Specyfika zaburzeń sprawności dialogowej w zespole psychoorganicznym czołowym

Zespół psychoorganiczny czołowy

Zespół psychoorganiczny czołowy (łac. syndroma frontale, ang. frontal lobe synfrome) w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Zaburzeń Psychicznych ICD-10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems, ICD-10) należy do organicznych zaburzeń osobowości i zachowania (F07.0) spowodowanych chorobą, uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu (Pużyński, Wciórka 2000). Jednym z jego podstawowych objawów jest obniżenie poziomu myślenia abstrakcyjnego, przejawiające się trudnościami w prowadzeniu następujących działań:

• inicjowania aktywności, 
• przełączenia się między różnymi aspektami danej sytuacji, 
• oddzielenia własnego „ja” od świata zewnętrznego i wewnętrznego, 
• myślenia wieloaspektowego o jednej sytuacji, 
• planowania i działania symbolicznego, 
• uogólniania, zdolności do analizy i syntezy, 
• budowania pojęć hierarchicznych, umiejętności znalezienia wspólnych cech danych rzeczy, 
• wglądu we własne postępowanie, zdolności do jego werbalizacji (Goldstein, Scheerer 1941; Bolewska 1985).

Według Muriel D. Lezak poza ukonkretnioną postawą (a concreto attitude) do innych deficytów świadczących o uszkodzeniu okolicy przedczołowej należą:

• trudności z rozpoczęciem aktywności (problems of starting),
• brak umiejętności zakończenia działań (problems in stopping),
• ograniczona samoświadomość (deficient self-awareness) (Lezak 1995; Jodzio 2008),
• problemy z elastycznością obejmującą myślenie i zachowanie (difficulties in making mental or behawioral shifts).

Wymienione deficyty znacznie ograniczają wykonywanie złożonych zadań, zwłaszcza tych, które wymagają elastyczności w myśleniu. Ponadto u pacjentów występują trudności w zakresie planowania, obejmujące zdolność do wyznaczania celów, identyfikowania pojawiających się trudności, a także opracowywania alternatywnych strategii działania oraz przewidywania ich konsekwencji. Trudne dla tej grupy chorych staje się podejmowanie decyzji, inicjowanie zachowania oraz kontrola i monitorowanie podjętych aktywności (Trocki, Wyrozębski 2015). Trudnościom tym towarzyszy często pogorszenie pamięci, zwłaszcza krótkotrwałej (Nęcka, Orzechowski, Szymura 2006). Zaburzenia neurobehawioralne, np. euforia i wesołkowatość bądź apatia i stany depresyjne, mogą ujawniać się również u pacjentów z zespołem psychoorganicznym czołowym, u których nie występują deficyty w sferze intelektualnej, a spektrum tych dysfunkcji jest zależne od lokalizacji uszkodzen...