Dołącz do czytelników
Brak wyników

Współpraca z...

23 stycznia 2020

NR 35 (Styczeń 2020)

Narzędzie do badania intelektu u dzieci niemówiących Międzynarodowa wykonaniowa skala Leitera P-93

161

Etapem poprzedzającym oddziaływania terapeutyczne powinien być proces diagnozy. Badanie inteligencji jest również jednym z ważnych etapów diagnozowania niepełnosprawności intelektualnej.

Badanie rozwoju intelektualnego


Diagnoza dostarcza informacji na temat wielowymiarowego funkcjonowania osoby diagnozowanej – zarówno dziecka, jak i osoby dorosłej. Badanie inteligencji, rozumianej najczęściej jako zestaw cech umożliwiających efektywne myślenie i rozwiązywanie problemów, jest niezbędne w celu diagnozowania niepełnosprawności intelektualnej. Przeprowadza się je najczęściej u uczniów mających trudności w uczeniu się oraz wykazujących inne nieprawidłowości w rozwoju. Określenie poziomu rozwoju intelektualnego w przypadku pracy terapeutycznej ukierunkowanej na usprawnianie deficytów pozwala na ustanowienie realnych do osiągnięcia celów terapii. Badaniem intelektu zajmują się psychologowie, wykorzystując do tego testy inteligencji, do których należą m.in. Neutralny kulturowo test inteligencji Cattella, Skala dojrzałości umysłowej Columbia, Test matryc Ravena, Skala inteligencji Wechslera dla dzieci – wersja zmodyfikowana (WISC-R), Międzynarodowa wykonaniowa skala Leitera P-93, Skale inteligencji i rozwoju dla dzieci w wieku 5–10 LAT (IDS), Skala inteligencji Stanford-Binet 5 (SB5). Narzędzia te charakteryzują się różnymi właściwościami psychometrycznymi, dlatego konieczne jest rozważenie, czy dany test spełnia standardy diagnostyczne. Większość narzędzi do badania inteligencji pozwala na przypisanie osobie badanej ilorazu inteligencji (IQ), którego rozkład normalny kształtuje się wokół średniego wyniku 100.


Międzynarodowa wykonaniowa skala Leitera P-93


Jest to narzędzie służące do mierzenia poziomu inteligencji dzieci. Autorem testu jest Russel G. Leiter (amerykański psycholog, który opracował pierwsze zadania testowe), natomiast autorkami polskiego podręcznika i standaryzacji są trzy psycholożki: Aleksandra Jaworowska, Anna Matczak i Teresa Szustrowa. Test ten może być wykorzystywany wyłącznie przez psychologów, a diagnostyka ma charakter badania indywidualnego. Charakteryzuje się on dobrymi właściwościami psychometrycznymi, choć zastrzeżenia budzą nieaktualne normy, co należy mieć na uwadze w czasie interpretacji wyników i wyciągania wniosków. Prawdopodobnie wyniki uzyskane przez badane dzieci są zawyżone w stosunku do tych, jakie otrzymałyby, gdyby normy były aktualne (zjawisko znane jako „efekt Flynna”).


Kogo można badać skalą Leitera?


Skalę Leitera cechuje to, że jest to test niewerbalny – procedura badania nie wymaga użycia słów, co sprawia, iż narzędzie jest przydatne szczególnie do diagnozowania dzieci, z którymi kontakt werbalny jest utrudniony lub niemożliwy. Wśród badanych mogą być zatem dzieci głuche, dzieci z zaburzeniami mowy (w zakresie mowy zarówno czynnej, jak i biernej) oraz dzieci nieznające języka polskiego. W praktyce psychologicznej test jest stosowany również wśród dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, u których rozwój mowy przebiega często ze znacznym opóźnieniem. Polska adaptacja Międzynarodowej wykonaniowej skali Leitera została wystandaryzowana w 1993 r. i znormalizowana na próbie ogólnej dzieci w wieku od 3 do 15 lat, a także na próbie dzieci głuchych w wieku od 3 do 14 lat. Opracowane normy pozwalają zatem na badanie dzieci w tych grupach wiekowych.


