Językowe i poznawcze konsekwencje rozlanego urazu aksonalnego a znaczenie wieloaspektowej oceny uwarunkowań stanu pacjenta

Patomechanizm i istota rozlanego urazu aksonalnego

Badacze biomechaniki urazów głowy od lat zgłębiają możliwe patomechanizmy urazów czaszkowo-mózgowych o charakterze zarówno otwartym, jak i zamkniętym. Już w 1945 r. Alan H.S. Holbourn, uwzględniając kryterium naruszenia pokrywy kostnej czaszki, podzielił urazy na bezpośrednie i pośrednie. Pierwszy typ dotyczy skaleczeń i urazów pokrywy czaszki, a drugi – przypadków, w których nie następują zmiany w obrębie kostnych struktur czaszki. Urazy pośrednie mózgu wynikają z działania sił mechanicznych, które mogą mieć charakter ruchu liniowego, wywołanego np. upadkiem z wysokości. Mogą też być spowodowane przyspieszeniem i opóźnieniem kątowym, np. w wyniku wypadków komunikacyjnych, podczas nagłego hamowania przy napotkanej przeszkodzie, kiedy głowa pasażera porusza się po łuku wokół punktu obrotowego w kręgosłupie szyjnym. Powoduje to przemiesz czenia mózgu, a także jego stłuczenia i skaleczenia o wewnętrzne elementy kostne (Łuczywek 2003; Pąchalska 2007). Wynikiem uszkodzenia mózgu w następstwie nagłej zmiany prędkości, w trakcie której dochodzi do powstania siły bezwładności (uraz bezkontaktowy, niezwiązany z uderzeniem w głowę), jest zwykle rozlany uraz aksonalny. Siły działające na struktury mózgu o różnej gęstości (istotę szarą i istotę białą) powodują największe uszkodzenia w niewielkich naczyniach krwionośnych i na pograniczu korowo-podkorowym (Łuc, Pawłowski, Kantorska-Janiec, Rymaszewska 2021), mogą skutkować rozmaitymi zaburzeniami świadomości – w postaci śpiączki, stanu wegetatywnego, wiążą się także z dużym ryzykiem zgonu pacjenta (Radek, Radek 2016; Tyrak 2017).
Przyjmuje się, że rozlany uraz aksonalny to najbardziej zaawansowana postać urazu zamkniętego, powodującego zmiany w istocie białej i prowadzącego do zaburzeń organizacji struktur aksonalnych. W wyniku tego urazu dochodzić może do krwawienia, rozwijającego się obrzęku i przerwania aksonów. Zmiany krwotoczne najczęściej lokalizują się w obrębie ciała modzelowatego, grzbietowo-bocznej części mostu i dróg łączących struktury czołowe ze skroniowymi.
Do osiowych objawów tego typu urazu zalicza się utratę przytomności o zróżnicowanym przebiegu – trwającą od doby do nawet kilku tygodni. 
W wyniku przebytego urazu aksonalnego mogą wystąpić pierwotne i wtórne zmiany w strukturze i funkcjonowaniu mózgu. Zmiany pierwotne wiążą się z przerwaniem, odkształceniem włókien nerwowych oraz ich miejscowym obrzękiem wynikającym z zaburzeń transportu aksonalnego. Z kolei zmiany wtórne powstają jako efekt zaburzonej funkcji aksonu i prób jego re...