Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

21 lipca 2020

NR 38 (Lipiec 2020)

Pozycjonowanie dziecka podczas terapii logopedycznej

104

Dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym mają problem z utrzymaniem prawidłowych pozycji ciała, zwłaszcza jednej pozycji przez dłuższy czas. Dlaczego tak ważne jest, by ciało dziecka w trakcie sesji terapii logopedycznej znajdowało się w odpowiedniej pozycji?

Prawidłowe kierunki rozwoju psychoruchowego

Prawidłowy rozwój psychoruchowy dziecka przebiega według określonych zasad. Osiągnięcie wyższych umiejętności ruchowych (czworakowanie, chodzenie), prawidłowej motoryki małej jest możliwe dzięki prawidłowej dystrybucji napięcia mięśniowego. Kierunki rozwoju są dwa: proksymalno-dystalny i cefalokaudalny. Cefalokaudalny kierunek oznacza, że niemowlę rozwija najpierw stabilizację głowy poprzez odpowiednie napięcie mięśni szyi i obręczy barkowej, by następnie osiągnąć stabilizację tułowia przez prawidłowe napięcie mięśni brzucha i obręczy miednicznej. W ten sposób osiąga stabilizację osiową (proksymalną), będącą fundamentem do rozwoju prawidłowej pracy mięśni kończyn i aparatu artykulacyjnego (części dystalnych). Prawidłowo rozwijające się niemowlę w pozycji leżenia na plecach najpierw uczy się utrzymywać głowę w linii środkowej ciała, potem – łączyć ręce w linii środkowej, by następnie przyciągnąć obie zgięte kończyny dolne do brzucha (Borkowska, Szwiling 2011).

POLECAMY

Zaburzenia i ich konsekwencje

W przypadku nieprawidłowego rozwoju ruchowego wynikającego z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego zaburzona dystrybucja napięcia mięśniowego prowadzi do powstania bloków rozwojowych uniemożliwiających prawidłowy rozwój ruchowy. Ponadto utrzymanie aktywnych pozycji: leżącej, siedzącej i stojącej z wykorzystaniem dużych grup mięśniowych przeciwdziałających sile grawitacji jest utrudnione lub mocno ograniczone. W efekcie motoryka mała oraz prawidłowa praca aparatu artykulacyjnego jest utrudniona lub niemożliwa, ponieważ to drobne mięśnie tych okolic przejmują funkcję stabilizującą, a ich napięcie patologicznie zwiększa się (Borkowska 2001; Shumway, Woollacott 2016).
Dzieci z obniżonym napięciem mięśniowym mają problem z utrzymaniem prawidłowych, aktywnych pozycji. Obniżone napięcie sprawia, że antygrawitacyjna praca dużych i małych grup mięśniowych jest utrudniona. Problemem jest długie utrzymanie jednej pozycji przez dłuższy czas. Dlatego konieczne jest, aby ciało dziecka podczas terapii logopedycznej – dla efektywniejszej dystrybucji napięcia mięśniowego – znajdowało się w odpowiedniej pozycji (Shumway, Woollacott 2016).

Prawidłowe pozycje podczas terapii logopedycznej

Prawidłowa pozycja leżąca – podczas terapii – powinna być zabezpieczona w następujący sposób:

  • pod głową powinien znajdować się klin lub poduszka tak, żeby broda była lekko przygięta do mostka,
  • kończyny górne powinny być ułożone możliwie najbliżej linii środkowej ciała, dlatego pod kończynami górnymi powinny być ułożone wałki (np. z koca); lub powinny leżeć symetrycznie wzdłuż ciała,
     
Fot. 1. Pozycja leżąca, a) u niemowlęcia, b) u dziecka starszego

 

  • kończyny dolne powinny być zgięte pod kątem około 90° w stawach kolanowych i biodrowych; pozycje taką można zabezpieczyć specjalną kształtką, odpowiedniej wielkości.

Pozycja ta, na fot. 1, może być wykorzystywana u dzieci leżących.

Prawidłowa pozycja siedząca przy stole – podczas terapii logopedycznej i różnych pracach stolikowych – powinna być zabezpieczona w następujący sposób:

  • głowa ustawiona w linii środkowej – to, na czym dziecko ma się skupiać, powinno być umieszczone przed nim w linii środkowej (nie po bokach),
  •  plecy podparte,
  • ręce wyciągnięte przed siebie, ułożone tak, aby dłonie były w linii środkowej (lub jak najbliżej) oparte na blacie,
  •  miednica ustawiona w pozycji pośredniej,
  • biodra i kolana ugięte pod kątem 90°, stopy podparte.

Tak zabezpieczona pozycja (przedstawiona na fot. 2) może być wykorzystywana w terapii dzieci i dorosłych.
 

Fot. 2. Pozycja siedząca


Prawidłowa pozycja siedząca na podłodze:

  • dziecko siedzi na podłodze bez podparcia,
  • kończyny dolne ma zgięte w stawach biodrowych i wystawione przed siebie, zgięcie w stawach kolanach dziecko reguluje samo w zależności od zakresu ruchomości; ważne jest, aby stykały się pięty i głowy pierwszych kości śródstopia (okolica nasad dużych palców stóp).

Ważne jest, żeby dziecko, pozostając w tej pozycji, miało cały czas wyprostowane, aktywne plecy. Jeśli nie jest w stanie się utrzymać – zaczyna zaokrąglać plecy – należy zmienić pozycję na siedzącą przy stole. U dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym ułożenie takie jest zasadne, jeśli dziecko utrzymuje miednicę w pozycji pośredniej, a kończyny górne swobodne. W sytuacji wzmożonego napięcia w częściach dystalnych należy zmienić pozycję na leżącą lub przy stole. Pozycję przedstawiono na fot. 3.
 

Fot. 3. Pozycja siedząca z nogami wystawionymi do przodu

 

Cele utrzymania prawidłowej pozycji podczas terapii

Jeśli w wyniku zaburzonego rozwoju ruchowego dziecko nie jest w stanie samodzielnie przyjąć lub ustabilizować prawidłowej pozycji, konieczne jest dobranie sprzętów odpowiednich rozmiarów oraz kształtek zabezpieczających prawidłowe ustawienie ciała.
Nieprawidłowe pozycjonowanie dziecka podczas terapii, prac...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy