Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

6 września 2021

Czym jest rotacyzm? Jak wygląda terapia rotacyzmu?

16

Rotacyzm, nazywany również „reraniem” to nic innego jak nieprawidłowe wymawianie głoski „r”. Jest ona jedną z częściej występujących wad wymowy nie tylko u dzieci, ale również u osób dorosłych. Co należy wiedzieć o rotacyzmie? Jak korygować rotacyzm?

Rotacyzm, czyli reranie

Rotacyzm (łac. Rhotacismusto) to zaliczana do dyslalii częsta wada wymowy polegająca na wadliwej artykulacji głoski R. Czasem bywa tak zaawansowany, że utrudnia komunikowanie się. R to głoska trudna, przedniojęzykowo-dziąsłowa, trudna do opanowania w początkowych latach życia. Głoska ta pojawia się w zasobie głosek dziecka dopiero około 4, a nawet czasem 6 roku życia. Początkowo wymawiana bywa jako i, l, a nawet u, d lub v. Jeśli z czasem wymawiana jest coraz bardziej poprawnie, jest to całkowita prawidłowość rozwojowa.

POLECAMY

R jest wyjątkową głoską w języku polskim – jako jedyna głoska jest wymawiana z wibracją. W czasie wymawiania głoski R przednia część języka powinna dotykać wałka dziąsłowego za górnymi zębami i drgać. Drganie to trwa tylko chwilę, a koniuszek języka uderza o wałek dziąsłowy jeden lub dwa razy.

Rodzaje rotacyzmu

Wyróżniane są trzy główne rodzaje rotacyzmu – substytucje, elizje oraz deformacje. Substytucje (inaczej pararotacyzm) polegają na zamianie głoski R na inną głoskę, najczęściej L, J lub Ł. Jest to całkowicie normalny etap rozwoju mowy i jeśli dziecko do 6 roku życia tak wymawia niektóre wyrazy, nie ma powodu do obaw. W przypadku elizji (mogirotacyzmu) głoska R jest opuszczana i najczęściej spotykana jest u najmłodszych dzieci. Deformacje, nazywane również rotacyzmem właściwym są najbardziej niepokojącym rodzajem rotacyzmu – polegają na zamianie drżącego R na inny, nienormatywny dźwięk. Może to być na przykład gardłowe lub francuskie R. W takiej sytuacji wibracja nie jest spowodowana dotykaniem wałka dziąsłowego za górnymi zębami, tylko np. odbywa się na tylnej ścianie gardła.1 Ten typ rotacyzmu często stanowi poważny problem logopedyczny, a terapia trwa długo i wymaga cierpliwości nie tylko od logopedy, ale również wytrwałości pacjenta.

Ponadto w rotacyzmach właściwych (deformacjach), które stanowią najobszerniejszą grupę, w zależności od miejsca realizacji wadliwego dźwięku można wyróżnić:

  • Rotacyzm policzkowy (bucalny) – prąd powietrza kierowany jest w stronę policzków, wywołujących ich drgania
  • Rotacyzm języczkowy (uvularny) – dochodzi do wibracji języczka będącego zakończeniem podniebienia miękkiego
  • Rotacyzm wargowy (labialny) – drgania spowodowane są przez zbliżanie warg do górnych lub dolnych siekaczy
  • Rotacyzm krtaniowy (laryngealny) – głoska R wymawiana jest w sposób krtaniowy
  • Rotacyzm podniebienny – drgania występują po zbliżeniu tylnej części języka do podniebienia miękkiego
  • Rotacyzm gardłowy (pharyngealny) – do drgań dochodzi między nasadą języka a tylną ścianą gardła
  • Rotacyzm międzyzębowy (interdentalny) – w tym typie rotacyzmu czubek języka wsuwany jest między zęby2

W literaturze można spotkać się również z podziałem rotacyzmów ze względu na wrażenie słuchowe – wibracyjne, trące, zwarto-trące, kilkudźwiękowe oraz ze względu na sposób artykulacji – zwarte, szczelinowe i zwarto-szczelinowe.3
 


Przyczyny rotacyzmu u dzieci

Wśród najczęstszych przyczyn rotacyzmu u dzieci wymienia się:

  • Niedostateczna sprawność ruchowa czubka języka
  • Nieprawidłowa budowa anatomiczna języka,
  • Wzmożone lub osłabione napięcie mięśniowe języka
  • Zbyt krótkie wędzidełko językowe
  • Obniżony poziom słuchu
  • Opóźniony rozwój ruchowy i umysłowy
  • Słaba zdolność dziecka do koncentrowania uwagi na dźwiękach mowy4
  • Nieprawidłowe wzorce wymowy w najbliższym otoczeniu dziecka
  • Zaburzenia emocjonalne
  • Dziedziczność5

Rotacyzm w pracy logopedy – ćwiczenia

  • Ćwiczenia warg – cofanie kącików ust, naśladowanie warkotu motoru, naśladowanie parskania konia, dotykanie górnymi siekaczami dolnej wargi dolnymi zębami.
  • Ćwiczenia języka – masaż czubka języka, klaskanie językiem, zdmuchiwanie paska papieru przyklejonego do czubka języka, potrącenie palcem po wędzidełku podczas wymawiania głoski „Ż”, rozciąganie języka leżącego swobodnie w jamie ustnej, wysuwanie języka na zewnątrz jamy ustnej6
  • Naśladowanie odgłosów – śpiewu ptaków, gry na trąbce, karabinu, traktora, chrapania, chrupania, zapalania światła itp.
  • Lekkie nagryzanie brzegów języka zębami
  • Odklejanie językiem chrupek kukurydzianych lub opłatka z podniebienia
  • Naśladowanie ssania cukierka
  • Szybkie wypowiadanie głoski L
  • Śpiewanie melodii na sylaby: LA, LO, LU, LE, LY7
  • Tzw. strojenie języka –szybkie o wielokrotne wymawianie np. ttttt, ddddd, td, tdn, tede, tedo, tedu, trla, trlo, trli
  • Wymawianie wyrażeń i zdań takich jak – drogie drewniaki, futro i wiadro, trudny trening, trasa tratwy itp.8


Bibliografia:

  1. Knapik A., Kilka słów o … rotacyzmie,  https://cloud5p.edupage.org/cloud/Rotacyzm.pdf?z%3AKD%2F0mONvl2jcqLZqv6DCKb9VQ58azVRTk%2BKVTSnHxBRZNJGWECYxTgBvemahlFGH
  2. Gawenda D., Królowa głosek – rotacyzm, http://images.dlaprzedszkoli.eu/przedszkole6.tarnow/krolowa-glosek-rotacyzm.pdf
  3. Sołtys-Chmielowicz A.., Rotacyzm,  https://www.polskietowarzystwologopedyczne.pl/wp-content/uploads/2021/06/037-051-Soltys-LOGOPEDIA-przerobka-29-2001.pdf
  4. Program terapii logopedycznej dla dziecka z rotacyzmem,  https://openeducation.pl/wp-content/uploads/2018/07/Program-terapii-logopedycznej.pdf
  5. Qashou L., Przyczyny, objawy i terapia rotacyzmu u dzieci, http://www.poradniamyslenice.pl/wp-content/uploads/2016/05/Rotacyzm.pdf
  6. ZS nr 21 w Bydgoszczy, Informator logopedyczny dla nauczycieli,  http://www.sp32.bydgoszcz.pl/uploads/informator_%20dla_%20nauczycieli.pdf

Przypisy