Diagnoza i terapia zaburzeń mowy u osób w wieku senioralnym

Zachowania językowe i komunikacyjne osób w wieku senioralnym

Pogarszanie się sprawności językowych i komunikacyjnych u osób w wieku senioralnym należy wiązać z kilkoma sferami, które wzajemnie się warunkują i przenikają: 

• biologiczną – fizjologiczne starzenie się organizmu i towarzyszące często temu procesowi schorzenia somatyczne i neurologiczne, 
• psychiczną – osłabienie funkcjonowania umysłowego i regulowania procesów emocjonalno-motywacyjnych, 
• społeczno-cywilizacyjną – deprywacja środowiskowa, niekorzystne warunki socjalne. 

Niekorzystne czynniki w obrębie każdej z wymienionych sfer wpływają na funkcjonowanie człowieka w pozostałych sferach, przez co proces starzenia się i związane z nim ograniczenia sprawności psychofizycznej mogą być wysoce zindywidualizowane (Tłokiński, Milewski, Kaczorowska-Bray 2018). 
W przypadku fizjologicznego starzenia się sprawne funkcjonowanie poznawcze człowieka umożliwia mu swobodne posługiwanie się językiem, zapamiętywanie nowych informacji oraz ich odtwarzanie, analizowanie sytuacji i wyciąganie wniosków, planowanie i podejmowanie właściwych decyzji oraz utrzymanie koncentracji mimo bodźców rozpraszających. Językowy kształt wypowiedzi tworzonych przez seniorów jest wyrazem zarówno nawyków i życiowego doświadczenia, jak i zmian typowych dla postępujących procesów inwolucyjnych. Zmiany w zachowaniach językowych następujące wraz z wiekiem mogą się np. objawiać coraz częstszym mówieniem do siebie, które może być strategią obronną przed osamotnieniem komunikacyjnym (Tłokiński, Olszewski 2014). Zaleca się zatem, by rozpoznając potrzeby psychiczne seniora, stymulować jego aktywność poznawczą i komunikacyjną w codziennych sytuacjach przez rozmowy na temat przeszłych i aktualnych wydarzeń odnoszących się do jego doświadczeń, przeczytanej lektury czy wysłuchanej audycji (Sugatani 2008; Barański 2012).
Starzenie się patologiczne może zaś powodować pogorszenie sprawności poznawczych, głównie pamięci, i doprowadzać do narastania zaburzeń mowy w przebiegu procesu neurodegeneracyjnego1 bądź wystąpienia nagłych trudności w porozumiewaniu się w związku z zaistnieniem incydentu neurologicznego, którym mogą towarzyszyć następujące zaburzenia emocjonalne i behawioralne (Cummings, Mega 2005):

• lęk – niekontrolowane wybuchy emocji, rozdrażnienie lub płaczliwość, wzmożone łaknienie i utrata zainteresowań. Najczęstszym objawem lęku u chorych są fobie, takie jak lęk przed przewróceniem się, przed otwartą przestr...