Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ćwiczenia fonacyjne

Artykuły z czasopisma | 12 października 2017 | NR 18
190

Zaburzenia fonacji u pacjentów z rozszczepem wargi i podniebienia są spowodowane nadmiernym napięciem mięśniowym i niewłaściwym nastawieniem głosowym. Wynikają one z zaburzeń anatomicznych i czynnościowych. Dodatkowa trudność polega na tym, że pacjent nie może odwołać się do własnego, normatywnego wzorca. Jakie przykłady ćwiczeń fonacyjnych niwelują skutki wady oraz sprzyjają wykształceniu właściwego mechanizmu tworzenia głosu i różnicowania głosek ustnych i nosowych?

Nieprawidłowości w fonacji u osób z mową rozszczepową

Przyczyną zaburzeń fonacji u osób z mową rozszczepową są zmiany w zakresie aparatu mowy, powodujące kompensacyjne wykorzystanie przestrzeni krtani oraz gardła. Pojawiające się nieprawidłowości dotyczą sposobu fonacji, występujących w czasie tworzenia mowy współruchów mimicznych, zwykle nadmiernego napięcia mięśniowego, a także nieprawidłowego nastawienia głosowego. Przyczyną takiego stanu rzeczy są towarzyszące zaburzeniu zmiany anatomiczne i czynnościowe. Nie bez znaczenia jest również brak wzorców własnej, normatywnej mowy, który utrudnia prowadzenie ćwiczeń głosowych (Szkiełkowska, Kazanecka 2011).

Ćwiczenia fonacyjne powinny zatem dotyczyć nauki opanowania mechanizmu tworzenia głosu z nastawieniem miękkim i aktywnością fałdów głosowych na całej ich długości, zapobiegania zbędnemu zwarciu krtaniowemu, wypracowania umiejętności świadomego ustawiania ruchomych narządów mowy w czasie aktywności głosowej, a także różnicowania głosek ustnych oraz nosowych z kontrolą słuchową realizacji wypowiadanych głosek.

Propozycje ćwiczeń fonacyjnych

Do podstawowych ćwiczeń fonacyjnych należą wszelkiego rodzaju mormoranda, a ich najważniejszym celem jest nauka tworzenia głosu z nastawieniem miękkim (Walencik-Topiłko 2009, Szkiełkowska, Kazanecka 2011, Binkuńska 2012). Chodzi o wypracowanie umiejętności koordynacji oddechu oraz opanowanie czynności zbliżenia do siebie fałdów głosowych podczas tworzenia dźwięku. Powstałemu dźwiękowi nie powinien towarzyszyć szmer powietrza, tak jak to się dzieje w trakcie ataku o charakterze chuchającym. Niewłaściwe jest również tworzenie głosu w sposób eksplozywny, przypominający krzyk, a zatem w sposób charakteryzujący nastawienie twarde.

Klasyczne mormoranda, tworzone z wykorzystaniem głosek nosowych [m], [n], w przypadku mowy rozszczepowej warto zastąpić realizacją samogłosek ustnych. Przystępując do ćwiczeń, należy pamiętać, iż oprócz nosowania towarzyszącego wymowie dźwięków należących do systemu wokalicznego (Pruszewicz 1992) „należy zwrócić uwagę (…) na możliwość wystąpienia zaburzeń na poziomie pracy więzadeł głosowych, czego skutki są słyszalne w jakości tworzonego głosu” (Pluta--Wojciechowska 2012). Jednym z celów ćwiczenia jest zatem uzyskanie rezonansu ustnego, ale jeśli ćwiczenie klasyfikujemy jako zadanie dotyczące kształtowania poprawnej fonacji, przede wszystkim zwracamy uwagę na nastawienie – czyli pracujemy nad osiągnięciem przez pacjenta nastawienia miękkiego.

Ćwiczenie 1

Powtarzanie samogłosek można wykonać w kilku próbach, rozpoczynając od tych, które będą dla dziecka najłatwiejsze. Wymienione poniżej samogłoski powtarzamy początkowo przez około 5 sek., następnie wydłużamy czas trwania fonacji do około 8 sek. Zwracamy uwagę, by samogłoski były realizowane:

  • z nastawieniem miękkim,
  • bez rezonansu nosowego,
  • z jednolitym natężeniem głosu od początku do końca próby głosowej,
  • na tej samej wysokości od początku do końca próby głosowej,
  • z utrzymaniem przez całą próbę jednej pozycji krtani.

Przykłady:

  • długa realizacja samogłoski [a],
  • długa realizacja samogłoski [e],
  • długa realizacja samogłoski [o],
  • długa realizacja samogłoski [u],
  • długa realizacja samogłoski [y],
  • długa realizacja samogłoski [i].

Ćwiczenie 2

Propozycja druga to naśladowanie sygnału karetki, policji czy straży pożarnej. W ćwiczeniu wykorzystuje się intonację wznoszącą i opadającą. Próba opiera się na odległości muzycznej sekundy. Należy zwrócić uwagę na to, by pacjent prowadził głos legato. Przyjście do wyższego oraz niższego dźwięku powinno się odbywać bez zbędnego wyodrębnienia – podkreślenia każdego z nich (schematy 1a i 1b). Będzie temu sprzyjać utrzymanie jednej pozycji krtani. Proponuje się tę samą kolejność wymawiania głosek, która została przedstawiona w propozycji 1., przy czym w razie trudności można pominąć samogłoski, w przypadku których konsekwentnie występuje zmiana pozycji krtani lub zmienia się nastawienie głosu.

Schemat 1a

Schemat 1b

Ćwiczenie 3

Powtarzamy samogłoski z intonacją wznoszącą, wykorzystując w ćwiczeniu odległość tercji, realizacja samogłoski na danej wysokości ma trwać co najmniej dwie sekundy (schemat 2a i 2b). Podobnie jak w przypadku propozycji 2. należy zwrócić uwagę na wykonanie legato, bez zbędnego podkreślania każdego z dźwięków. Pozycja krtani powinna pozostać przez całe ćwiczenie jednakowa. Zwracamy uwagę na nastawienie głosowe – jeśli jest nieprawidłowe, przerywamy daną realizację i próbujemy wykonać ćwiczenie jeszcze raz. Nie należy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań magazynu "Forum Logopedy"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy