Percepcja i realizacja elementów prozodycznych jako kryterium różnicowania nabytych zaburzeń mowy

Prozodia pełni wiele funkcji – począwszy od lingwistycznych, które odgrywają kluczową rolę w organizacji i interpretacji struktury wypowiedzi, przez paralingwistyczne, dzięki którym możliwe jest przekazywanie informacji, postaw oraz intencji nadawcy, po identyfikacyjne, czyli pozwalające poznać indywidualne cechy osoby mówiącej. Prozodia jako integralny element systemu językowego, który współtworzy jego różne poziomy, jest ściśle powiązana ze strukturami morfologicznymi i syntaktycznymi, z semantyką jednostek językowych oraz organizacją segmentalną mowy. Prozodia, oddziałując na warstwę segmentalną, wpływa na rytmizację wypowiedzi oraz sposób realizacji dźwięków, jednocześnie korelując z budową morfologiczną i składniową. Prozodyczne właściwości mowy wiążą się też z poziomem semantycznym, który dzięki kooperacji elementów prozodycznych służy modyfikacji i nadaniu znaczenia wypowiedzi (Wysocka 2016). 
Charakter zjawisk prozodycznych jest zróżnicowany. Raz są one nieodłącznym elementem systemu językowego, pełniąc funkcje fonologiczne, innym razem są traktowane jako dodatek ekspresyjny będący nośnikiem emocji oraz intencji. Odnosząc się do języka polskiego, za zjawiska prozodyczne, które pełnią funkcje fonologiczne, uznaje się intonację, rytm mowy oraz akcent. Z kolei funkcje ekspresywne są pełnione przez ton, iloczas i tempo, a w niektórych ujęciach wskazywane są również pauzy (Dłuska 1976; Wysocka 2016).

Neurobiologiczne uwarunkowania zjawisk prozodycznych

W neurolingwistyce mechanizmy prozodyczne interpretowane są głównie w ramach dwóch głównych nurtów: tradycyjnych koncepcji lokalizacyjnych oraz teorii antylokalizacyjnych. Pierwsze z nich zakładały możliwość precyzyjnego wskazania struktur mózgowych odpowiedzialnych za poszczególne komponenty prozodyczne. Wyniki badań klinicznych przez długi czas zdawały się potwierdzać tę zależność. Sugerowały, że uszkodzenia prawej półkuli mózgu prowadzą do deficytów w odbiorze i nadawaniu prozodii emocjonalnej oraz zakłóceń tonu podstawowego, podczas gdy zaburzenia lewej półkuli mózgu wiązano z trudnościami w realizacji prozodii lingwistycznej i temporalnej organizacji wypowiedzi. Mimo to obserwowano liczne przypadki odbiegające od tego schematu, które nie pozwoliły jednoznacznie przyporządkować konkretnych zabu...