Co mierzy skala Leitera?


Pomiary dokonywane omawianym testem dotyczą przede wszystkim inteligencji płynnej, niezależnej od doświadczeń i wiedzy definiowanej przez twórcę testu jako zdolność przystosowawcza jednostki lub inaczej jako zdolność do radzenia sobie z pojawiającymi się w otoczeniu nowymi sytuacjami. W związku z tym, że zadania przedstawione w skali wymagają uzupełniania struktur, inteligencja rozumiana jest tu jako zdolność do intelektualnego strukturalizowania świata, na podstawie wykrywania relacji pomiędzy dostrzeżonymi elementami rzeczywistości. Charakter testu sprawia, że mierzy on inteligencję niewerbalną. Skala Leitera skupia się na aktualnym funkcjonowaniu badanego w nowych sytuacjach zadaniowych, a także na jego zdolności uczenia się.


Budowa testu


Skala Leitera składa się z zadań wymagających analizy i syntezy wzrokowej oraz rozumowania indukcyjnego na materiale atematycznym, który jest neutralny treściowo. Tylko niewielką jego część stanowi materiał tematyczny bądź symboliczny. Test składa się z 52 zadań, ułożonych według stopnia trudności ustalonego w badaniach standaryzacyjnych. Zadania ułożone są w serie według wieku, w każdej serii znajdują się cztery zadania, posiadające podobną formę i polegające na odtworzeniu za pomocą klocków układu określonego przez wzór.

Uzyskany przez dziecko wynik przenoszony jest na skalę stenową oraz przekształcany na Wechslerowski iloraz inteligencji. Badanie skalą Leitera umożliwia obserwowanie zachowania dziecka w sytuacji zadaniowej oraz obserwowanie wykonywania różnych operacji umysłowych na różnorodnym materiale. Analizę ilościową można uzupełnić analizą jakościową, obejmującą rodzaj operacji umysłowych i materiał, na jakim są one wykonywane, a także ocenę właściwości stylu poznawczego badanego w dwóch obszarach: refleksyjności – impulsywności określającej stopień, w jakim dziecko jest w stanie rozważać trafność swoich odpowiedzi w czasie rozwiązywania problemów poznawczych, oraz obszaru zależności – niezależności od pola, tendencji badanej osoby do kierowania się w rozwiązywaniu problemów poznawczych informacjami z otoczenia (zewnętrznymi) bądź wskazówkami z wewnętrznych przekonań czy standardów.


Międzynarodowa wykonaniowa skala Leitera – wydanie trzecie


W bieżącym roku do sprzedaży trafiła nowa wersja skali Leitera – Międzynarodowa wykonaniowa skala Leitera – wydanie trzecie – Leiter 3. Jej autorami są amerykańscy badacze i naukowcy – Gale H. Roid (profesor psychologii), Lucy J. Miller (profesor pediatrii), Mark Pomplun (profesor informatyki) i Chris Koch (profesor psychologii), natomiast autorkami polskiej adaptacji są psycholożki: Anna Matczak, Aleksandra Jaworowska i Katarzyna Martowska. Nowa wersja skali Leitera rozwiązuje problem nieaktualnych norm wersji poprzedniej, a także daje nowe możliwości diagnostyczne. Tak jak stara skala, nowa wersja służy do badania inteligencji niewerbalnej oraz dodatkowo do pamięci niewerbalnej i procesów uwagi. Test stosować mogą psychologowie. Skala Leiter-3 składa się z dwóch części:

  • baterii poznawczej, obejmującej pięć testów: Ukryte figury, Składanie kształtów, Klasyfikacje i analogie, Szeregowanie oraz Odtwarzanie wzoru (test dodatkowy),
  • baterii...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy