Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nowotwory wewnątrzczaszkowe

Artykuły z czasopisma | 22 września 2017 | NR 6
94

Mówiąc o „guzie mózgu”, najczęściej myślimy o nowotworze umiejscowionym w tkance mózgu. W najszerszym ujęciu za guz mózgu można uznać jednak każdą morfologiczną nieprawidłowość stwierdzoną w mózgu: guza nowotworowego, krwiaka śródmózgowego, tętniaka, ropnia mózgu czy zmianę o charakterze pasożytniczym (np. torbiel bąblowcową mózgu – wywoływaną przez pewien gatunek tasiemca). Co istotne, wszystkie te zmiany mogą umieć podobne objawy.

Najbardziej złożony problem, chociażby w aspekcie leczenia, stanowią guzy nowotworowe. Warto więc poświęcić trochę więcej uwagi zagadnieniom z nimi związanym.

Rodzaje wewnątrzczaszkowych nowotworów OUN

Istnieje wiele klasyfikacji nowotworów OUN. Oto dwa najbardziej podstawowe podziały:

  • pierwotne – wywodzące się z tkanki neuroepitelialnej (np. glejaki), opon mózgowych (oponiaki) albo innych komórek (np. pierwotny chłoniak OUN) oraz
  • wtórne – przerzuty nowotworowe do OUN (np. przerzuty czerniaka złośliwego czy raka sutka),
  • niezłośliwe – rosnące powoli i często przez długi czas bezobjawowe, których całkowite usunięcie, o ile jest możliwe, prowadzi do wyleczenia (np. niezłośliwe oponiaki) oraz
  • złośliwe – szybko rosnące i naciekające (niszczące) otaczające tkanki, najczęściej brak możliwości ich chirurgicznego usunięcia w całości (np. tzw. glejaki o wyższym stopniu złośliwości).

W tym miejscu należy wspomnieć o pewnym wprowadzonym przez nas uproszczeniu – w praktyce klinicznej wykorzystujemy opracowany przez WHO czterostopniowy podział złośliwości nowotworów występujących w ośrodkowym układzie nerwowym. Ma on znaczenie przy wyborze rodzaju postępowania leczniczego u chorego oraz ocenie rokowania. Na przykład najbardziej złośliwy pierwotny nowotwór OUN, glejak wielopostaciowy, należy do kategorii IV, niezłośliwe oponiaki – do kategorii I.

Trzeba również dodać, że poza złośliwością w ujęciu biologicznym, w przypadku guzów mózgu równie istotna jest tzw. złośliwość kliniczna. Co przez nią rozumiemy? O przebiegu choroby, możliwości jej leczenia i, co za tym idzie, rokowaniu decyduje lokalizacja guza wewnątrzczaszkowego: nawet biologicznie łagodna zmiana, rosnąc, może spowodować (np. w wyniku ucisku) burzliwe objawy neurologiczne, uszkodzenie OUN albo też może być zlokalizowana w miejscu trudno dostępnym operacyjnie, a jej usuwanie związane jest z dużym ryzykiem pogorszenia stanu neurologicznego albo śmierci chorego. Dlatego w przypadku nowotworów OUN staramy się unikać pojęcia „guz łagodny”.

Objawy guza mózgu

Możemy je podzielić na ogólne i ogniskowe. Należy pamiętać, że wystąpienie któregokolwiek z wymienionych poniżej objawów nie upoważnia nas do rozpoznania guza wewnątrzczaszkowego, ponieważ takie objawy (zwłaszcza te z kategorii „objawów ogólnych”) możemy zaobserwować w wielu innych chorobach: w krwotoku podpajęczynówkowym, stwardnieniu rozsianym, padaczce, migrenie i wielu zespołach neurologicznych niezwiązanych z chorobą nowotworową albo nawet w chorobach pierwotnie toczących się poza układem nerwowym (np. niewydolność wątroby, niewydolność nerek, cukrzyca). Jednocześnie należy zaznaczyć, że często guzy mózgu, zwłaszcza te powoli rosnące, o niższym stopniu złośliwości, mogą długo nie dawać żadnych objawów lub choroba może mieć przebieg skąpoobjawowy.

Radioterapię stosuje się w celu zniszczenia guza (radioterapia radykalna) oraz w celu złagodzenia objawów związanych z obecnością guza, gdy wyleczenie chorego nie jest możliwe (radioterapia paliatywna i objawowa).

Objawy ogólne (związane ze wzrostem ciśnienia wewnątrzczaszkowego):

  • bóle głowy,
  • nudności, wymioty (powyższe objawy często są najbardziej nasilone rano po obudzeniu), światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki,
  • napady drgawkowe (padaczkowe) – w tym przypadku mówimy o „padaczce objawowej”,
  • tarcza zastoinowa na dnie oka (stwierdzana tylko w badaniu okulistycznym),
  • zaburzenia świadomości: senność, śpiączka, pobudzenie psychoruchowe,
  • tzw. objawy wegetatywne, np.: wzrost ciśnienia tętniczego, zwolnienie czynności serca, zaburzenia oddychania.

Objawy ogniskowe (zależnie od umiejscowienia guza – mogą sugerować jego lokalizację: w płatach półkul mózgu, móżdżku, pniu mózgu), najczęściej stwierdzane w praktyce klinicznej to:

  • niedowłady i porażenia kończyn,
  • ubytek pola widzenia (np. niedowidzenie połowicze),
  • objawy uszkodzenia nerwów czaszkowych (np. zaburzenia węchu, zez i związane z nim podwójne widzenie),
  • zaburzenia czynności umysłowych: zaburzenia mowy (np. afazja – najczęściej amnestyczna), trudności w pisaniu, czytaniu, liczeniu, rozpoznawaniu przedmiotów, wykonywaniu złożonych czynności ruchowych, zaburzenia pamięci, otępienie itp.,
  • niezborność ruchów, drżenie, trudności w chodzeniu, staniu, siedzeniu,
  • zmiany osobowości, zaburzenia łaknienia,
  • omamy słuchowe i węchowe, déjà vu,
  • napady drgawkowe tzw. częściowe.

Rozpoznanie guza mózgu

Postępy medycyny, jakie dokonały się w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat w zakresie diagnostyki obrazowej – wprowadzenie tomografii komputerowej (KT), następnie magnetycznego rezonansu jądrowego (MR), a ostatnio tomografii...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy