenie głosu słabnie. W efekcie głos staje się szorstki, matowy, bezbarwny, a na dodatek szybko ulega zmęczeniu, zwłaszcza po wysiłku głosowym.

Rehabilitacja głosu w okresie starzenia się

Liczba osób powyżej 60. r.ż. rośnie z roku na rok w populacji. Jednocześnie zwiększa się odsetek osób, które pozostają aktywne zawodowo. Amerykanie szacują, że 29% osób w wieku senioralnym zgłasza problemy z głosem, a ok. 20% szuka z tego powodu pomocy u specjalisty. Aktualnie w leczeniu presbyfonii stosuje się znaną powszechnie fizjoterapię i rehabilitację głosu mającą na celu wzmocnienie układu mięśniowo-więzadłowego aparatu głosotwórczego oraz poprawę wydolności oddechowej dolnych i górnych dróg oddechowych. Obejmuje ona szereg ćwiczeń i zabiegów fizjoterapeutycznych usprawniających starzejące się ciało. Częstym i w zasadzie nieodzownym elementem leczenia presbyfonii jest zdrowy styl życia i odpowiednia dieta bogata w kwasy tłuszczowe EPA+ DHA omega-3, skwalen, alkiloglicerole, karotenoidy (likopen, astaksanyna), koenzym Q10, wiaminy A, D, E, K, a także suplementacja niedoborów witamin z grupy B, pierwiastków takich jak magnez, żelazo, wapń, sód, potas oraz dbałość o właściwe nawodnienie organizmu. Farmakoterapia presbyfonii stanowi wyzwanie dla lekarza foniatry ze względu na szereg obciążeń spotykanych u pacjentów w wieku senioralnym. Konieczne jest interdyscyplinarne podejście do pacjenta i jego problemu. Wśród najczęstszych schorzeń mających swe odzwierciedlenie w zaburzeniach głosu seniora znajdują się cukrzyca, nadczynność i niedoczynność tarczycy, zaburzenia wirylizacyjne związane z wygaśnięciem funkcji hormonalnej jajników, depresja, choroba Parkinsona i inne degeneracje OUN, zmiany poudarowe, zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej, refluks żołądkowo-przełykowo-krtaniowy i dysfagia czynnościowa. Usprawnieniem głosu seniora zajmuje się również fonochirurgia. Aktualnie stosowane metody leczenia w presbyfonii to laryngoplastyka injekcyjna oraz tyreoplastyka medializacyjna.
Laryngoplastyka injekcyjna wykorzystuje kwas hialuronowy w celu przywrócenia objętości (kształtu) fałdów głosowych, gdyż w procesie starzenia się głosu dochodzi do zmniejszenia się jego poziomu. Kwas hialuronowy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu mechanicznej stabilizacji i elastyczności fałdów głosowych podczas fonacji, w procesach regeneracyjnych, regulacji uwodnienia macierzy, nawilżeniu błony śluzowej or...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy